Finans Terimleri

Kısaca

Finans terimleri; para, kredi, faiz, enflasyon, bütçe ve yatırım gibi ekonomik kavramları anlatır. Bu terimleri bilmek, haberleri anlamayı ve kişisel finans kararlarını kolaylaştırır.

Terimler

Acil Durum Fonu(Emergency Fund)Acil durum fonu, iş kaybı, sağlık sorunu ya da beklenmedik tamir masrafı gibi durumlarda borçlanmadan kullanabilmek için ayrılan, kolayca erişilebilen ve düşük riskli tutulan birikimdir.Altın Hesabı(Gold Account)Altın hesabı, bankada gram cinsinden altın tutmanı sağlayan hesaptır. Fiziki altın taşımadan alım satım yapabilirsin; bakiyen gram olarak görünür ve değeri altın fiyatıyla birlikte değişir.Amortisman(Depreciation)Amortisman, bina, makine, taşıt gibi uzun süre kullanılan varlıkların zamanla yıpranması ve değer kaybetmesi nedeniyle maliyetlerinin faydalı ömürleri boyunca gidere dağıtılmasıdır.Anonim Şirket(Joint Stock Company)Anonim şirket, sermayesi paylara bölünmüş, tüzel kişiliği olan ve borçlarından yalnızca kendi mal varlığıyla sorumlu olan ticaret şirketidir. Pay sahipleri kural olarak yalnızca taahhüt ettikleri sermayeyi öder.Asgari Ödeme Tutarı(Minimum Payment)Asgari ödeme tutarı, kredi kartı dönem borcunun, kartın gecikmeye düşmemesi için son ödeme tarihine kadar ödenmesi gereken en düşük kısmıdır. Kalan borca faiz işlemeye devam eder.Asgari Ücret(Minimum Wage)Asgari ücret, bir işçiye normal çalışma süresi karşılığında ödenmesi zorunlu olan en düşük ücrettir. Türkiye'de Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenir ve brüt ile net olarak açıklanır.Bağ-Kur(Bag-Kur)Bağ-Kur, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların, yani esnaf, şahıs işletmesi sahipleri ve şirket ortakları gibi kişilerin bağlı olduğu sosyal güvenlik statüsünün yaygın adıdır. Bugün SGK bünyesinde 4/b olarak geçer.Basit Faiz(Simple Interest)Basit faiz, faizin yalnızca başlangıçtaki ana para üzerinden hesaplandığı, kazanılan faizin yeniden faiz getirmediği faiz türüdür. Ana para, faiz oranı ve süre çarpılarak bulunur.Başabaş Noktası(Break-even Point)Başabaş noktası, toplam gelirin toplam giderlere eşit olduğu, yani işletmenin ne kâr ne zarar ettiği satış miktarı ya da tutarıdır. Bu noktanın üzerindeki her satış kâra katkı yapar.Beyanname(Tax Return)Beyanname, vergi mükelleflerinin vergiye konu gelir, kazanç ya da işlemlerini belirli dönemlerde vergi idaresine resmî olarak bildirdiği belgedir. Bugün çoğunlukla elektronik ortamda verilir.Bilanço(Balance Sheet)Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını (yükümlülüklerini) ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur. Şirketin o andaki finansal durumunun fotoğrafı gibidir.Bileşik Faiz(Compound Interest)Bileşik faiz, her dönem kazanılan faizin ana paraya eklenmesi ve sonraki dönemin faizinin bu büyüyen toplam üzerinden hesaplanmasıdır. Halk arasında "faizin faizi" olarak da bilinir.Bireysel Emeklilik Sistemi(Private Pension System)Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), kişilerin düzenli katkı paylarıyla emeklilik dönemleri için birikim yaptığı, birikimlerin emeklilik yatırım fonlarında değerlendirildiği ve devlet katkısıyla desteklenen gönüllü tasarruf sistemidir.Borç Yapılandırma(Debt Restructuring)Borç yapılandırma, ödenmekte zorlanılan bir borcun vade, taksit tutarı ya da faiz gibi koşullarının alacaklıyla anlaşılarak yeniden düzenlenmesidir. Amaç, borcun ödenebilir bir plana bağlanmasıdır.Brüt Kâr(Gross Profit)Brüt kâr, bir işletmenin satış gelirlerinden (hasılattan) satılan mal ya da hizmetin doğrudan maliyeti düşüldükten sonra kalan tutardır. Faaliyet giderleri, faiz ve vergi öncesi ilk kârlılık düzeyidir.Brüt Ücret(Gross Salary)Brüt ücret, bir çalışanın maaşından vergi ve sigorta kesintileri yapılmadan önceki toplam tutarıdır. Kesintiler düşüldükten sonra çalışanın eline geçen tutar ise net ücret olarak adlandırılır.Bütçe(Budget)Bütçe, belirli bir dönem için beklenen gelirlerin ve yapılması planlanan harcamaların önceden listelendiği finansal plandır. Kişiler, şirketler ve devletler kaynaklarını yönetmek için bütçe yapar.Bütçe Açığı(Budget Deficit)Bütçe açığı, bir devletin belirli bir dönemdeki harcamalarının gelirlerini aşması sonucu ortaya çıkan farktır. Bu fark genellikle borçlanmayla finanse edilir ve çoğu zaman GSYH'ye oranla ifade edilir.Cari Açık(Current Account Deficit)Cari açık, bir ülkenin belirli bir dönemde mal, hizmet ve gelir hareketleri sonucu yurt dışına yaptığı ödemelerin, yurt dışından elde ettiği gelirleri aşmasıdır. Ödemeler dengesinin cari işlemler kalemini ifade eder.Ciro(Revenue)Ciro, bir işletmenin belirli bir dönemde mal ve hizmet satışlarından elde ettiği toplam gelirdir. Giderler düşülmeden hesaplandığı için kâr değil, işletmenin satış hacmini gösterir.Çeşitlendirme(Diversification)Çeşitlendirme, yatırılan parayı farklı varlık sınıflarına, sektörlere ve bölgelere dağıtarak tek bir yatırımdaki kaybın tüm portföyü büyük ölçüde etkilemesini önleme yöntemidir.Damga Vergisi(Stamp Tax)Damga vergisi, sözleşme, taahhütname, makbuz ve bordro gibi hukuki ya da mali sonuç doğuran belgeler üzerinden alınan vergidir. Belgenin türüne göre maktu ya da tutara bağlı nispi olarak hesaplanır.Deflasyon(Deflation)Deflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin belirli bir süre boyunca sürekli olarak düşmesidir. Enflasyonun tersidir; ilk bakışta olumlu görünse de harcamaları erteletip ekonomiyi yavaşlatabilir.Değişken Gider(Variable Cost)Değişken gider, üretim ya da satış miktarıyla doğru orantılı olarak artıp azalan maliyetlerdir. Hammadde, ambalaj, satış komisyonu ve kargo bedeli tipik değişken giderlerdir.Devalüasyon(Devaluation)Devalüasyon, sabit ya da yarı sabit kur rejimi uygulanan bir ülkede, yerel paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin hükümet ya da merkez bankası kararıyla resmî olarak düşürülmesidir.Devlet Katkısı(State Contribution)Devlet katkısı, Bireysel Emeklilik Sistemi'ndeki katılımcıların ödedikleri katkı paylarına devletin belirli bir oranda yaptığı ek ödemedir. Ayrı bir hesapta tutulur ve sistemde kalma süresine göre hak kazanılır.Devlet Tahvili(Government Bond)Devlet tahvili, devletin bir yıldan uzun vadeli borçlanmak için çıkardığı borçlanma senedidir. Tahvili alan kişi devlete borç vermiş olur; karşılığında dönemsel faiz (kupon) ve vade sonunda anaparayı alır.Dezenflasyon(Disinflation)Dezenflasyon, enflasyon oranının zaman içinde düşmesi, yani fiyatların artmaya devam etmesine rağmen artış hızının yavaşlamasıdır. Fiyatlar düşmez; yalnızca daha yavaş yükselir.Döviz Kuru(Exchange Rate)Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden fiyatıdır. Örneğin 1 ABD dolarının kaç Türk lirası ettiğini gösterir ve arz-talep, faiz, enflasyon gibi etkenlerle değişir.Döviz Rezervi(Foreign Exchange Reserves)Döviz rezervi, bir ülkenin merkez bankasının elinde tuttuğu yabancı para cinsinden varlıklar ve altından oluşan birikimdir. Kur istikrarı, dış borç ödemeleri ve kriz anlarında güvence için kullanılır.Döviz Swapı(Currency Swap)Döviz swapı, iki tarafın belirli bir tutardaki farklı para birimlerini bugün takas edip, önceden anlaşılan bir tarihte ve kurla geri değiştirmeyi taahhüt ettiği finansal işlemdir.EFT(Electronic Funds Transfer)EFT (Elektronik Fon Transferi), farklı bankalardaki hesaplar arasında Türk lirası para gönderimini sağlayan ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından işletilen ödeme sistemidir.Enflasyon(Inflation)Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin belirli bir dönem boyunca sürekli artmasıdır. Enflasyon yükseldikçe aynı parayla daha az şey alınır; yani paranın satın alma gücü düşer.EurobondEurobond, bir devletin ya da şirketin uluslararası piyasalarda, genellikle ABD doları veya euro gibi yabancı para cinsinden ihraç ettiği tahvildir. Döviz cinsinden düzenli kupon faizi ödeyebilir.e-Arşiv Fatura(E-Archive Invoice)e-Arşiv fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan kişi ve işletmelere elektronik ortamda düzenlenen faturadır. Alıcıya e-posta ya da kâğıt çıktı olarak iletilebilir, saklama elektronik yapılır.e-Fatura(E-Invoice)e-Fatura, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın belirlediği standartta elektronik olarak düzenlenen ve yalnızca e-Fatura sistemine kayıtlı mükellefler arasında gönderilip alınan faturadır. Kâğıt faturayla aynı hukuki niteliktedir.Faiz(Interest)Faiz, borç verilen ya da bir süre kullanıma bırakılan paranın karşılığında ödenen bedeldir. Borç alan için bir maliyet, para yatıran için bir getiridir ve genellikle yıllık yüzde oran olarak ifade edilir.Faktoring(Factoring)Faktoring, bir işletmenin vadeli satışlarından doğan alacaklarını bir faktoring şirketine devrederek vadesinden önce nakde çevirmesini sağlayan finansman yöntemidir. Şirket bu hizmet karşılığında faiz ve komisyon alır.FAST(Instant Payment System)FAST (Fonların Anlık ve Sürekli Transferi), Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın işlettiği, farklı bankalar ve ödeme kuruluşları arasında Türk lirası transferlerini 7/24 ve saniyeler içinde gerçekleştiren anlık ödeme sistemidir.Finansal Kiralama(Leasing)Finansal kiralama (leasing), bir işletmenin ihtiyaç duyduğu makine, araç ya da ekipmanı kiralama şirketinin satın alıp belirli bir süre kiraya vermesi, süre sonunda varlığın genellikle kiracıya devredilmesi yöntemidir.Gayrisafi Yurt İçi Hasıla(Gross Domestic Product)Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH), bir ülkenin sınırları içinde belirli bir dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin piyasa değeridir. Ekonominin büyüklüğünü ve büyüme hızını ölçmede kullanılır.Gecikme Faizi(Late Payment Interest)Gecikme faizi, bir borç vadesinde ödenmediğinde, geciken tutar için gecikilen süre boyunca uygulanan faizdir. Normal faizden genellikle daha yüksektir ve borcun maliyetini hızla artırır.Gelir Tablosu(Income Statement)Gelir tablosu, bir işletmenin belirli bir dönemdeki gelirlerini, giderlerini ve bunların sonucunda oluşan kâr ya da zararı gösteren finansal tablodur. Kâr-zarar tablosu olarak da bilinir.Gelir Vergisi(Income Tax)Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınan vergidir. Türkiye'de artan oranlı tarifeyle hesaplanır; ücretlilerde çoğunlukla maaştan kesilir.Havale(Wire Transfer)Havale, aynı bankanın müşterileri arasında, bir hesaptan diğerine para gönderme işlemidir. Banka içinde gerçekleştiği için genellikle anında ve günün her saatinde yapılabilir.Hayat Sigortası(Life Insurance)Hayat sigortası, sigortalının vefatı ya da poliçede belirtilen durumlarda (ör. maluliyet) belirlenen tutarın lehdarlara ödendiği sigortadır. Amacı, sigortalı kişiye bağlı aile ve borçların güvence altına alınmasıdır.Hazine Bonosu(Treasury Bill)Hazine bonosu, devletin kısa vadeli borçlanma ihtiyacı için çıkardığı, vadesi bir yıl veya daha kısa olan borçlanma senedidir. Genellikle nominal değerinin altında satılır, vadede nominal değeri ödenir.IBANIBAN (Uluslararası Banka Hesap Numarası), bir banka hesabını ulusal ve uluslararası para transferlerinde tek ve standart biçimde tanımlayan numaradır. Türkiye'de TR ile başlar ve 26 karakterden oluşur.İhtiyaç Kredisi(Personal Loan)İhtiyaç kredisi, bankaların bireylere belirli bir alımla ilişkilendirmeden, kişisel harcamalar için verdiği tüketici kredisidir. Teminat istenmeden, gelir ve kredi geçmişine göre kullandırılır.İpotek(Mortgage)İpotek, bir borcun güvencesi olarak taşınmaz (ev, arsa gibi) üzerinde alacaklı lehine tapuya kaydedilen rehin hakkıdır. Borç ödenmezse alacaklı, taşınmazın satışından alacağını tahsil edebilir.Kasko(Comprehensive Car Insurance)Kasko, aracının kaza, çarpma, yanma, çalınma ve doğal afet gibi nedenlerle uğradığı kendi hasarlarını poliçe şartlarına göre karşılayan, isteğe bağlı bir araç sigortasıdır.Katma Değer Vergisi(Value Added Tax)Katma değer vergisi (KDV), mal ve hizmet satışlarının her aşamasında yaratılan katma değer üzerinden alınan dolaylı bir vergidir. Satıcı tahsil edip devlete öder, vergi yükünü son tüketici taşır.Kâr Marjı(Profit Margin)Kâr marjı, bir işletmenin satışlarından (hasılatından) ne kadarının kâr olarak kaldığını yüzde olarak gösteren orandır. Brüt, faaliyet ve net kâr marjı olarak farklı düzeylerde hesaplanır.Kefil(Guarantor)Kefil, bir başkasının borcunu ödememesi durumunda bu borcu ödemeyi alacaklıya karşı taahhüt eden kişidir. Kefalet, kefili borçla birlikte sorumlu hâle getiren ciddi bir hukuki yükümlülüktür.Kıdem Tazminatı(Severance Pay)Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış işçiye, iş sözleşmesi kanunda sayılan hâllerden biriyle sona erdiğinde, çalıştığı her tam yıl için ödenen tazminattır.Kişi Başına Gelir(Per Capita Income)Kişi başına gelir, bir ülkenin belirli bir dönemdeki toplam gelirinin (genellikle GSYH'nin) nüfusa bölünmesiyle bulunan ortalama gelir düzeyidir. Ülkeler arası refah karşılaştırmalarında sık kullanılır.Konut Kredisi(Mortgage Loan)Konut kredisi, ev satın almak için bankalardan kullanılan, alınan konut üzerine ipotek konularak teminat altına alınan uzun vadeli kredidir. Kredi tutarı genellikle konutun değerinin belirli bir oranıyla sınırlıdır.Kredi(Loan)Kredi, bir banka ya da finans kuruluşunun belirli bir tutarı, faiz ve masraflar karşılığında, önceden belirlenen koşullarla geri ödenmek üzere borç olarak vermesidir. Genellikle taksitlerle geri ödenir.Kredi Kartı(Credit Card)Kredi kartı, bankanın belirlediği limit dahilinde alışveriş ve nakit çekim yapmanı sağlayan, harcamaların dönem sonunda toplu ya da taksitli olarak ödendiği bir ödeme ve kısa vadeli borçlanma aracıdır.Kredi Kayıt Bürosu(Credit Bureau)Kredi Kayıt Bürosu (KKB), Türkiye'de bankalar ve diğer finans kuruluşları arasında müşterilerin kredi ve ödeme bilgilerinin paylaşılmasını sağlayan kuruluştur. Kredi notu ve risk raporları bu verilere dayanır.

Finans terimleri neden önemli?

Banka sözleşmeleri, kredi teklifleri, ekonomi haberleri ve yatırım platformları; hepsi kendine özgü bir dil kullanır. Faiz, enflasyon, vade, likidite ya da bileşik getiri gibi finans terimlerini anlamak, hem günlük finansal kararlarınızı hem de ekonomik gelişmeleri daha doğru yorumlamanıza yardımcı olur.

Bu kategoride, kişisel finanstan makroekonomiye kadar sık karşılaşılan kavramları bir araya getiriyoruz. Her terim için kısa bir tanım, gerektiğinde basit bir örnek ve ilgili diğer terimlere bağlantılar sunuyoruz.

Hangi terimleri bulacaksınız?

Bankacılık ve kredi terimleri
Faiz, enflasyon ve döviz gibi ekonomik göstergeler
Bütçe, birikim ve borç yönetimiyle ilgili kavramlar
Temel yatırım ve getiri kavramları

Terimleri bağlamıyla öğrenmek

Bir terimi ezberlemek yerine nerede ve nasıl kullanıldığını bilmek daha kalıcı bir öğrenme sağlar. Bu yüzden maddelerde kavramın günlük hayatta, banka işlemlerinde ya da ekonomi haberlerinde hangi bağlamda karşınıza çıkabileceğini de belirtmeye çalışıyoruz. İlgili terimler arasındaki bağlantılar da konuyu bütün olarak görmenize yardım eder.

Açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Bir finansal ürünle ilgili karar vermeden önce ürünün güncel koşullarını ilgili kurumdan öğrenmenizi öneririz.

Sıkça Sorulan Sorular

Finans terimlerini öğrenmeye nereden başlamalıyım?

Faiz, enflasyon, bütçe ve kredi gibi günlük hayatta sık karşılaşılan terimlerle başlamak en pratik yoldur. Bu temel kavramlar, daha karmaşık konuları anlamayı kolaylaştırır.

Finans sözlüğündeki terimler hangi alanları kapsıyor?

Bankacılık, kredi, ekonomik göstergeler, kişisel finans ve temel yatırım kavramları bu kategorinin kapsamındadır. Borsa ve kripto paraya özgü terimler ise ayrı kategorilerde yer alır.

Bir terimin açıklaması güncel değilse ne olur?

Sözlük maddelerini düzenli olarak gözden geçiriyoruz ve her maddede son güncelleme tarihini gösteriyoruz. Hatalı ya da eskimiş bir bilgi fark ederseniz iletişim sayfasından bize bildirebilirsiniz.