Girişimcilik & İş Dünyası Terimleri
Kısaca
Şirket kurma, iş modeli, yatırım alma ve yönetim terimleri.
Terimler
360 Derece Değerlendirme(360-Degree Feedback)360 derece değerlendirme, bir çalışanın performansının yalnız yöneticisi tarafından değil; ekip arkadaşları, astları, diğer birimler ve bazen müşteriler tarafından da değerlendirildiği çok kaynaklı geri bildirim yöntemidir.5 Neden Tekniği(5 Whys)5 Neden tekniği (5 Whys), bir sorunun kök nedenine ulaşmak için art arda yaklaşık beş kez "neden" sorusu sorulan basit bir problem çözme yöntemidir. Toyota üretim sisteminde geliştirilmiş ve yalın yönetim ile yaygınlaşmıştır.Acente(Agency)Acente, bir işletmeye bağlı çalışan ya da onun temsilcisi olmadan, belirli bir yer veya bölgede o işletmenin ticari işlerinde sürekli olarak aracılık eden veya onun adına sözleşme yapan bağımsız tacirdir.Acqui-hireAcqui-hire, bir şirketin başka bir girişimi asıl olarak ürünü ya da müşterileri için değil, oradaki yetenekli ekibi kadrosuna katmak için satın almasıdır. Satın alınan ürün çoğu zaman kapatılır, ekip yeni şirkette çalışmaya başlar.Açık İnovasyon(Open Innovation)Açık inovasyon (open innovation), bir şirketin yenilik için yalnız kendi Ar-Ge ekibine güvenmek yerine girişimler, üniversiteler, tedarikçiler ve müşteriler gibi dış kaynaklardan gelen fikir ve teknolojileri sistemli biçimde kullanmasıdır.Aday Deneyimi(Candidate Experience)Aday deneyimi, bir adayın iş ilanını gördüğü andan sürecin sonuna kadar şirketle yaşadığı tüm temasların toplamıdır. Başvuru kolaylığı, iletişim hızı, mülakat tutumu ve geri bildirim bu deneyimi belirler.Adi Ortaklık(Ordinary Partnership)Adi ortaklık, iki ya da daha fazla kişinin ortak bir amaca ulaşmak için emek ve mallarını birleştirdiği, Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen ve tüzel kişiliği olmayan bir sözleşme ilişkisidir. Ortaklar ortaklık borçlarından birlikte sorumludur.AgileAgile (çevik), işi kısa döngülere bölen, her döngüde çalışan bir çıktı teslim eden ve müşteri geri bildirimiyle planı sürekli uyarlayan proje yönetimi ve yazılım geliştirme yaklaşımıdır. Scrum ve Kanban en bilinen çevik yöntemlerdir.Ağ Etkisi(Network Effect)Ağ etkisi (network effect), bir ürünü ya da hizmeti kullanan kişi sayısı arttıkça o ürünün her kullanıcı için daha değerli hâle gelmesidir; platform ve iletişim ürünlerinin hızlı büyümesinin başlıca nedenlerindendir.Aile Anayasası(Family Constitution)Aile anayasası, aile şirketinde aile üyelerinin şirketle ilişkisini düzenleyen yazılı kurallar bütünüdür. İşe giriş, yönetime katılım, pay devri ve kuşak geçişi gibi konuları önceden belirleyerek anlaşmazlıkları azaltmayı amaçlar.Aile Ofisi(Family Office)Aile ofisi (family office), çok varlıklı bir ailenin ya da birkaç ailenin servetini yönetmek; yatırım, vergi, miras, hukuk ve hayırseverlik gibi finansal işlerini tek çatı altında planlamak için kurulan özel organizasyondur.Aile Şirketi(Family Business)Aile şirketi, sermayesinin çoğunluğu bir aileye ait olan ve yönetiminde aile üyelerinin belirleyici olduğu işletmedir. Küçük bir dükkândan büyük bir holdinge kadar her ölçekte olabilir; asıl ayırt edici yönü kontrolün aile içinde kalmasıdır.Ana Şirket(Parent Company)Ana şirket, bir ya da daha fazla şirketi pay sahipliği veya sözleşmeler yoluyla kontrol eden şirkettir. Türk Ticaret Kanunu'nda hâkim şirket olarak da geçer; bağlı şirketleriyle birlikte bir şirketler topluluğu oluşturur.Anonim Şirket(Joint Stock Company)Anonim şirket, sermayesi paylara bölünmüş, tüzel kişiliği olan ve borçlarından yalnızca kendi mal varlığıyla sorumlu olan ticaret şirketidir. Pay sahipleri kural olarak yalnızca taahhüt ettikleri sermayeyi öder.Anonim Şirket Kurma(Setting Up a Joint Stock Company)Anonim şirket kurma, sermayesi paylara bölünmüş ve pay sahiplerinin yalnız pay bedeli kadar sorumlu olduğu bir sermaye şirketinin TTK'ya göre ana sözleşmeyle kurulup ticaret siciline tescil edilmesidir.Ansoff Matrisi(Ansoff Matrix)Ansoff matrisi, bir şirketin büyüme seçeneklerini mevcut ya da yeni ürün ve mevcut ya da yeni pazar eksenlerinde dört stratejiye (pazar nüfuzu, pazar geliştirme, ürün geliştirme, çeşitlendirme) ayıran planlama aracıdır.Anti-Dilution(Anti-Dilution Provision)Anti-dilution (seyrelme karşıtı koruma), şirket sonraki bir turda daha düşük değerlemeyle pay sattığında, önceki yatırımcının pay fiyatını geriye dönük olarak düzelten ve böylece kaybını azaltan sözleşme maddesidir.ARPU(Average Revenue Per User)ARPU (Average Revenue Per User), belirli bir dönemde elde edilen toplam gelirin aktif kullanıcı sayısına bölünmesiyle bulunan, kullanıcı başına ortalama gelir ölçüsüdür.ARR(Annual Recurring Revenue)ARR (Annual Recurring Revenue), bir abonelik işletmesinin bir yıl içinde düzenli olarak elde etmeyi beklediği tekrarlayan gelirdir. Genellikle aylık tekrarlayan gelirin (MRR) 12 ile çarpılmasıyla bulunur.Ar-Ge(Research and Development)Ar-Ge (araştırma ve geliştirme), bilgi birikimini artırmak ve bu bilgiyi yeni ürün, süreç ya da hizmet tasarlamak için kullanmak amacıyla sistemli biçimde yürütülen yaratıcı çalışmadır.Ar-Ge Merkezi(R&D Center)Ar-Ge merkezi, 5746 sayılı Kanun'a göre belirli personel ve organizasyon şartlarını sağlayan şirketlerin kendi bünyesinde kurduğu ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından belge aldığı araştırma birimidir.Asgari Sermaye(Minimum Capital)Asgari sermaye, bir anonim ya da limited şirketin kurulabilmesi için kanunun öngördüğü en düşük sermaye tutarıdır. Tutarlar Cumhurbaşkanı kararıyla güncellenebildiği için kuruluş öncesinde resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir.B2B(Business to Business)B2B (business to business), bir şirketin ürün ya da hizmetini doğrudan tüketiciye değil, başka bir şirkete sattığı ticaret ve iş modelidir; Türkçede işletmeden işletmeye satış olarak karşılanır.B2B2C(Business to Business to Consumer)B2B2C (business to business to consumer), bir şirketin ürün ya da hizmetini başka bir şirketle iş birliği yaparak o şirketin kanalları üzerinden son tüketiciye ulaştırdığı iş modelidir.B2C(Business to Consumer)B2C (business to consumer), bir şirketin ürün ya da hizmetini doğrudan son tüketiciye, yani bireysel müşteriye sattığı ticaret ve iş modelidir; perakende mağazalar ve çoğu e-ticaret sitesi bu modelle çalışır.B2G(Business to Government)B2G (business to government), bir şirketin ürün ya da hizmetini bakanlık, belediye, hastane veya okul gibi kamu kurumlarına sattığı ticaret modelidir; Türkiye'de bu satışlar çoğunlukla kamu ihalesi yoluyla yapılır.Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesi(Independent Board Member)Bağımsız yönetim kurulu üyesi, şirketle, yöneticileriyle ve ana ortaklarla önemli bir çıkar ilişkisi bulunmayan, kararlarını tarafsız verebilen yönetim kurulu üyesidir. Türkiye'de borsada işlem gören şirketler için SPK düzenlemeleriyle zorunlu tutulur.Bağlı Ortaklık(Subsidiary)Bağlı ortaklık, başka bir şirket (ana şirket) tarafından kontrol edilen şirkettir. Kontrol genellikle oy haklarının yarısından fazlasına sahip olmakla ya da yönetimi belirleme gücüyle sağlanır; bağlı ortaklığın tabloları ana şirketinkilerle birleştirilir.Balanced ScorecardBalanced scorecard (kurumsal karne), şirket performansını yalnız finansal sonuçlarla değil; müşteri, iç süreçler ve öğrenme-gelişim boyutlarıyla birlikte ölçerek stratejiyi takip edilebilir göstergelere dönüştüren yönetim yöntemidir.Balık Kılçığı Diyagramı(Fishbone Diagram)Balık kılçığı diyagramı (Ishikawa ya da neden-sonuç diyagramı), bir sorunun olası nedenlerini insan, yöntem, makine, malzeme gibi ana kategoriler altında görsel olarak gruplayan kök neden analizi aracıdır. Şekli balık iskeletine benzer.Basiretli Tacir(Prudent Merchant)Basiretli tacir, ticari faaliyetlerinde öngörülü, dikkatli ve tecrübeli bir iş insanından beklenen özeni gösteren tacir demektir. Türk Ticaret Kanunu'nun 18. maddesi her tacire bu şekilde davranma yükümlülüğü getirir.Başabaş Noktası(Break-even Point)Başabaş noktası, toplam gelirin toplam giderlere eşit olduğu, yani işletmenin ne kâr ne zarar ettiği satış miktarı ya da tutarıdır. Bu noktanın üzerindeki her satış kâra katkı yapar.Batık Maliyet(Sunk Cost)Batık maliyet, geçmişte yapılmış ve hangi karar alınırsa alınsın geri kazanılamayacak harcamadır. Doğru karar verirken batık maliyetler dikkate alınmaz; yalnızca gelecekte değişecek gelir ve giderlere bakılır.BATNA(Best Alternative to a Negotiated Agreement)BATNA, İngilizce "Best Alternative to a Negotiated Agreement" ifadesinin kısaltmasıdır ve müzakerede anlaşma sağlanamazsa başvurulacak en iyi seçeneği anlatır. Güçlü bir BATNA, masada daha rahat ve kararlı olmayı sağlar.Bayilik(Dealership)Bayilik, bir işletmenin belirli bir üretici ya da tedarikçinin ürünlerini kendi adına ve hesabına satın alıp belirli bir bölgede yeniden sattığı, genellikle uzun süreli bir sözleşmeye dayanan ticari ilişkidir.Bayi Ağı(Dealer Network)Bayi ağı, bir üreticinin ya da markanın ürünlerini kendi adına ve hesabına satan bağımsız işletmelerden oluşan dağıtım yapısıdır. Şirketin kendi mağazasını açmadan farklı şehir ve bölgelerde satış yapmasını sağlar.BCG Matrisi(BCG Matrix)BCG matrisi, bir şirketin ürün ya da iş birimlerini pazar büyüme hızı ve göreli pazar payına göre dört gruba (yıldız, nakit ineği, soru işareti, köpek) ayıran ve yatırım önceliklerini belirlemeye yardım eden portföy analiz aracıdır.Belirli Süreli İş Sözleşmesi(Fixed-Term Contract)Belirli süreli iş sözleşmesi, süresi baştan belirlenen ya da belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak sona eren iş sözleşmesidir.Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi(Indefinite-Term Contract)Belirsiz süreli iş sözleşmesi, bitiş tarihi ya da bitiş koşulu önceden belirlenmemiş iş sözleşmesidir. İş Kanunu'na göre esas kural budur; objektif bir neden olmadıkça yapılan iş sözleşmeleri belirsiz süreli sayılır.BenchmarkingBenchmarking (kıyaslama), bir şirketin ürünlerini, süreçlerini ya da performans göstergelerini rakiplerle veya başka sektörlerdeki en iyi uygulamalarla sistemli biçimde karşılaştırıp iyileştirme fırsatlarını belirlediği yöntemdir.Beyaz Yaka(White Collar)Beyaz yaka, genellikle ofis ortamında çalışan, işi ağırlıklı olarak zihinsel emeğe, masa başı görevlere ve bilgi işlemeye dayanan çalışanlar için kullanılan ifadedir. Yönetici, uzman, mühendis ve memur gibi meslekleri kapsar.Birebir Görüşme(One-on-One Meeting)Birebir görüşme, yönetici ile ekip üyesinin düzenli aralıklarla baş başa yaptığı, iş durumunu, engelleri, geri bildirimi ve kariyer gelişimini konuştuğu kısa toplantıdır. İngilizcede one-on-one olarak geçer.Bireysel Katılım Yatırımcısı(Individual Participation Investor)Bireysel katılım yatırımcısı (BKY), kişisel birikimini ve tecrübesini başlangıç ya da büyüme aşamasındaki şirketlere aktaran gerçek kişidir. Türkiye'de melek yatırımcıların resmî adıdır ve lisanslı olanlar vergi desteğinden yararlanabilir.Birleşme ve Satın Alma(Mergers and Acquisitions)Birleşme ve satın alma (M&A), şirketlerin birleşme, devralma, varlık alımı gibi yollarla sahiplik ve kontrol yapısını değiştirdiği işlemlerin genel adıdır. Büyüme, pazar payı, maliyet tasarrufu ya da yeni teknolojiye erişim gibi amaçlarla yapılır.BlitzscalingBlitzscaling, belirsizlik altında verimlilikten bilinçli olarak vazgeçip pazarda rakiplerden önce baskın konuma gelmek için çok hızlı büyümeyi önceleyen stratejidir. Yüksek nakit harcaması ve başarısızlık riski taşır.Borçlar Kanunu(Code of Obligations)Borçlar Kanunu, sözleşmeler, haksız fiiller ve sebepsiz zenginleşme gibi borç ilişkilerini ve satış, kira, hizmet, eser, vekâlet gibi sözleşme türlerini düzenleyen temel kanundur. Yürürlükteki 6098 sayılı TBK, 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe girmiştir.Bordro(Payroll)Bordro, çalışanın bir dönemdeki brüt ücretini, eklerini, yasal kesintilerini ve eline geçen net tutarı gösteren ücret hesap belgesidir. İş Kanunu'nda ücret hesap pusulası olarak geçer ve işveren tarafından düzenlenir.Bölünme(Spin-off)Bölünme, bir şirketin malvarlığının tamamını ya da bir kısmını başka şirketlere devretmesi ve karşılığında bu şirketlerin paylarının ortaklara ya da şirketin kendisine verilmesidir. Türk Ticaret Kanunu tam ve kısmi bölünmeyi düzenler.Burn RateBurn rate, bir girişimin kâra geçmeden önce elindeki nakdi her ay ne hızla harcadığını gösteren ölçüdür. Brüt burn toplam aylık gideri, net burn ise giderden gelirin düşülmesiyle kalan aylık nakit kaybını ifade eder.Büyük İstifa(Great Resignation)Büyük İstifa (Great Resignation), COVID-19 pandemisinin ardından 2021'den itibaren özellikle ABD'de çok sayıda çalışanın kendi isteğiyle işinden ayrıldığı dönemi anlatan bir kavramdır. Çalışanların iş ve yaşam önceliklerini yeniden değerlendirmesiyle ilişkilendirilir.C2C(Consumer to Consumer)C2C (Consumer to Consumer), bireylerin bir platform aracılığıyla birbirine ürün ya da hizmet sattığı ticaret modelidir. İkinci el ilan siteleri ve kullanıcıların kendi eşyasını sattığı uygulamalar tipik C2C örnekleridir.CAPEX(Capital Expenditures)CAPEX (capital expenditures), bir işletmenin bina, makine, araç ya da yazılım gibi uzun süre kullanacağı varlıklara yaptığı yatırım harcamasıdır. Maliyet tek seferde gider yazılmaz, amortisman yoluyla faydalı ömür boyunca yıllara yayılır.Cap Table(Capitalization Table)Cap table (ortaklık tablosu), bir şirkette kimin kaç pay tuttuğunu, pay türlerini, çalışan opsiyon havuzunu ve yatırım turları sonrasında oranların nasıl değiştiğini gösteren tablodur.CEO(Chief Executive Officer)CEO (Chief Executive Officer), bir şirketin en üst düzey yöneticisidir. Şirket stratejisini belirleyip uygular, üst yönetim ekibini yönetir ve yönetim kuruluna karşı sorumludur; Türkiye'de çoğunlukla genel müdür karşılığında kullanılır.Cezai Şart(Penalty Clause)Cezai şart, bir sözleşmede borcun hiç ya da gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde borçlunun alacaklıya ödemeyi önceden kabul ettiği para ya da başka bir edimdir. Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenir.CFO(Chief Financial Officer)CFO (Chief Financial Officer), bir şirketin finanstan sorumlu en üst düzey yöneticisidir; Türkçede finans direktörü ya da mali işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı olarak da anılır. Bütçe, raporlama, finansman ve finansal riskleri yönetir.CHRO(Chief Human Resources Officer)CHRO (Chief Human Resources Officer), şirketin insan kaynakları stratejisinden sorumlu en üst yöneticidir. İşe alım, ücret, performans, yetenek ve kurum kültürü politikalarını üst yönetim düzeyinde yönetir.COO(Chief Operating Officer)COO (Chief Operating Officer), şirketin günlük operasyonlarını yöneten ve CEO'nun belirlediği stratejinin işleyişe dönüşmesinden sorumlu üst düzey yöneticidir. Türkçede operasyon direktörü ya da operasyonlardan sorumlu genel müdür yardımcısı denir.CPO(Chief Product Officer)CPO çoğunlukla Chief Product Officer, yani şirketin ürün stratejisinden ve ürün yönetimi ekiplerinden sorumlu üst düzey yönetici anlamına gelir. Bazı şirketlerde aynı kısaltma insan kaynakları ya da satın alma yöneticisi için de kullanılır.CTO(Chief Technology Officer)CTO (Chief Technology Officer), şirketin teknoloji stratejisini belirleyen, yazılım ve altyapı ekiplerini yöneten ve teknolojik kararların iş hedefleriyle uyumundan sorumlu üst düzey yöneticidir.
0