Altın, Döviz & Emtia Terimleri
Kısaca
Altın, döviz kurları, parite ve emtia piyasası terimleri.
Terimler
14 Ayar Altın(14 Karat Gold)14 ayar altın, 24 parçalık alaşımın 14 parçası saf altın olan altındır; saflığı 585 milyemdir. Sert ve çiziklere dayanıklı olduğu için yüzük, küpe ve kolye gibi günlük takılarda yaygındır.18 Ayar Altın(18 Karat Gold)18 ayar altın, 24 parçalık alaşımın 18 parçası saf altın olan altındır; saflığı 750 milyem, yani yüzde 75'tir. Dayanıklı olduğu için pırlantalı ve taşlı takılarda sık kullanılır.22 Ayar Altın(22 Karat Gold)22 ayar altın, 24 parçalık alaşımın 22 parçası saf altın olan altındır; saflığı 916 milyem, Cumhuriyet altınlarında 916,6 milyemdir. Bilezik ve çeyrek gibi ürünler bu ayardadır.8 Ayar Altın(8 Karat Gold)8 ayar altın, 24 parçalık alaşımın yalnız 8 parçası saf altın olan altındır; saflığı 333 milyem, yani yaklaşık üçte birdir. Uygun fiyatlı takılarda kullanılır ancak altın içeriği düşüktür.925 Ayar Gümüş(925 Sterling Silver)925 ayar gümüş, yüzde 92,5 saf gümüş ve yüzde 7,5 başka metal (çoğunlukla bakır) içeren alaşımdır. Sterling gümüş olarak da bilinir; gümüş takıların büyük çoğunluğu bu ayarda üretilir.Alım Gücü Paritesi(Purchasing Power Parity)Alım gücü paritesi (PPP), farklı ülkelerdeki aynı mal ve hizmet sepetinin fiyatlarını karşılaştırarak para birimlerinin gerçek satın alma gücünü eşitleyen bir kur hesaplama yöntemidir; uluslararası gelir karşılaştırmalarında kullanılır.Altına Dayalı Tahvil(Gold-Backed Bond)Altına dayalı tahvil, anapara ve getirisi altın fiyatına bağlanan borçlanma aracıdır. Türkiye'de Hazine'nin ihraç ettiği altın tahvili, yatırımcının altınını belirli bir süre karşılığında getiriyle değerlendirmesini sağlamıştır.Altın Bozdurma(Selling Gold)Altın bozdurma, elinizdeki fiziki altını kuyumcuya ya da bankaya satıp karşılığında nakit ya da hesaba para almaktır. Satış, satıcının o anki alış fiyatından yapılır ve takılarda işçilik genellikle geri ödenmez.Altın ETF(Gold ETF)Altın ETF, değeri altın fiyatına bağlı olan ve borsada hisse senedi gibi alınıp satılan bir borsa yatırım fonudur. Fiziki altın saklamadan altın fiyatındaki değişime yatırım yapmayı sağlar.Altın Fonu(Gold Fund)Altın fonu, portföyünü ağırlıklı olarak altına ve altına dayalı sermaye piyasası araçlarına yatıran, yatırımcıya fiziki altın saklamadan altın fiyatındaki değişime fon payı üzerinden ortak olma imkânı veren yatırım fonudur.Altın Gümüş Oranı(Gold-Silver Ratio)Altın gümüş oranı, bir ons altın almak için kaç ons gümüş gerektiğini gösteren orandır. Ons altın fiyatının ons gümüş fiyatına bölünmesiyle hesaplanır ve iki metalin birbirine göre değerini izlemek için kullanılır.Altın Günü(Rotating Savings Group)Altın günü, bir grup katılımcının belirli aralıklarla aynı tutarda para ya da altın biriktirip toplanan tutarı her seferinde sırayla bir üyeye verdiği, güvene dayalı geleneksel ve gayriresmî birikim sistemidir.Altın Hesabı(Gold Account)Altın hesabı, bankada gram cinsinden altın tutmanı sağlayan hesaptır. Fiziki altın taşımadan alım satım yapabilirsin; bakiyen gram olarak görünür ve değeri altın fiyatıyla birlikte değişir.Altın Kredisi(Gold-Backed Loan)Altın kredisi, anapara ve geri ödemesi gram altın cinsinden belirlenen ya da altın teminatıyla verilen kredidir. Türkiye'de özellikle kuyumcu ve takı üreticilerinin hammadde finansmanında kullanılır.Altın Madenciliği(Gold Mining)Altın madenciliği, yer kabuğundaki altını içeren cevherin bulunması, çıkarılması ve işlenmesi sürecidir. Arama, ocak işletmesi, cevher zenginleştirme ve rafinasyon aşamalarından oluşur.Altın Rafinerisi(Gold Refinery)Altın rafinerisi, madenden gelen ham altını ve hurda altını saflaştırarak 995 ya da 999,9 milyem külçeye dönüştüren tesistir. Ürettiği külçeler damgalanır ve uluslararası standartlara göre sertifikalandırılır.Altın Rezervi(Gold Reserves)Altın rezervi, bir ülkenin merkez bankası ya da devletinin elinde tuttuğu altın stokudur. Döviz rezervleriyle birlikte ülkenin uluslararası rezervlerini oluşturur ve dış şoklara karşı güvence işlevi görür.Altın Sertifikası(Gold Certificate)Altın sertifikası, belirli miktarda fiziki altını temsil eden ve borsada ya da aracı kurumlar üzerinden alınıp satılabilen bir menkul kıymettir. Yatırımcıya altını fiziki olarak saklamadan altın fiyatına bağlı bir varlığa sahip olma imkânı verir.Altın Standardı(Gold Standard)Altın standardı, bir ülkenin para biriminin değerinin belirli bir miktar altına sabitlendiği ve paranın bu oranda altına çevrilebildiği para sistemidir. Para arzı, merkez bankasının altın stoklarıyla sınırlanır.Altın Swapı(Gold Swap)Altın swapı, bir tarafın altınını belirli bir süre için para karşılığında karşı tarafa verdiği ve vade sonunda işlemi önceden belirlenen koşullarla tersine çevirdiği takas anlaşmasıdır.Altın Vadeli Kontrat(Gold Futures)Altın vadeli kontrat, belirli miktarda altının ileri bir tarihte bugünden belirlenen fiyattan alınıp satılmasını öngören, borsada işlem gören standart vadeli işlem sözleşmesidir. Teminatla ve kaldıraçlı olarak işlem görür.Altın Yatırımı(Gold Investment)Altın yatırımı, birikimin bir kısmını altına ya da altına bağlı finansal ürünlere ayırmaktır. Fiziki altın, banka altın hesabı, altın fonları ve vadeli işlemler başlıca yollardır; her birinin maliyeti ve riski farklıdır.Alüminyum(Aluminum)Alüminyum, hafif, paslanmaya dayanıklı ve kolay işlenen gümüş renkli bir baz metaldir. Boksit cevherinden elde edilir; ambalaj, otomotiv, inşaat ve havacılıkta yaygın kullanılır.Amerikan Doları(US Dollar)Amerikan doları, Amerika Birleşik Devletleri'nin resmî para birimidir. Kodu USD, simgesi $'dır ve 1 dolar 100 sente bölünür. Dünyanın en çok kullanılan rezerv ve ticaret para birimidir.Ata Altın(Ata Gold Coin)Ata altın, halk arasında Ata lira da denen, Darphane'nin bastığı 7,216 gramlık 22 ayar birlik sikke altındır. Bir yüzünde Atatürk portresi ve "Hakimiyet Milletindir" yazısı bulunur.Avustralya Doları(Australian Dollar)Avustralya doları, Avustralya'nın resmî para birimidir ve AUD koduyla gösterilir. 1966'da sterline bağlı eski paranın yerine geçmiştir; bir dolar 100 sente bölünür.Ayar(Karat)Ayar, bir altın alaşımının ne kadar saf olduğunu 24 parça üzerinden gösteren ölçüdür. 24 ayar saf altını, 22 ayar ise alaşımın 22 parçasının altın, 2 parçasının başka metal olduğunu anlatır.Azerbaycan Manatı(Azerbaijani Manat)Azerbaycan manatı, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmî para birimidir ve AZN koduyla gösterilir. Bir manat 100 kepiğe bölünür; bugünkü manat 2006'da 5.000 eski manatın yerine çıkarılmıştır.BAE Dirhemi(UAE Dirham)BAE dirhemi, Birleşik Arap Emirlikleri'nin resmî para birimidir ve AED koduyla gösterilir. Bir dirhem 100 filse bölünür; değeri sabit bir oranla ABD dolarına bağlıdır.Bakır(Copper)Bakır, elektriği ve ısıyı çok iyi ileten, inşaat, elektrik altyapısı, elektronik ve otomotivde yaygın kullanılan endüstriyel bir metaldir. Fiyatı küresel ekonomik faaliyete duyarlı olduğu için yakından izlenir.Baz Döviz(Base Currency)Baz döviz, bir döviz çiftinde ilk yazılan para birimidir ve kotasyonun referansıdır. Fiyat, bir birim baz dövizin kaç birim karşıt (kotasyon) dövize eşit olduğunu gösterir; örneğin EUR/USD'de baz döviz eurodur.Baz Metaller(Base Metals)Baz metaller, değerli metallerden farklı olarak bol bulunan, havada oksitlenebilen ve sanayide yaygın kullanılan metallerdir. Bakır, alüminyum, çinko, nikel, kurşun ve kalay bu grubun başlıca üyeleridir.Beşli Altın(Five-Fold Gold Coin)Beşli altın, beş birlik altın ağırlığındaki 22 ayar Cumhuriyet altınıdır; halk arasında beşi bir yerde olarak da bilinir. Ziynet beşlik 35,08 gram, sikke beşlik 36,08 gramdır.Big Mac Endeksi(Big Mac Index)Big Mac Endeksi, aynı hamburgerin farklı ülkelerdeki fiyatlarını karşılaştırarak para birimlerinin alım gücü paritesine göre aşırı değerli mi yoksa değersiz mi olduğunu gösteren, The Economist dergisinin yayımladığı basit bir göstergedir.Bilezik(Gold Bangle)Bilezik, bileğe takılan halka biçimli takıdır; Türkiye'de çoğunlukla 22 ayar altından yapılır. Fiyatı gram, ayar ve işçilik üzerinden belirlenir ve hem takı hem de birikim için alınır.Brent Petrol(Brent Crude)Brent petrol, Kuzey Denizi'nden çıkarılan ham petrol türlerine dayanan ve dünyada en yaygın kullanılan gösterge petrol fiyatıdır. Avrupa, Afrika ve Orta Doğu kaynaklı pek çok petrol bu fiyata göre fiyatlanır.Buğday(Wheat)Buğday, ekmek ve makarnanın hammaddesi olan, dünyada en çok üretilen tahıllardan biridir. Emtia piyasasında Chicago başta olmak üzere vadeli işlem borsalarında işlem görür ve gıda fiyatlarını doğrudan etkiler.COMEXCOMEX (Commodity Exchange), ABD'de altın, gümüş, bakır ve diğer metallere dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem gördüğü borsadır. Bugün CME Group bünyesindeki NYMEX'in bir bölümü olarak faaliyet gösterir.Cumhuriyet Altını(Republic Gold Coin)Cumhuriyet altını, standartları TBMM kararıyla belirlenen ve yalnız Darphane'nin üretebildiği 22 ayar altın paralardır. Sikke ve ziynet olmak üzere iki grupta, beşer türden toplam on çeşit basılır.Çapraz Kur(Cross Rate)Çapraz kur, iki para birimi arasındaki değişim oranının doğrudan değil, genellikle ABD doları gibi üçüncü bir para birimi üzerinden hesaplanmasıyla bulunan kurdur. Örneğin euro/TL kuru, euro/dolar ve dolar/TL kurlarından türetilebilir.Çeyrek Altın(Quarter Gold Coin)Çeyrek altın, Darphane'nin bastığı 22 ayar Cumhuriyet ziynet altınının en küçük ve en yaygın türüdür. Ziynet çeyrek 1,754 gram ağırlığındadır; bir tam ziynet altının dörtte biri kadar altın içerir.Çinko(Zinc)Çinko, mavimsi gri renkte bir baz metaldir. En çok çeliği paslanmaya karşı korumak için yapılan galvanizleme işleminde kullanılır; pirinç gibi alaşımların ve bazı pillerin de temel bileşenidir.Çin Yuanı(Chinese Yuan)Çin yuanı, Çin Halk Cumhuriyeti'nin para biriminin temel birimidir; resmî adı renminbidir. Uluslararası kodu CNY'dir ve kuru, Çin Halk Bankası'nın açıkladığı günlük referans kur etrafında yönetilir.Dalgalı Kur Rejimi(Floating Exchange Rate)Dalgalı kur rejimi, döviz kurunun önceden belirlenmiş bir orana bağlanmadan piyasadaki arz ve talebe göre serbestçe oluştuğu kur sistemidir. Türkiye 2001 krizinin ardından dalgalı kur rejimine geçmiştir.Darphane(State Mint)Darphane, bir ülkenin madeni paralarını ve resmî sikkelerini basan kurumdur. Türkiye'de bu görevi Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü üstlenir; Cumhuriyet altınlarını yalnız bu kurum üretir.Değerli Metaller(Precious Metals)Değerli metaller, nadir bulunan, korozyona dayanıklı ve yüksek ekonomik değere sahip metallerdir. Finans piyasalarında en çok altın, gümüş, platin ve paladyum bu grupta sayılır ve genellikle ons üzerinden fiyatlanır.Demir Cevheri(Iron Ore)Demir cevheri, içinden ekonomik olarak demir çıkarılabilen kayaçtır. Çelik üretiminin ana hammaddesidir; Avustralya ve Brezilya en büyük ihracatçılar, Çin ise en büyük alıcıdır.Devalüasyon(Devaluation)Devalüasyon, sabit ya da yarı sabit kur rejimi uygulanan bir ülkede, yerel paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin hükümet ya da merkez bankası kararıyla resmî olarak düşürülmesidir.Doğal Gaz(Natural Gas)Doğal gaz, büyük ölçüde metandan oluşan, yer altından çıkarılan ve ısınma, elektrik üretimi ile sanayide kullanılan fosil yakıttır. Finans piyasalarında Henry Hub ve TTF gibi gösterge fiyatlarla işlem gören önemli bir enerji emtiasıdır.Dolarizasyon(Dollarization)Dolarizasyon, bir ülkede yerel para yerine ABD doları gibi yabancı para birimlerinin tasarruf, fiyatlama ya da ödeme aracı olarak yaygın biçimde kullanılmasıdır. Genellikle yüksek enflasyon ve yerel paraya güven kaybıyla ortaya çıkar.Dolar Endeksi(US Dollar Index)Dolar endeksi (DXY), ABD dolarının euro, Japon yeni, İngiliz sterlini, Kanada doları, İsveç kronu ve İsviçre frangından oluşan bir sepete karşı değerini ölçen endekstir. Doların genel gücünü izlemek için kullanılır.Döviz(Foreign Currency)Döviz, bir ülkenin kendi parası dışındaki yabancı paraları ve bu paralar cinsinden düzenlenmiş çek, havale gibi ödeme araçlarını ifade eder. Türkiye için ABD doları, euro ve sterlin en bilinen dövizlerdendir.Dövize Endeksli Tahvil(FX-Indexed Bond)Dövize endeksli tahvil, TL olarak alınıp TL olarak ödenen ancak anapara ve kupon tutarları belirli bir döviz kurundaki değişime göre hesaplanan borçlanma aracıdır.Döviz Alış Kuru(FX Buying Rate)Döviz alış kuru, bankanın ya da döviz bürosunun sizden döviz satın alırken uyguladığı kurdur. Elinizdeki dolarları ya da euroları liraya çevirdiğinizde bu kur kullanılır ve satış kurundan düşüktür.Döviz Bürosu(Currency Exchange Office)Döviz bürosu, nakit döviz ve kıymetli maden alım satımı yapmak için yasal izin almış işletmedir. Türkiye'de bu işletmeler 'yetkili müessese' olarak da anılır ve bankalardan ayrı olarak efektif döviz işlemi yapar.Döviz Çifti(Currency Pair)Döviz çifti, iki para biriminin birbirine karşı değerini gösteren kotasyondur. İlk yazılan baz döviz, ikincisi karşıt dövizdir; fiyat, bir birim baz dövizin kaç birim karşıt dövize eşit olduğunu gösterir.Döviz Fonu(Currency Fund)Döviz fonu, portföyünü ağırlıklı olarak döviz cinsi mevduat, eurobond ve benzeri yabancı para cinsinden araçlara yatıran, değeri büyük ölçüde döviz kurları ve bu araçların getirisiyle değişen yatırım fonudur.Döviz Hesabı(Foreign Currency Account)Döviz hesabı, ABD doları, euro ya da sterlin gibi yabancı para birimlerinin bankada tutulduğu mevduat hesabıdır. Vadesiz ya da vadeli açılabilir; bakiye TL'ye göre kur hareketleriyle değer kazanıp kaybedebilir.Döviz Kuru(Exchange Rate)Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden fiyatıdır. Örneğin 1 ABD dolarının kaç Türk lirası ettiğini gösterir ve arz-talep, faiz, enflasyon gibi etkenlerle değişir.Döviz Opsiyonu(Currency Option)Döviz opsiyonu, sahibine belirli bir döviz çiftini önceden belirlenen kurdan, belirli bir tarihte ya da tarihe kadar alma (call) veya satma (put) hakkı veren, alıcının bu hak için prim ödediği türev araçtır.
0