B Harfiyle Başlayan Terimler

Kısaca

B harfiyle başlayan 45 finans, borsa, kripto para ve yapay zeka teriminin listesi. Her terimin sayfasında kısa tanım, örnek ve ilgili kavramlar yer alır.

Terimler

Bağlam Penceresi(Context Window)Bağlam penceresi (context window), bir dil modelinin tek seferde dikkate alabildiği en fazla metin miktarıdır ve token cinsinden ölçülür. Konuşma geçmişi, yüklenen belgeler ve modelin cevabı bu sınırın içine sığmak zorundadır.Bağ-Kur(Bag-Kur)Bağ-Kur, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların, yani esnaf, şahıs işletmesi sahipleri ve şirket ortakları gibi kişilerin bağlı olduğu sosyal güvenlik statüsünün yaygın adıdır. Bugün SGK bünyesinde 4/b olarak geçer.Balina(Whale)Kripto piyasasında balina (whale), bir kripto paradan çok büyük miktarda tutan ve tek başına yaptığı alım ya da satımla fiyatı belirgin biçimde etkileyebilecek kişi, kurum veya cüzdandır.Basit Faiz(Simple Interest)Basit faiz, faizin yalnızca başlangıçtaki ana para üzerinden hesaplandığı, kazanılan faizin yeniden faiz getirmediği faiz türüdür. Ana para, faiz oranı ve süre çarpılarak bulunur.Başabaş Noktası(Break-even Point)Başabaş noktası, toplam gelirin toplam giderlere eşit olduğu, yani işletmenin ne kâr ne zarar ettiği satış miktarı ya da tutarıdır. Bu noktanın üzerindeki her satış kâra katkı yapar.Batch SizeBatch size, makine öğrenmesi modelinin eğitiminde parametreler bir kez güncellenmeden önce birlikte işlenen örnek sayısıdır; bellek kullanımı, eğitim hızı ve kararlılığını doğrudan etkiler.Bedelli Sermaye Artırımı(Rights Issue)Bedelli sermaye artırımı, şirketin yeni pay çıkarıp bunları ortaklarına ya da yatırımcılara para karşılığında satarak sermayesini artırmasıdır. Şirkete dışarıdan yeni nakit girer.Bedelsiz Sermaye Artırımı(Bonus Issue)Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin iç kaynaklarını (yedekler, sermaye düzeltmesi farkları gibi) sermayeye ekleyerek ortaklarına ücretsiz yeni pay dağıtmasıdır. Şirkete yeni nakit girmez.Beta Katsayısı(Beta)Beta katsayısı, bir hissenin ya da portföyün getirisinin piyasa genelindeki (genellikle bir endeksin) hareketlerine ne kadar duyarlı olduğunu gösteren ve sistematik riski ölçen katsayıdır.Beyanname(Tax Return)Beyanname, vergi mükelleflerinin vergiye konu gelir, kazanç ya da işlemlerini belirli dönemlerde vergi idaresine resmî olarak bildirdiği belgedir. Bugün çoğunlukla elektronik ortamda verilir.BIP(Bitcoin Improvement Proposal)BIP (Bitcoin Improvement Proposal), Bitcoin protokolüne, yazılımına ya da ilgili standartlara değişiklik önermek için kullanılan teknik tasarım belgesidir. SegWit, Taproot ve cüzdan kurtarma ifadeleri BIP'lerle tanımlanmıştır.BIST 100(BIST 100 Index)BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören ve belirli kriterlere göre seçilen 100 payın fiyat hareketini izleyen endekstir. Türkiye pay piyasasının genel yönünü gösteren ana gösterge olarak kullanılır.BIST 30(BIST 30 Index)BIST 30, Borsa İstanbul'da halka açık piyasa değeri ve işlem hacmi gibi kriterlere göre öne çıkan 30 payın fiyat hareketini izleyen endekstir. Bileşenleri BIST 100 endeksinin içinden seçilir.Bilanço(Balance Sheet)Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını (yükümlülüklerini) ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur. Şirketin o andaki finansal durumunun fotoğrafı gibidir.Bileşik Faiz(Compound Interest)Bileşik faiz, her dönem kazanılan faizin ana paraya eklenmesi ve sonraki dönemin faizinin bu büyüyen toplam üzerinden hesaplanmasıdır. Halk arasında "faizin faizi" olarak da bilinir.Bilgisayarlı Görü(Computer Vision)Bilgisayarlı görü, bilgisayarların fotoğraf ve videolardan anlamlı bilgi çıkarmasını, yani nesneleri, yüzleri, yazıları ve sahneleri tanıyıp yorumlamasını sağlayan yapay zekâ alanıdır.Bilgi Damıtma(Knowledge Distillation)Bilgi damıtma (knowledge distillation), büyük ve güçlü bir 'öğretmen' modelin çıktılarını kullanarak daha küçük, hızlı ve ucuz bir 'öğrenci' modeli eğitme tekniğidir. Amaç, performansın büyük kısmını korurken maliyeti düşürmektir.Bilgi Kesim Tarihi(Knowledge Cutoff)Bilgi kesim tarihi (knowledge cutoff), bir dil modelinin eğitim verisinin kapsadığı son tarihtir. Model bu tarihten sonra yaşanan olaylar, değişen oranlar ya da yeni düzenlemeler hakkında, dış kaynağa bağlanmadıkça bilgi sahibi değildir.Bireysel Emeklilik Sistemi(Private Pension System)Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), kişilerin düzenli katkı paylarıyla emeklilik dönemleri için birikim yaptığı, birikimlerin emeklilik yatırım fonlarında değerlendirildiği ve devlet katkısıyla desteklenen gönüllü tasarruf sistemidir.Bireysel Yatırımcı(Retail Investor)Bireysel yatırımcı, kendi birikimini kendi adına ve genellikle görece küçük tutarlarla hisse, fon, tahvil gibi yatırım araçlarına yatıran gerçek kişidir; İngilizcede retail investor olarak anılır.Birlikte Çalışabilirlik(Interoperability)Birlikte çalışabilirlik (interoperability), farklı blokzincirlerin birbirleriyle veri, mesaj ve varlık alışverişi yapabilmesidir. Köprüler ve zincirler arası iletişim protokolleriyle sağlanır; güvenlik riskleri yüksektir.BitcoinBitcoin (BTC), 2009'da Satoshi Nakamoto takma adlı kişi ya da grup tarafından başlatılan, merkezi bir otoriteye bağlı olmadan iş ispatı ile çalışan ve toplam arzı 21 milyonla sınırlı olan ilk kripto paradır.Bitcoin ETFBitcoin ETF, Bitcoin'in fiyatını takip etmeyi amaçlayan ve geleneksel bir borsada hisse senedi gibi alınıp satılan borsa yatırım fonudur; yatırımcı Bitcoin'i doğrudan tutmadan fiyatına yatırım yapmış olur.Bizans Generalleri Problemi(Byzantine Generals Problem)Bizans generalleri problemi, bazı katılımcıların hain olabileceği ve mesajların güvenilmez olduğu bir ortamda tarafların ortak bir karar üzerinde nasıl uzlaşacağını anlatan bilgisayar bilimi düşünce deneyidir.Bizans Hata Toleransı(Byzantine Fault Tolerance)Bizans hata toleransı (BFT), dağıtık bir sistemin bazı katılımcıları hatalı, çevrimdışı ya da kötü niyetli olsa bile doğru biçimde uzlaşmaya devam edebilme yeteneğidir. Blokzincir konsensüs mekanizmalarının temel hedeflerinden biridir.Blok(Block)Blok, blokzincirde belirli bir zaman aralığında onaylanan işlemlerin bir arada tutulduğu veri paketidir; her blok bir önceki bloğun hash'ini taşıdığı için bloklar değiştirilmesi çok zor bir zincir oluşturur.Blokzincir(Blockchain)Blokzincir, işlem kayıtlarının bloklar hâlinde gruplanıp kriptografik özetlerle birbirine zincirlendiği, tek bir merkez yerine ağdaki çok sayıda bilgisayarda tutulan ortak ve değiştirilmesi çok zor bir dijital defterdir.Blokzincir Köprüsü(Blockchain Bridge)Blokzincir köprüsü, kripto varlıkların ya da verilerin birbirinden bağımsız iki blokzincir arasında aktarılmasını sağlayan protokoldür; genellikle bir zincirde varlığı kilitleyip diğerinde onu temsil eden token üretir.Blok Boyutu(Block Size)Blok boyutu, bir blokzincirde tek bir bloğa sığabilecek verinin, dolayısıyla işlemin miktarını belirleyen kapasite sınırıdır. Bu sınır ağın işlem hızını, ücretleri ve düğüm çalıştırmanın maliyetini doğrudan etkiler.Blok Gezgini(Block Explorer)Blok gezgini (block explorer), bir blokzincirdeki blokları, işlemleri ve adres hareketlerini herkese açık biçimde arayıp görüntülemeyi sağlayan web aracıdır. İşlemin onaylanıp onaylanmadığını kontrol etmek için kullanılır.Blok Onayı(Block Confirmation)Blok onayı (block confirmation), bir kripto para işleminin bir bloğa eklenmesi ve bu bloğun üzerine eklenen her yeni blokla işlemin geri alınma ihtimalinin azalarak kesinleşmesini ifade eder.Blok Ödülü(Block Reward)Blok ödülü, bir blokzincirde yeni bloğu başarıyla üreten madenciye ya da doğrulayıcıya verilen karşılıktır; genellikle protokolün yeni bastığı birimlerden (blok sübvansiyonu) ve bloktaki işlem ücretlerinden oluşur.Blok Yüksekliği(Block Height)Blok yüksekliği, bir bloğun blokzincirdeki sıra numarasıdır; ilk blok olan genesis bloğundan itibaren kaç blok eklendiğini gösterir. Genesis bloğunun yüksekliği 0 kabul edilir.Boğa Piyasası(Bull Market)Boğa piyasası, fiyatların uzun bir süre boyunca genel olarak yükseldiği ve yatırımcı iyimserliğinin hâkim olduğu piyasa dönemidir. Adı, boğanın boynuzlarını aşağıdan yukarı savurmasından gelir.Bollinger Bantları(Bollinger Bands)Bollinger Bantları, bir hareketli ortalamanın etrafına standart sapmaya göre çizilen üst ve alt bantlardan oluşan, fiyatın oynaklığını ve ortalamaya göre konumunu gösteren bir teknik analiz göstergesidir.Borç Yapılandırma(Debt Restructuring)Borç yapılandırma, ödenmekte zorlanılan bir borcun vade, taksit tutarı ya da faiz gibi koşullarının alacaklıyla anlaşılarak yeniden düzenlenmesidir. Amaç, borcun ödenebilir bir plana bağlanmasıdır.Borsa Endeksi(Stock Index)Borsa endeksi, belirli kurallara göre seçilmiş bir grup hissenin fiyat hareketini tek bir sayıyla özetleyen göstergedir. Piyasanın ya da bir sektörün genel yönünü izlemek için kullanılır.Borsa İstanbul(Borsa Istanbul)Borsa İstanbul, Türkiye'nin tek borsası olarak hisse senedi, borçlanma aracı, türev ürün ve kıymetli maden işlemlerinin düzenli ve şeffaf biçimde yapıldığı organize piyasaları işleten anonim şirkettir.Borsa Yatırım Fonu(Exchange Traded Fund)Borsa yatırım fonu (BYF, İngilizcede ETF), katılma payları borsada hisse senedi gibi seans içinde alınıp satılan ve genellikle bir endeksi ya da varlığı takip eden yatırım fonudur.Brüt Kâr(Gross Profit)Brüt kâr, bir işletmenin satış gelirlerinden (hasılattan) satılan mal ya da hizmetin doğrudan maliyeti düşüldükten sonra kalan tutardır. Faaliyet giderleri, faiz ve vergi öncesi ilk kârlılık düzeyidir.Brüt Ücret(Gross Salary)Brüt ücret, bir çalışanın maaşından vergi ve sigorta kesintileri yapılmadan önceki toplam tutarıdır. Kesintiler düşüldükten sonra çalışanın eline geçen tutar ise net ücret olarak adlandırılır.Bütçe(Budget)Bütçe, belirli bir dönem için beklenen gelirlerin ve yapılması planlanan harcamaların önceden listelendiği finansal plandır. Kişiler, şirketler ve devletler kaynaklarını yönetmek için bütçe yapar.Bütçe Açığı(Budget Deficit)Bütçe açığı, bir devletin belirli bir dönemdeki harcamalarının gelirlerini aşması sonucu ortaya çıkan farktır. Bu fark genellikle borçlanmayla finanse edilir ve çoğu zaman GSYH'ye oranla ifade edilir.Büyük Dil Modeli(Large Language Model)Büyük dil modeli (LLM), çok büyük miktarda metinle eğitilen ve bir metnin devamında hangi parçanın geleceğini tahmin ederek yazı üreten yapay zekâ modelidir. Sohbet asistanları, kod yardımcıları ve özetleme araçlarının temelinde bu modeller bulunur.Büyüme Yatırımı(Growth Investing)Büyüme yatırımı, gelirini ve kârını piyasa ortalamasından hızlı artırması beklenen şirketlere, bugünkü değerlemeleri yüksek olsa bile gelecekteki büyüme potansiyeli için yatırım yapma yaklaşımıdır.