Borsa Terimleri

Kısaca

Borsa terimleri; hisse senedi, endeks, temettü, emir türleri ve piyasa göstergeleri gibi pay piyasasında kullanılan kavramları kapsar. Terimleri anlamak, riskleri doğru değerlendirmenin ön koşuludur.

Terimler

Açığa Satış(Short Selling)Açığa satış, yatırımcının sahip olmadığı payları ödünç alarak satması ve daha sonra daha düşük fiyattan geri alıp iade etmeyi hedeflemesidir. Fiyat düşüşünden kazanç amaçlar ama kayıp riski teorik olarak sınırsızdır.Açılış Seansı(Opening Session)Açılış seansı, borsada işlem gününün başında emirlerin toplanıp tek bir açılış fiyatının belirlendiği bölümdür. Bu fiyat, alış ve satış emirlerinin en çok miktarda eşleştiği seviyeye göre hesaplanır.Aktif Kârlılığı(Return on Assets)Aktif kârlılığı (ROA), bir şirketin net kârının toplam varlıklarına (aktiflerine) oranıdır. Şirketin sahip olduğu tüm varlıkları ne kadar verimli kullanarak kâr ürettiğini gösterir.Alfa(Alpha)Alfa, bir yatırım portföyünün ya da fonun, taşıdığı piyasa riski dikkate alındığında gösterge endeksin üzerinde veya altında elde ettiği getiriyi gösteren performans ölçüsüdür.Alış Satış Farkı(Bid Ask Spread)Alış satış farkı (spread), bir varlık için piyasadaki en yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki farktır. Dar spread yüksek likiditeye, geniş spread düşük likiditeye işaret eder.Aracı Kurum(Brokerage Firm)Aracı kurum, Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin alarak yatırımcıların hisse, tahvil, fon ve türev ürün alım satım emirlerini borsaya ileten ve yatırım hizmetleri sunan şirkettir.Arbitraj(Arbitrage)Arbitraj, aynı ya da birbirine denk varlığın farklı piyasalar veya biçimler arasındaki fiyat farkından yararlanarak eş zamanlı alım ve satım yapıp düşük riskli kazanç elde etmeye çalışma işlemidir.Ayı Piyasası(Bear Market)Ayı piyasası, fiyatların uzun bir süre boyunca genel olarak düştüğü ve yatırımcı karamsarlığının hâkim olduğu piyasa dönemidir. Adı, ayının pençesini yukarıdan aşağı indirmesinden gelir.Bedelli Sermaye Artırımı(Rights Issue)Bedelli sermaye artırımı, şirketin yeni pay çıkarıp bunları ortaklarına ya da yatırımcılara para karşılığında satarak sermayesini artırmasıdır. Şirkete dışarıdan yeni nakit girer.Bedelsiz Sermaye Artırımı(Bonus Issue)Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin iç kaynaklarını (yedekler, sermaye düzeltmesi farkları gibi) sermayeye ekleyerek ortaklarına ücretsiz yeni pay dağıtmasıdır. Şirkete yeni nakit girmez.Beta Katsayısı(Beta)Beta katsayısı, bir hissenin ya da portföyün getirisinin piyasa genelindeki (genellikle bir endeksin) hareketlerine ne kadar duyarlı olduğunu gösteren ve sistematik riski ölçen katsayıdır.BIST 100(BIST 100 Index)BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören ve belirli kriterlere göre seçilen 100 payın fiyat hareketini izleyen endekstir. Türkiye pay piyasasının genel yönünü gösteren ana gösterge olarak kullanılır.BIST 30(BIST 30 Index)BIST 30, Borsa İstanbul'da halka açık piyasa değeri ve işlem hacmi gibi kriterlere göre öne çıkan 30 payın fiyat hareketini izleyen endekstir. Bileşenleri BIST 100 endeksinin içinden seçilir.Bireysel Yatırımcı(Retail Investor)Bireysel yatırımcı, kendi birikimini kendi adına ve genellikle görece küçük tutarlarla hisse, fon, tahvil gibi yatırım araçlarına yatıran gerçek kişidir; İngilizcede retail investor olarak anılır.Boğa Piyasası(Bull Market)Boğa piyasası, fiyatların uzun bir süre boyunca genel olarak yükseldiği ve yatırımcı iyimserliğinin hâkim olduğu piyasa dönemidir. Adı, boğanın boynuzlarını aşağıdan yukarı savurmasından gelir.Bollinger Bantları(Bollinger Bands)Bollinger Bantları, bir hareketli ortalamanın etrafına standart sapmaya göre çizilen üst ve alt bantlardan oluşan, fiyatın oynaklığını ve ortalamaya göre konumunu gösteren bir teknik analiz göstergesidir.Borsa Endeksi(Stock Index)Borsa endeksi, belirli kurallara göre seçilmiş bir grup hissenin fiyat hareketini tek bir sayıyla özetleyen göstergedir. Piyasanın ya da bir sektörün genel yönünü izlemek için kullanılır.Borsa İstanbul(Borsa Istanbul)Borsa İstanbul, Türkiye'nin tek borsası olarak hisse senedi, borçlanma aracı, türev ürün ve kıymetli maden işlemlerinin düzenli ve şeffaf biçimde yapıldığı organize piyasaları işleten anonim şirkettir.Borsa Yatırım Fonu(Exchange Traded Fund)Borsa yatırım fonu (BYF, İngilizcede ETF), katılma payları borsada hisse senedi gibi seans içinde alınıp satılan ve genellikle bir endeksi ya da varlığı takip eden yatırım fonudur.Büyüme Yatırımı(Growth Investing)Büyüme yatırımı, gelirini ve kârını piyasa ortalamasından hızlı artırması beklenen şirketlere, bugünkü değerlemeleri yüksek olsa bile gelecekteki büyüme potansiyeli için yatırım yapma yaklaşımıdır.Defter Değeri(Book Value)Defter değeri, bir şirketin bilançosundaki toplam varlıklarından toplam yükümlülüklerinin düşülmesiyle bulunan özkaynak tutarıdır. Şirketin muhasebe kayıtlarına göre ortaklara kalan değeri gösterir.Değer Yatırımı(Value Investing)Değer yatırımı, piyasa fiyatı şirketin tahmin edilen gerçek (içsel) değerinin altında kalan hisseleri bulup uzun vadede bu farkın kapanmasını bekleyen temel analiz odaklı yatırım yaklaşımıdır.Destek Seviyesi(Support Level)Destek seviyesi, teknik analizde fiyatın düşüşte alım ilgisiyle karşılaşıp durma ya da geri dönme eğilimi gösterdiği fiyat bölgesidir. Geçmişte fiyatın birkaç kez tepki verdiği diplerden belirlenir.Direnç Seviyesi(Resistance Level)Direnç seviyesi, teknik analizde fiyatın yükselişte satış baskısıyla karşılaşıp durma ya da geri dönme eğilimi gösterdiği fiyat bölgesidir. Geçmişte fiyatın birkaç kez aşamadığı tepelerden belirlenir.Düzeltme(Correction)Düzeltme, bir yükseliş döneminin ardından fiyatların görece sınırlı ve geçici olarak geri çekilmesidir. Genellikle aşırı yükselişlerin ardından kâr satışları ve beklentilerin dengelenmesiyle ortaya çıkar.Düzenli Yatırım Yöntemi(Dollar Cost Averaging)Düzenli yatırım yöntemi, piyasanın durumuna bakmadan belirli aralıklarla sabit bir tutarla aynı yatırım aracını almayı ve böylece alım maliyetini zamana yaymayı amaçlayan stratejidir.Emir(Order)Emir, yatırımcının aracı kurum aracılığıyla bir menkul kıymeti belirli koşullarda almak ya da satmak için verdiği talimattır. Emirde araç, yön (alış/satış), miktar ve çoğunlukla fiyat bilgisi yer alır.Endeks Fonu(Index Fund)Endeks fonu, portföyünü belirli bir borsa endeksinin bileşimine uygun şekilde oluşturarak o endeksin getirisini mümkün olduğunca yakından izlemeyi hedefleyen yatırım fonudur.FAVÖK(EBITDA)FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr), bir şirketin finansman, vergi ve amortisman etkileri dışarıda bırakıldığında ana faaliyetlerinden ne kadar kâr ürettiğini gösteren ölçüttür. İngilizcede EBITDA denir.Fibonacci Düzeltmesi(Fibonacci Retracement)Fibonacci düzeltmesi, bir fiyat hareketinin tepe ve dip noktaları arasına belirli oranlarla yatay çizgiler çizerek olası destek ve direnç bölgelerini işaretlemeye çalışan bir teknik analiz yöntemidir.Fiyat Kazanç Oranı(Price to Earnings Ratio)Fiyat kazanç oranı (F/K), bir hissenin fiyatının pay başına yıllık net kâra bölünmesiyle bulunan değerleme oranıdır. Yatırımcının şirketin 1 TL'lik kârı için kaç TL ödediğini gösterir.Fon Yönetim Ücreti(Fund Management Fee)Fon yönetim ücreti, yatırım fonunu yöneten portföy yönetim şirketinin hizmeti karşılığında fon varlıklarından düzenli olarak tahsil ettiği ve fon fiyatına önceden yansıtılmış olan yıllık ücrettir.Formasyon(Chart Pattern)Formasyon, fiyat grafiğinde tekrar eden ve teknik analizde trendin devam edip etmeyeceğine ya da dönüp dönmeyeceğine dair ipucu olarak yorumlanan belirli şekillerdir.Getiri Eğrisi(Yield Curve)Getiri eğrisi, aynı ihraççıya ait ve kredi riski benzer borçlanma araçlarının farklı vadelerdeki getirilerini bir grafikte birleştiren ve faiz beklentilerini gösteren çizgidir.Gösterge Endeks(Benchmark Index)Gösterge endeks (benchmark), bir yatırım fonunun ya da portföyün performansını karşılaştırmak için kullanılan ve aynı varlık sınıfını temsil eden referans endekstir.Gün İçi İşlem(Day Trading)Gün içi işlem (day trading), bir varlığın aynı işlem günü içinde alınıp satılması ve pozisyonların gün sonuna kadar kapatılması esasına dayanan, kısa vadeli fiyat hareketlerinden kazanç hedefleyen yüksek riskli işlem tarzıdır.Halka Açıklık Oranı(Free Float Ratio)Halka açıklık oranı, bir şirketin paylarından borsada serbestçe alınıp satılabilen kısmın toplam paylara oranıdır. Hissenin likiditesi ve fiyat hareketleri üzerinde belirleyici bir etkisi vardır.Halka Arz(Initial Public Offering)Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez geniş yatırımcı kitlesine satarak borsada işlem görmeye başlamasıdır. Şirket bu yolla kaynak toplar ya da mevcut ortaklar paylarının bir kısmını satar.Hareketli Ortalama(Moving Average)Hareketli ortalama, bir varlığın belirli sayıda dönemdeki fiyatlarının ortalamasının her yeni dönemde güncellenerek hesaplanmasıdır. Fiyat dalgalanmalarını yumuşatarak genel eğilimi görmeyi kolaylaştırır.Hisse Başına Kâr(Earnings per Share)Hisse başına kâr (HBK), bir şirketin belirli bir dönemdeki net kârının toplam pay sayısına bölünmesiyle bulunur. Her bir payın şirket kârından ne kadar pay aldığını gösterir.Hisse Senedi(Stock)Hisse senedi (pay), bir anonim şirketin sermayesindeki ortaklık payını temsil eden menkul kıymettir. Sahibine kârdan pay alma, genel kurulda oy kullanma ve yeni paylarda öncelik gibi haklar verir.Hisse Senedi Yoğun Fon(Equity Intensive Fund)Hisse senedi yoğun fon, portföyünün en az yüzde 80'ini sürekli olarak Borsa İstanbul'da işlem gören şirket paylarına yatıran yatırım fonudur; getirisi büyük ölçüde hisse piyasasının seyrine bağlıdır.İçeriden Öğrenenlerin Ticareti(Insider Trading)İçeriden öğrenenlerin ticareti, bir şirkete ilişkin henüz kamuya açıklanmamış ve fiyatı etkileyebilecek içsel bilgiyi kullanarak o şirketin sermaye piyasası araçlarında işlem yapmak ya da bu bilgiyi başkalarına aktarmaktır.İşlem Hacmi(Trading Volume)İşlem hacmi, bir varlığın belirli bir dönemde alınıp satılan toplam miktarı ya da parasal tutarıdır. Piyasanın o varlığa olan ilgisini ve likiditesini anlamak için kullanılır.Kaldıraç(Leverage)Kaldıraç, yatırımcının borç ya da türev ürünler aracılığıyla kendi sermayesinden daha büyük bir pozisyon açabilmesidir. Kazançları büyütebildiği gibi kayıpları da aynı oranda büyütür.Kamuyu Aydınlatma Platformu(Public Disclosure Platform)Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP), borsada işlem gören şirketlerin ve diğer sermaye piyasası kuruluşlarının mevzuat gereği yapmak zorunda oldukları açıklamaları elektronik imzalı olarak iletip kamuya duyurduğu resmî elektronik sistemdir.Kapanış Seansı(Closing Session)Kapanış seansı, borsada işlem gününün sonunda emirlerin toplanıp tek bir kapanış fiyatının belirlendiği bölümdür. Bu fiyat ertesi günün baz fiyatı ve pek çok hesaplama için temel alınır.Kira Sertifikası(Lease Certificate)Kira sertifikası (sukuk), bir varlığın kira ya da işletme gelirlerinden yatırımcılara pay verilmesine dayanan ve faizsiz finansman ilkelerine uygun olarak tasarlanan bir sermaye piyasası aracıdır.Kredili İşlem(Margin Trading)Kredili işlem, yatırımcının aracı kurumdan kredi kullanarak kendi parasından daha büyük tutarda menkul kıymet almasıdır. Alınan paylar teminat olarak tutulur; kazanç da kayıp da büyür.Kupon Faizi(Coupon Rate)Kupon faizi, bir tahvilin ihraççısının nominal değer üzerinden yatırımcıya dönemsel olarak ödemeyi taahhüt ettiği faiz oranıdır; bu oranla yapılan her ödemeye kupon ödemesi denir.Kurumsal Yatırımcı(Institutional Investor)Kurumsal yatırımcı, başkaları adına ya da kendi büyük kaynaklarıyla profesyonel şekilde yatırım yapan fon, emeklilik fonu, sigorta şirketi, banka ve portföy yönetim şirketi gibi kuruluşlardır.Limit Emir(Limit Order)Limit emir, belirli bir fiyat veya daha iyisinden işlem yapılmasını isteyen emir türüdür. Alışta belirlenen fiyatın üstünde, satışta ise altında işlem yapılmaz; böylece fiyat kontrolü sağlanır.LotLot, borsada alım satım emirlerinde kullanılan işlem birimidir. Borsa İstanbul pay piyasasında genel olarak 1 lot 1 paya karşılık gelir; yani 10 lot almak çoğunlukla 10 pay almak demektir.MACD(Moving Average Convergence Divergence)MACD (Hareketli Ortalama Yakınsama Iraksama), iki üssel hareketli ortalama arasındaki farkı izleyerek fiyattaki trendin yönünü ve momentumun gücünü göstermeye çalışan bir teknik analiz göstergesidir.Merkezi Kayıt Kuruluşu(Central Registry Agency)Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), Türkiye'de kaydileştirilmiş sermaye piyasası araçlarını ve bunlara bağlı hakları hak sahibi bazında elektronik ortamda kayıt altında tutan merkezi saklama kuruluşudur.Mum Grafik(Candlestick Chart)Mum grafik, her zaman dilimindeki açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatı tek bir mum şeklinde gösteren ve fiyat hareketini bir bakışta okumayı kolaylaştıran grafik türüdür.Net Borç(Net Debt)Net borç, bir şirketin toplam finansal borçlarından nakit ve nakit benzeri varlıklarının düşülmesiyle bulunur. Şirketin elindeki nakdi kullansa bile ödemesi gereken borç yükünü gösterir.Opsiyon(Option)Opsiyon, alıcısına bir prim karşılığında dayanak varlığı belirli bir fiyattan, belirli bir tarihte ya da tarihe kadar alma veya satma hakkı veren, satıcısına ise bu hakka karşı yükümlülük getiren türev sözleşmedir.Özsermaye Kârlılığı(Return on Equity)Özsermaye kârlılığı (ROE), bir şirketin net kârının özkaynaklarına oranıdır. Ortakların şirkete koyduğu ve şirkette biriken sermayenin ne kadar verimli kâra dönüştüğünü gösterir.Para Piyasası Fonu(Money Market Fund)Para piyasası fonu, portföyünü vadesi kısa ve likiditesi yüksek araçlara (ters repo, mevduat, kısa vadeli borçlanma araçları gibi) yatıran, düşük oynaklık hedefleyen yatırım fonudur.

Borsa terimleri sözlüğüne hoş geldiniz

Borsada işlem yapan ya da borsa haberlerini takip eden herkes; hisse senedi, endeks, lot, temettü, piyasa değeri, limit emir gibi terimlerle sıkça karşılaşır. Bu kavramları doğru anlamak, piyasada neler olup bittiğini yorumlamanın ve risklerin farkında olmanın ilk adımıdır.

Bu kategoride pay piyasasında kullanılan temel kavramları, emir türlerini, şirket değerlemesiyle ilgili oranları ve piyasa göstergelerini açıklıyoruz. Türkiye'deki uygulamaya özgü terimlerde, kavramın genel anlamını ve kullanım bağlamını birlikte vermeye çalışıyoruz.

Hangi terimleri bulacaksınız?

Pay piyasasının temel kavramları
Emir ve işlem türleri
Şirket değerlemesinde kullanılan oranlar
Endeksler ve piyasa göstergeleri

Terimler ve riskler

Borsada kullanılan bazı kavramlar, özellikle kaldıraçlı işlem ya da açığa satış gibi uygulamalarla ilgili olanlar, yüksek risk içeren işlemleri tanımlar. Bu terimleri açıklarken işlemin nasıl çalıştığının yanı sıra hangi risklerle birlikte geldiğini de belirtmeye özen gösteriyoruz.

Önemli not

Borsa terimlerine ilişkin açıklamalar yalnızca kavramları anlatmak için hazırlanmıştır ve yatırım tavsiyesi değildir. Herhangi bir hisse ya da yatırım aracı için alım satım önerisi içermez.

Sıkça Sorulan Sorular

Borsaya yeni başlayan biri hangi terimleri bilmeli?

Hisse senedi, endeks, lot, alış ve satış fiyatı, emir türleri ve temettü gibi kavramlar temel başlangıç noktalarıdır. Bu terimler, işlem ekranlarını ve borsa haberlerini anlamayı kolaylaştırır.

Borsa terimleri her ülkede aynı mı?

Temel kavramlar büyük ölçüde benzerdir, ancak işlem kuralları, seans saatleri ve bazı uygulamalar ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir. Açıklamalarda gerektiğinde bu farklara dikkat çekiyoruz.

Bu terimleri bilmek borsada kazanç sağlar mı?

Hayır, terimleri bilmek tek başına kazanç sağlamaz. Ancak piyasayı ve riskleri daha doğru anlamanıza yardımcı olur. Borsada yatırılan paranın değeri düşebilir ve kayıp yaşanabilir.