Sınırda Karbon Düzenlemesi Nedir?
İngilizce: Carbon Border Adjustment Mechanism
Yayın: · Son güncelleme:
Sınırda Karbon Düzenlemesi Nedir? Kısaca
Sınırda Karbon Düzenlemesi (SKDM ya da CBAM), Avrupa Birliği'nin karbon yoğun bazı ithal ürünlerin üretiminde ortaya çıkan salımlara, AB içindeki üreticilerin ödediği karbon fiyatına benzer bir maliyet yükleyen mekanizmasıdır.
İçindekiler
Sınırda Karbon Düzenlemesi nedir?
Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (SKDM), İngilizce adıyla Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), Avrupa Birliği'nin Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında hayata geçirdiği bir düzenlemedir. AB'deki üreticiler, AB Emisyon Ticaret Sistemi nedeniyle salımları için bedel öder. SKDM, AB'ye ürün ithal edenlerin de bu ürünlerin üretimindeki gömülü salımlar için benzer bir bedel ödemesini amaçlar. Böylece AB üreticileri ile ithal ürünler arasında karbon maliyeti açısından eşitlik sağlanması hedeflenir.
Neden uygulanıyor?
SKDM'nin iki temel amacı vardır:
- Karbon kaçağını önlemek: Şirketlerin karbon maliyetinden kaçmak için üretimi daha gevşek kuralları olan ülkelere taşımasını engellemek.
- Küresel salım azaltımını teşvik etmek: AB'ye ihracat yapan ülkeleri ve şirketleri daha temiz üretime yönlendirmek.
Hangi ürünleri kapsıyor?
İlk aşamada karbon yoğunluğu yüksek sektörler kapsama alındı: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen. Mekanizma, 2023 sonbaharında başlayan ve yalnızca raporlama yükümlülüğü içeren geçiş dönemiyle uygulamaya girdi; 2026 itibarıyla kesin döneme geçildi. Kesin dönemde ithalatçıların, ürünlerdeki salıma karşılık gelen SKDM sertifikalarını teslim etmesi öngörülmektedir. Sertifika yükümlülüğünün ayrıntıları, takvimi ve kapsam değişiklikleri için AB'nin ve Ticaret Bakanlığı'nın güncel duyurularını kontrol et.
Türkiye ve ihracatçılar için önemi
AB, Türkiye'nin en büyük ihracat pazarlarından biridir. Bu nedenle kapsamdaki sektörlerde AB'ye ihracat yapan firmalar, ürünlerinin karbon ayak izini ölçmek, doğrulatmak ve raporlamak zorundadır. Menşe ülkede ödenmiş bir karbon fiyatı varsa bunun mahsup edilebilmesi öngörüldüğü için, Türkiye'de İklim Kanunu ile kurulan emisyon ticaret sistemi bu açıdan da önem taşır. Firmalar için enerji verimliliği ve temiz üretime yatırım, rekabet gücünü korumanın önemli bir yolu hâline gelmiştir. Karbon vergisi tartışmaları da bu çerçevede gündemdedir.
Sıkça Sorulan Sorular
SKDM hangi şirketleri etkiler?
Öncelikle demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen gibi kapsamdaki ürünleri AB'ye ihraç eden üreticileri ve bu ürünleri AB'ye ithal eden şirketleri etkiler. Tedarik zinciri yoluyla dolaylı etkiler de görülebilir.
SKDM ile karbon vergisi aynı mı?
Tam olarak değil. Karbon vergisi bir ülkenin kendi içindeki salımlara konan bir vergidir. SKDM ise AB'nin sınırda, ithal ürünlerin gömülü salımlarına AB içindeki karbon fiyatıyla uyumlu bir maliyet yükleyen mekanizmasıdır.