Serbest Piyasa Kuru Nedir?
İngilizce: Free Market Rate
Yayın: · Son güncelleme:
Serbest Piyasa Kuru Nedir? Kısaca
Serbest piyasa kuru, bir para biriminin değerinin devlet ya da merkez bankası tarafından sabitlenmeden, döviz piyasasındaki arz ve talebe göre oluşmasıyla ortaya çıkan kurdur. Dalgalı kur rejimlerinde kurlar bu şekilde belirlenir.
Serbest piyasa kuru, döviz alım satımı yapan bankaların, şirketlerin ve bireylerin arz ve talebine göre kendiliğinden oluşan kurdur. Devlet bir fiyat ilan etmez; döviz talebi artarsa yerli para değer kaybeder, döviz arzı artarsa değer kazanır.
Serbest piyasa kuru nedir?
Bu kavram iki farklı bağlamda kullanılır. Birincisi, dalgalı kur rejimi uygulanan ülkelerde kurun piyasada belirlenmesidir. İkincisi, resmî kurun sabitlendiği ya da döviz işlemlerinin sınırlandığı ülkelerde, resmî kurun dışında el altından oluşan paralel piyasa kurudur. İkinci anlamda serbest piyasa kuru çoğu zaman resmî kurdan belirgin biçimde yüksek olur ve karaborsa ile iç içe geçebilir.
Nasıl oluşur?
Kuru belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- İhracat ve ithalat dengesi, yani döviz giriş çıkışları
- Faiz farkları ve yabancı yatırımcıların para hareketleri
- Enflasyon beklentileri ve ülke riski
- Merkez bankasının para politikası ve rezerv durumu
Varsayımsal bir örnekle, bir ülkede ithalatçıların döviz talebi aniden artar ama döviz girişi aynı kalırsa, serbest piyasada döviz pahalanır ve yerli para değer kaybeder.
Resmî kurla farkı
Sabit kur sisteminde merkez bankası kuru belirli bir seviyede tutmaya çalışır. Piyasadaki gerçek talep bu seviyeyle uyuşmazsa resmî kur ile serbest piyasa kuru arasında makas açılır. Bu makas, ekonomideki dengesizliklerin ve döviz kıtlığının bir işareti olarak yorumlanır. Makas büyüdükçe kayıt dışı döviz işlemleri artar, bu da yasal risk ve dolandırıcılık riski taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Serbest piyasa kuru ile resmî kur neden farklı olur?
Resmî kur yönetim tarafından belirlendiğinde gerçek arz ve talebi yansıtmayabilir. Döviz bulmak zorlaştıkça insanlar daha yüksek fiyattan döviz almaya razı olur ve resmî kurla serbest piyasa kuru arasında fark doğar.
Dalgalı kurda serbest piyasa kuru tamamen serbest mi?
Büyük ölçüde piyasada oluşur ama merkez bankaları aşırı oynaklık dönemlerinde rezerv satışı ya da faiz kararlarıyla kuru etkileyebilir. Bu nedenle uygulamada çoğu rejim 'yönetimli' bir dalgalanma içerir.