S Harfiyle Başlayan Terimler
Kısaca
S harfiyle başlayan 44 finans, borsa, kripto para ve yapay zeka teriminin listesi. Her terimin sayfasında kısa tanım, örnek ve ilgili kavramlar yer alır.
Terimler
Sabit Gider(Fixed Cost)Sabit gider, bir işletmenin üretim ya da satış miktarı değişse bile kısa vadede aynı kalan maliyetleridir. Kira, sabit personel maaşları, sigorta ve abonelik ücretleri tipik örneklerdir.Sağlam Para(Sound Money)Sağlam para (sound money), satın alma gücünü uzun vadede koruyan, arzı keyfî biçimde artırılamayan para anlayışıdır. Tarihte altın standardıyla, bugün ise sınırlı arzlı kripto paralar üzerine yapılan tartışmalarla anılır.Sanal POS(Virtual POS)Sanal POS, işletmelerin internet sitesi, mobil uygulama ya da ödeme linki üzerinden kredi ve banka kartıyla ödeme almasını sağlayan, fiziksel cihaz gerektirmeyen elektronik ödeme altyapısıdır.Sarılmış Token(Wrapped Token)Sarılmış token (wrapped token), bir kripto varlığın kendi ağı dışındaki başka bir blokzincirde, genellikle 1:1 oranında karşılığı tutularak temsil edilmesini sağlayan tokendır.Satın Alma Gücü(Purchasing Power)Satın alma gücü, belirli bir para miktarıyla satın alınabilecek mal ve hizmet miktarıdır. Fiyatlar genel olarak arttığında aynı parayla daha az şey alınabildiği için satın alma gücü düşer.SatoshiSatoshi (sat), Bitcoin'in bölünebildiği en küçük birimdir; 1 bitcoin 100 milyon satoshi'ye eşittir ve adını Bitcoin'in takma adlı yaratıcısı Satoshi Nakamoto'dan alır.ScryptScrypt, hesaplama sırasında yüksek miktarda bellek kullanmayı gerektiren, bu yüzden özel donanımlarla hızlandırılması zorlaştırılmış bir anahtar türetme ve hash algoritmasıdır. Bazı kripto paralarda madencilik için kullanılır.Seans(Trading Session)Seans, borsada alım satım işlemlerinin yapıldığı belirli zaman dilimidir. Borsa İstanbul'da işlem günü açılış seansı, sürekli işlem ve kapanış seansı gibi farklı aşamalardan oluşur.Seed Değeri(Seed)Seed değeri, yapay zekâ modellerinde rastgele sayı üretimini başlatan sayıdır; aynı seed, aynı ayarlar ve aynı modelle kullanıldığında genellikle aynı çıktıyı yeniden üretmeyi sağlar.SegWit(Segregated Witness)SegWit (Segregated Witness), 2017'de etkinleştirilen ve Bitcoin işlemlerindeki imza verisini ana işlem verisinden ayıran bir soft fork güncellemesidir. İşlem şekil değiştirme sorununu çözdü ve blok kapasitesini artırdı.Sentetik Veri(Synthetic Data)Sentetik veri, gerçek olaylardan ya da kişilerden doğrudan toplanmak yerine algoritmalar veya yapay zekâ modelleri tarafından üretilen, ancak gerçek verinin istatistiksel özelliklerini taklit eden veridir.Serbest Fon(Hedge Fund)Serbest fon, klasik fonlara uygulanan birçok portföy sınırlamasına tabi olmadan esnek stratejiler izleyebilen ve katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen yatırım fonudur.Serbest Meslek Makbuzu(Freelance Receipt)Serbest meslek makbuzu, avukat, mali müşavir, mimar, doktor ya da serbest çalışan gibi serbest meslek erbabının mesleki faaliyetleri karşılığında yaptığı her tahsilat için düzenlediği belgedir.Sermaye Piyasası Kurulu(Capital Markets Board)Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Türkiye'de sermaye piyasalarının güvenilir, şeffaf ve adil biçimde işlemesini sağlamak ve yatırımcıların haklarını korumak amacıyla düzenleme ve denetim yapan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu kurumudur.Ses Klonlama(Voice Cloning)Ses klonlama (voice cloning), bir kişinin ses kayıtlarından öğrenen yapay zekâ modelleriyle o kişinin ses tonunu, vurgusunu ve konuşma tarzını taklit eden yapay konuşma üretimidir. Erişilebilirlik gibi faydaları olsa da dolandırıcılık riski taşır.Seyahat Kuralı(Travel Rule)Seyahat Kuralı (Travel Rule), bir kripto varlık transferinde gönderici ve alıcıya ait kimlik bilgilerinin, transferi gerçekleştiren hizmet sağlayıcılar arasında işlemle birlikte iletilmesini zorunlu kılan uyum kuralıdır.ShardingSharding, bir blokzincir ağının iş yükünü "shard" adı verilen paralel parçalara bölerek her düğümün tüm işlemleri değil yalnızca bir kısmını işlemesini sağlayan ölçekleme yöntemidir. Amacı kapasiteyi artırmaktır.Sharpe Oranı(Sharpe Ratio)Sharpe oranı, bir portföyün risksiz getirinin üzerinde elde ettiği getiriyi, getirilerin oynaklığına (standart sapmasına) bölerek alınan risk başına ne kadar ek getiri sağlandığını gösteren ölçüdür.SHA-256SHA-256, her boyuttaki veriden 256 bitlik sabit uzunlukta bir özet (hash) üreten kriptografik hash fonksiyonudur. Bitcoin'de madencilik, blokların birbirine bağlanması ve adres üretimi gibi işlerde kullanılır.Short Pozisyon(Short Position)Short pozisyon, bir varlığın fiyatının düşeceği beklentisiyle satış yönünde açılan pozisyondur. Fiyat düşerse kâr, yükselirse zarar edilir. Kriptoda çoğunlukla kaldıraçlı vadeli sözleşmelerle açılır ve yüksek risk taşır.Sıcak Cüzdan(Hot Wallet)Sıcak cüzdan (hot wallet), özel anahtarları internete bağlı bir cihazda ya da uygulamada tutan kripto cüzdandır; hızlı ve pratik kullanım sunar, ancak çevrimiçi saldırılara karşı soğuk cüzdanlardan daha savunmasızdır.Sıfır Bilgi İspatı(Zero-Knowledge Proof)Sıfır bilgi ispatı (zero-knowledge proof), bir tarafın bir ifadenin doğru olduğunu, o ifadeyle ilgili gizli bilgiyi karşı tarafa hiç açıklamadan kriptografik olarak kanıtlamasını sağlayan yöntemdir.Sıfır Örnekli Öğrenme(Zero-shot Learning)Sıfır örnekli öğrenme (zero-shot learning), bir modelin o göreve özel hiç örnek görmeden, yalnızca talimat ya da genel bilgisiyle görevi yerine getirmesidir. Dil modellerinde 'şu metni özetle' gibi örneksiz istekler bunun tipik örneğidir.Sınıflandırma(Classification)Sınıflandırma (classification), bir makine öğrenmesi modelinin her girdiyi önceden tanımlanmış kategorilerden (sınıflardan) birine ya da birkaçına atadığı denetimli öğrenme görevidir. Spam filtresi ve dolandırıcılık tespiti tipik örneklerdir.Sigorta(Insurance)Sigorta, belirli bir prim karşılığında olası bir riskin gerçekleşmesi hâlinde ortaya çıkacak maddi zararın sigorta şirketi tarafından, poliçede belirlenen sınırlar içinde karşılanmasını sağlayan sözleşmedir.Sigorta Fonu(Insurance Fund)Sigorta fonu, kripto vadeli işlem borsalarının, tasfiye edilen pozisyonlar teminattan daha kötü fiyattan kapandığında oluşan açığı karşılamak için ayırdığı fondur. Kullanıcı varlıklarını hacklemeye ya da iflasa karşı sigortalamaz.Sigorta Primi(Insurance Premium)Sigorta primi, sigorta ettirenin poliçede tanımlanan teminatlar karşılığında sigorta şirketine ödediği bedeldir. Tutarı; riskin büyüklüğüne, teminat kapsamına, muafiyete ve kişinin hasar geçmişine göre belirlenir.Sistem Promptu(System Prompt)Sistem promptu, bir yapay zekâ sohbetinin başında modele verilen ve rolünü, üslubunu, kurallarını ve sınırlarını belirleyen arka plan talimatıdır. Kullanıcı mesajlarından önce gelir ve tüm konuşmanın çerçevesini çizer.SlashingSlashing, hisse ispatı (PoS) kullanan blokzincirlerde çift imzalama gibi kurallara aykırı davranan doğrulayıcının stake ettiği teminatın bir kısmının ya da tamamının protokol tarafından kesilmesi cezasıdır.Soft ForkSoft fork, blokzincir kurallarının sıkılaştırıldığı ve geriye uyumlu olan protokol değişikliğidir; güncellenmemiş düğümler yeni kurallara uygun blokları hâlâ geçerli kabul ettiği için zincir genellikle bölünmez.Soğuk Cüzdan(Cold Wallet)Soğuk cüzdan (cold wallet), kripto varlıklara ait özel anahtarları internete bağlı olmayan bir ortamda saklayan cüzdan türüdür; çevrimiçi saldırılara karşı daha iyi koruma sağlar ve uzun vadeli saklama için tercih edilir.Sohbet Botu(Chatbot)Sohbet botu (chatbot), kullanıcıyla doğal dilde yazılı ya da sesli konuşma yürüten, soruları cevaplayan ve basit işlemleri yapabilen yazılımdır. Bugün birçoğu büyük dil modelleriyle çalışır.SoliditySolidity, Ethereum ve EVM uyumlu blokzincirlerde akıllı sözleşme yazmak için geliştirilmiş, nesne yönelimli ve statik tipli bir programlama dilidir. Yazılan kod EVM bytecode'una derlenerek zincire yüklenir.SOPR(Spent Output Profit Ratio)SOPR (Spent Output Profit Ratio), zincirde harcanan coinlerin satıldıkları andaki değerinin, oluştukları andaki değerine oranıdır. 1'in üzeri kârla, altı zararla yapılan hareketlerin ağırlıkta olduğunu gösterir.Sözleşme Hesabı(Contract Account)Sözleşme hesabı, Ethereum ve EVM uyumlu ağlarda bir özel anahtar yerine üzerinde yüklü akıllı sözleşme koduyla yönetilen hesap türüdür. Kendiliğinden işlem başlatamaz; bir çağrı geldiğinde kodundaki kurallara göre çalışır.Spekülasyon(Speculation)Spekülasyon, bir varlığın fiyatında kısa vadede beklenen değişimden kazanç elde etmek amacıyla yüksek risk alınarak yapılan alım satım işlemidir; amaç varlığın uzun vadeli değeri değil, fiyat farkıdır.Spot İşlem(Spot Trading)Spot işlem (spot trading), bir kripto paranın ya da başka bir varlığın o anki piyasa fiyatından alınıp satıldığı ve varlığın hemen alıcının hesabına geçtiği, kaldıraç kullanılmayan temel işlem türüdür.SPV(Simplified Payment Verification)SPV (Simplified Payment Verification), bir cüzdanın tüm blokzinciri indirmeden yalnızca blok başlıklarını ve Merkle ispatlarını kullanarak bir işlemin bloğa dahil edildiğini doğrulamasını sağlayan yöntemdir.StablecoinStablecoin, değerini genellikle ABD doları gibi bir itibari paraya ya da başka bir varlığa sabitlemeyi amaçlayan kripto varlıktır; amaç, kripto piyasalarındaki fiyat oynaklığından korunmuş bir dijital birim sunmaktır.Stable DiffusionStable Diffusion, yazılı bir açıklamadan görsel üreten, gizil difüzyon yöntemine dayanan ve ağırlıkları indirilip kişisel bilgisayarda da çalıştırılabilen bir metinden görsele yapay zekâ modeli ailesidir.Stagflasyon(Stagflation)Stagflasyon, ekonomik büyümenin durduğu ya da çok yavaşladığı, işsizliğin arttığı bir dönemde yüksek enflasyonun da aynı anda yaşanmasıdır. Kelime, durgunluk (stagnation) ve enflasyon sözcüklerinin birleşimidir.StakingStaking, hisse ispatı kullanan bir blokzincirde kripto varlıkların ağın güvenliğine katkı amacıyla kilitlenmesi ve karşılığında protokolden ödül alınmasıdır; ödüller sabit değildir ve varlığın fiyat riski devam eder.Stopaj(Withholding Tax)Stopaj, gelir elde eden kişi yerine ödemeyi yapan kişi ya da kurumun vergiyi ödeme sırasında kesip vergi dairesine yatırmasıdır. Kaynakta kesinti veya vergi tevkifatı olarak da bilinir.Sürekli Vadeli Sözleşme(Perpetual Futures)Sürekli vadeli sözleşme (perpetual futures), bir kripto varlığın fiyatı üzerine kurulan, vade tarihi olmayan ve genellikle kaldıraçla işlem gören bir türev üründür; fiyatı fonlama oranı mekanizmasıyla spot fiyata yakın tutulur.
0