D Harfiyle Başlayan Terimler
Kısaca
D harfiyle başlayan 32 finans, borsa, kripto para ve yapay zeka teriminin listesi. Her terimin sayfasında kısa tanım, örnek ve ilgili kavramlar yer alır.
Terimler
Damga Vergisi(Stamp Tax)Damga vergisi, sözleşme, taahhütname, makbuz ve bordro gibi hukuki ya da mali sonuç doğuran belgeler üzerinden alınan vergidir. Belgenin türüne göre maktu ya da tutara bağlı nispi olarak hesaplanır.DAO(Decentralized Autonomous Organization)DAO (merkeziyetsiz otonom organizasyon), kurallarının akıllı sözleşmelere yazıldığı ve kararların üyelerin genellikle yönetişim tokenlarıyla verdiği oylarla alındığı, merkezi bir yönetim kurulu olmadan işleyen topluluk yapısıdır.DeepfakeDeepfake, derin öğrenme yöntemleriyle bir kişinin yüzünü, sesini ya da hareketlerini taklit ederek gerçekte yaşanmamış olayları gerçekmiş gibi gösteren sahte video, görsel veya ses içeriğidir. Dolandırıcılık ve dezenformasyon riski taşır.DeFi(Decentralized Finance)DeFi (merkeziyetsiz finans), borç verme, borç alma, takas ve faiz benzeri getiri gibi finansal hizmetlerin banka ya da aracı kurum yerine blokzincir üzerindeki akıllı sözleşmelerle sunulduğu uygulamaların genel adıdır.Deflasyon(Deflation)Deflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin belirli bir süre boyunca sürekli olarak düşmesidir. Enflasyonun tersidir; ilk bakışta olumlu görünse de harcamaları erteletip ekonomiyi yavaşlatabilir.Defter Değeri(Book Value)Defter değeri, bir şirketin bilançosundaki toplam varlıklarından toplam yükümlülüklerinin düşülmesiyle bulunan özkaynak tutarıdır. Şirketin muhasebe kayıtlarına göre ortaklara kalan değeri gösterir.Değer Yatırımı(Value Investing)Değer yatırımı, piyasa fiyatı şirketin tahmin edilen gerçek (içsel) değerinin altında kalan hisseleri bulup uzun vadede bu farkın kapanmasını bekleyen temel analiz odaklı yatırım yaklaşımıdır.Değişken Gider(Variable Cost)Değişken gider, üretim ya da satış miktarıyla doğru orantılı olarak artıp azalan maliyetlerdir. Hammadde, ambalaj, satış komisyonu ve kargo bedeli tipik değişken giderlerdir.Denetimli Öğrenme(Supervised Learning)Denetimli öğrenme, modelin girdi ile doğru cevabın birlikte verildiği etiketli örneklerden öğrenerek yeni girdiler için doğru cevabı tahmin etmeyi öğrendiği makine öğrenmesi türüdür.Denetimsiz Öğrenme(Unsupervised Learning)Denetimsiz öğrenme, doğru cevapların verilmediği etiketsiz verilerde modelin benzerlikleri, grupları ve gizli yapıları kendi başına keşfettiği makine öğrenmesi türüdür.Derin Öğrenme(Deep Learning)Derin öğrenme, çok sayıda katmandan oluşan yapay sinir ağlarıyla veriden karmaşık kalıpları otomatik olarak öğrenen bir makine öğrenmesi yaklaşımıdır.Destek Seviyesi(Support Level)Destek seviyesi, teknik analizde fiyatın düşüşte alım ilgisiyle karşılaşıp durma ya da geri dönme eğilimi gösterdiği fiyat bölgesidir. Geçmişte fiyatın birkaç kez tepki verdiği diplerden belirlenir.Devalüasyon(Devaluation)Devalüasyon, sabit ya da yarı sabit kur rejimi uygulanan bir ülkede, yerel paranın yabancı paralar karşısındaki değerinin hükümet ya da merkez bankası kararıyla resmî olarak düşürülmesidir.Devlet Katkısı(State Contribution)Devlet katkısı, Bireysel Emeklilik Sistemi'ndeki katılımcıların ödedikleri katkı paylarına devletin belirli bir oranda yaptığı ek ödemedir. Ayrı bir hesapta tutulur ve sistemde kalma süresine göre hak kazanılır.Devlet Tahvili(Government Bond)Devlet tahvili, devletin bir yıldan uzun vadeli borçlanmak için çıkardığı borçlanma senedidir. Tahvili alan kişi devlete borç vermiş olur; karşılığında dönemsel faiz (kupon) ve vade sonunda anaparayı alır.Dezenflasyon(Disinflation)Dezenflasyon, enflasyon oranının zaman içinde düşmesi, yani fiyatların artmaya devam etmesine rağmen artış hızının yavaşlamasıdır. Fiyatlar düşmez; yalnızca daha yavaş yükselir.Difüzyon Modeli(Diffusion Model)Difüzyon modeli, veriye adım adım gürültü eklenmesini tersine çevirmeyi öğrenen ve rastgele gürültüden başlayıp onu kademeli olarak temizleyerek yeni görsel, ses veya video üreten üretken yapay zekâ modelidir.Dijital Türk Lirası(Digital Turkish Lira)Dijital Türk lirası, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) Türk lirasının dijital biçimi olarak tasarladığı merkez bankası dijital parası (CBDC) projesidir; tedavüle çıkarılmasına ilişkin nihai karar henüz açıklanmamıştır.Dikkat Mekanizması(Attention Mechanism)Dikkat mekanizması, bir sinir ağının girdinin her parçasını işlerken diğer parçalardan hangilerinin daha önemli olduğunu ağırlıklandırarak bilgiyi seçici biçimde birleştirmesini sağlayan yöntemdir.Direnç Seviyesi(Resistance Level)Direnç seviyesi, teknik analizde fiyatın yükselişte satış baskısıyla karşılaşıp durma ya da geri dönme eğilimi gösterdiği fiyat bölgesidir. Geçmişte fiyatın birkaç kez aşamadığı tepelerden belirlenir.Doğal Dil İşleme(Natural Language Processing)Doğal dil işleme (NLP), bilgisayarların insan dilini yazılı ya da sözlü olarak anlamasını, işlemesini ve üretmesini sağlayan yapay zekâ ve dilbilim alanıdır.Doğrulayıcı(Validator)Doğrulayıcı (validator), hisse ispatı kullanan bir blokzincirde varlık kilitleyerek yeni blok öneren, başkalarının önerdiği blokları onaylayan ve karşılığında ödül alan, kural ihlalinde ise cezalandırılabilen katılımcıdır.Dolaşımdaki Arz(Circulating Supply)Dolaşımdaki arz (circulating supply), bir kripto paranın ya da tokenın şu an piyasada serbestçe alınıp satılabilen miktarıdır; kilitli, henüz basılmamış ya da yakılmış birimler bu sayıya dahil edilmez.Donanım Cüzdanı(Hardware Wallet)Donanım cüzdanı, kripto varlıkların özel anahtarlarını internete kapalı, güvenli bir çip içinde saklayan ve işlemleri cihazın içinde imzalayan, USB ya da Bluetooth ile bağlanan küçük fiziksel cihazdır.Döviz Kuru(Exchange Rate)Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden fiyatıdır. Örneğin 1 ABD dolarının kaç Türk lirası ettiğini gösterir ve arz-talep, faiz, enflasyon gibi etkenlerle değişir.Döviz Rezervi(Foreign Exchange Reserves)Döviz rezervi, bir ülkenin merkez bankasının elinde tuttuğu yabancı para cinsinden varlıklar ve altından oluşan birikimdir. Kur istikrarı, dış borç ödemeleri ve kriz anlarında güvence için kullanılır.Döviz Swapı(Currency Swap)Döviz swapı, iki tarafın belirli bir tutardaki farklı para birimlerini bugün takas edip, önceden anlaşılan bir tarihte ve kurla geri değiştirmeyi taahhüt ettiği finansal işlemdir.Duygu Analizi(Sentiment Analysis)Duygu analizi (sentiment analysis), bir metinde ifade edilen tutumun olumlu, olumsuz ya da nötr olduğunu, bazen de öfke veya memnuniyet gibi duyguları doğal dil işleme yöntemleriyle otomatik olarak belirleme işlemidir.Düğüm(Node)Düğüm (node), bir blokzincir ağına bağlı olan, ağın yazılımını çalıştıran, işlemleri ve blokları kurallara göre doğrulayan ve genellikle blokzincirin bir kopyasını saklayan bilgisayardır.Düşünce Zinciri(Chain of Thought)Düşünce zinciri (chain of thought), bir dil modelinin karmaşık bir soruyu cevaplamadan önce ara akıl yürütme adımlarını sırayla üretmesidir. Özellikle matematik, mantık ve çok adımlı problemlerde doğruluğu artırabilen bir yöntemdir.Düzeltme(Correction)Düzeltme, bir yükseliş döneminin ardından fiyatların görece sınırlı ve geçici olarak geri çekilmesidir. Genellikle aşırı yükselişlerin ardından kâr satışları ve beklentilerin dengelenmesiyle ortaya çıkar.Düzenli Yatırım Yöntemi(Dollar Cost Averaging)Düzenli yatırım yöntemi, piyasanın durumuna bakmadan belirli aralıklarla sabit bir tutarla aynı yatırım aracını almayı ve böylece alım maliyetini zamana yaymayı amaçlayan stratejidir.
0