Senyoraj Nedir?

Senyoraj (İngilizcesiyle seigniorage), para basmanın sağladığı gelirdir. Kelime, ortaçağda para basma hakkına sahip feodal beylerin (seigneur) bu işten elde ettiği kazançtan gelir.

Senyoraj nedir?

Bir banknotun üretim maliyeti, üzerinde yazan değerden çok düşüktür. Örneğin varsayımsal olarak 100 TL'lik bir banknotun basım maliyeti birkaç lira olsa bile, bu banknot ekonomide 100 TL'lik satın alma gücü taşır. Aradaki fark, para basma yetkisine sahip kurumun kazancıdır. Daha geniş bir bakışla senyoraj, merkez bankasının faiz ödemediği banknotlar karşılığında faiz getirili varlıklar (örneğin devlet tahvili) edinmesinden doğan gelirdir.

Nasıl ortaya çıkar?

• Doğrudan senyoraj: Paranın nominal değeri ile üretim maliyeti arasındaki fark.
• Faiz kaynaklı senyoraj: Merkez bankasının bastığı para karşılığında edindiği varlıklardan elde ettiği faiz geliri.

Merkez bankasının bu yolla elde ettiği kâr, mevzuata göre genellikle hazineye aktarılır.

Enflasyon vergisiyle ilişkisi ve riskler

Devletler bütçe açığını kapatmak için aşırı para basmaya yönelirse, senyoraj geliri kısa vadede artabilir; ancak bu genellikle enflasyonu hızlandırır. Enflasyon, insanların elindeki paranın satın alma gücünü eriterek fiilen bir vergi gibi çalışır; buna enflasyon vergisi denir. Tarihte hiperenflasyon örneklerinin çoğu, bütçe açıklarının para basılarak finanse edilmesiyle ilişkilidir. Bu yüzden modern ekonomilerde merkez bankası bağımsızlığı ve bütçenin merkez bankası kaynaklarıyla finanse edilmesine getirilen sınırlar önemli görülür.