İçeriğe geç
parazade
Finans

Sistemik Risk Nedir?

İngilizce: Systemic Risk

Yayın: · Son güncelleme:

Sistemik Risk Nedir? Kısaca

Sistemik risk, bir finansal kurumun, piyasanın ya da olayın yarattığı sorunun zincirleme etkiyle tüm finansal sisteme yayılarak ekonominin geneline zarar verme ihtimalidir.

Sistemik Risk nedir?

Sistemik risk, bir kurum ya da piyasadaki sorunun domino taşı gibi diğerlerine yayılarak finansal sistemin işleyişini bozma tehlikesidir. Tek bir şirketin iflası yalnızca o şirketin ortaklarını etkiliyorsa bu sistemik değildir; ama sorun kredi akışını durduracak, ödeme sistemlerini kilitleyecek ölçüde yayılıyorsa sistemik hâle gelir.

Sistemik risk nedir, nasıl yayılır?

Başlıca yayılma kanalları şunlardır:

  • Karşılıklı bağlantılar: Bankalar birbirine borç verir ve türev işlemlerle bağlıdır. Birinin batması, alacaklı olanları da zor duruma sokabilir.
  • Güven kaybı: Bir bankanın sorunu, mevduat sahiplerinin başka bankalardan da para çekmesine yol açabilir.
  • Varlık fiyatlarındaki çöküş: Zorunlu satışlar fiyatları düşürür, aynı varlıkları tutan diğer kurumların bilançosu da bozulur.
  • Ortak maruziyet: Pek çok kurum aynı riske, örneğin konut piyasasına, yoğun biçimde maruz kalmışsa hepsi birlikte etkilenir.

2008 küresel finans krizi, ABD konut piyasasındaki sorunun tüm dünya finans sistemine nasıl yayılabildiğini gösteren en bilinen örnektir.

Sistemik riske karşı önlemler

  • Makro ihtiyati politikalar: Sermaye tamponları ve kredi büyümesine yönelik sınırlamalar.
  • Sistemik önemli bankalara ek kurallar: "Batamayacak kadar büyük" kurumlara daha sıkı sermaye ve gözetim.
  • Mevduat sigortası: Panik çekilişlerini azaltır.
  • Son başvuru mercii: Merkez bankasının kriz anında likidite sağlaması.
  • Merkezi takas: Karşı taraf riskini azaltır.

Türkiye'de finansal istikrar değerlendirmeleri için TCMB'nin yayımladığı Finansal İstikrar Raporu takip edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sistemik risk ile sistematik risk aynı şey mi?

Hayır. Sistematik risk, yatırımda çeşitlendirmeyle giderilemeyen ve tüm piyasayı etkileyen genel risktir. Sistemik risk ise finansal sistemin zincirleme bir çöküşle işlevini yitirme tehlikesini anlatır.

Bireysel yatırımcı sistemik riske karşı ne yapabilir?

Sistemik risk tamamen önlenemez, ancak birikimi tek bir kurum ya da varlık türüne bağlamamak etkisini sınırlayabilir. Mevduat sigortası limitlerini bilmek ve likit bir acil durum fonu tutmak da önemlidir.

İlgili terimler

Too Big to FailToo big to fail ('batamayacak kadar büyük'), çöküşü tüm finansal sisteme ve ekonomiye ciddi zarar verecek kadar büyük ve bağlantılı olan kurumların, iflas etmeleri yerine devlet tarafından kurtarılacağı beklentisini ifade eder.Finansal İstikrar(Financial Stability)Finansal istikrar, bankalar, piyasalar ve ödeme sistemlerinden oluşan finansal sistemin şoklara karşı dayanıklı olması, tasarrufları yatırıma kesintisiz aktarabilmesi ve ciddi bir krize sürüklenmeden işlemeye devam edebilmesidir.Finansal Kriz(Financial Crisis)Finansal kriz, varlık fiyatlarında sert düşüşler, banka ve finans kuruluşlarında ödeme güçlükleri, kredi akışının durması veya para biriminin hızla değer kaybetmesi gibi gelişmelerle finansal sistemin işleyişinin ciddi biçimde bozulmasıdır.Karşı Taraf Riski(Counterparty Risk)Karşı taraf riski, bir finansal işlemde karşı tarafın vade gelmeden ya da vadesinde yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucu zarar etme ihtimalidir. Özellikle türev, repo ve tezgâhüstü işlemlerde önemlidir.Mevduat(Deposit)Mevduat, bireylerin ya da şirketlerin bankaya yatırdığı ve istendiğinde ya da belirli bir vadenin sonunda geri alınabilen paradır. Vadeli ve vadesiz olmak üzere iki temel türü vardır.Kamu Görevlisi(Public Servant)Kamu görevlisi, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevlerini yerine getiren kişidir. Memurlar en bilinen kamu görevlisi grubudur.