İçeriğe geç
parazade
Finans

Basel Kriterleri Nedir?

İngilizce: Basel Accords

Yayın: · Son güncelleme:

Basel Kriterleri Nedir? Kısaca

Basel kriterleri, Basel Bankacılık Denetim Komitesi'nin bankaların ne kadar sermaye ve likidite tutması, riskleri nasıl ölçmesi gerektiğine dair belirlediği uluslararası standartlar bütünüdür.

Basel Kriterleri nedir?
İçindekiler
  1. Basel kriterleri nedir, neden ortaya çıktı?
  2. Basel I, II ve III
  3. Neden önemli?

Basel kriterleri (Basel uzlaşıları), bankaların taşıdıkları risklere karşı yeterli sermaye ve likidite bulundurmasını sağlamak için geliştirilmiş uluslararası düzenleme standartlarıdır. Adını, standartları hazırlayan Basel Bankacılık Denetim Komitesi'nin bulunduğu İsviçre'nin Basel şehrinden alır. Komite, Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) bünyesinde çalışır.

Basel kriterleri nedir, neden ortaya çıktı?

Uluslararası bankacılık büyüdükçe farklı ülkelerdeki bankaların farklı kurallarla çalışması hem rekabeti bozuyor hem de krizlerin yayılmasını kolaylaştırıyordu. Basel standartları, bankalar için ortak bir "asgari güvenlik" çerçevesi sunar. Bu standartlar doğrudan yasa değildir; ülkeler kendi mevzuatlarına aktarır. Türkiye'de bu aktarımı BDDK yapar.

Basel I, II ve III

  • Basel I (1988): Kredi riskine odaklandı ve risk ağırlıklı varlıklara karşı asgari sermaye yeterlilik oranı kavramını yaygınlaştırdı.
  • Basel II (2004): Üç yapısal ayak getirdi: asgari sermaye gereksinimi, denetim otoritesinin gözetimi ve piyasa disiplini (kamuya açıklama). Operasyonel risk de hesaplamaya dahil edildi.
  • Basel III (2010 ve sonrası): 2008 küresel finans krizinin ardından sermayenin kalitesini ve miktarını artırdı, sermaye tamponları, kaldıraç oranı ve likidite oranları gibi yeni ölçütler ekledi.

Neden önemli?

Basel kuralları bankaların kriz anında zararları kendi sermayesiyle karşılayabilmesini, böylece mevduat sahiplerinin ve vergi mükelleflerinin yükünün azalmasını amaçlar. Ancak hiçbir kural seti banka sorunlarını tamamen önleyemez; düzenlemenin etkinliği uygulamaya ve denetime bağlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye Basel kriterlerini uyguluyor mu?

Evet, Türkiye Basel standartlarını BDDK düzenlemeleri aracılığıyla kendi mevzuatına aktarır. Uygulamanın ayrıntıları ve geçiş takvimleri BDDK yönetmeliklerinde yer alır.

Basel III ile ne değişti?

Basel III, sermayenin daha kaliteli kalemlerden oluşmasını şart koştu ve ek sermaye tamponları getirdi. Ayrıca likidite karşılama oranı ve kaldıraç oranı gibi yeni ölçütlerle bankaların kısa vadeli dayanıklılığını artırmayı hedefledi.

İlgili terimler

Sermaye Yeterlilik Oranı(Capital Adequacy Ratio)Sermaye yeterlilik oranı (SYR), bir bankanın yasal özkaynaklarının kredi, piyasa ve operasyonel risklere göre ağırlıklandırılmış varlıklarına oranıdır. Bankanın olası zararlara karşı ne kadar dayanıklı olduğunu gösterir.BDDK(BRSA)BDDK, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun kısaltmasıdır. Türkiye'de bankaları ve finansal kiralama, faktoring, finansman şirketleri gibi kuruluşları düzenleyen, lisanslayan ve denetleyen bağımsız kamu kurumudur.Likidite Riski(Liquidity Risk)Likidite riski, bir kişi ya da kurumun yükümlülüklerini zamanında ödeyecek nakdi bulamaması ya da bir varlığı değerinden önemli kayıp vermeden hızlıca nakde çevirememesi riskidir.Kredi Riski(Credit Risk)Kredi riski, borç verilen kişi ya da kurumun anapara ve faiz ödemelerini sözleşmede belirtildiği gibi yapamaması sonucu alacaklının zarara uğrama ihtimalidir. Bankaların en büyük risk türlerinden biridir.Sermaye(Capital)Sermaye, bir işi kurmak ya da yürütmek için kullanılan para, makine, bina gibi kaynakların bütünüdür. Şirket hukukunda ise ortakların şirkete koymayı taahhüt ettiği ve esas sözleşmede yazılı olan tutarı anlatır.Likidite(Liquidity)Likidite, bir varlığın değerinden önemli bir kayıp yaşanmadan hızlıca nakde çevrilebilme kolaylığıdır. Kavram; varlıklar, piyasalar ve şirketlerin kısa vadeli borç ödeme gücü için kullanılır.Operasyonel Risk(Operational Risk)Operasyonel risk, yetersiz ya da başarısız iç süreçler, insan hataları, sistem arızaları veya dış olaylar nedeniyle bir kurumun zarara uğrama ihtimalidir. Bankacılıkta Basel II ile sermaye hesabına dahil edilmiştir.