İçeriğe geç
parazade
Yapay Zeka

Büyük Dil Modeli Nedir?

İngilizce: Large Language Model

Yayın: · Son güncelleme:

Büyük Dil Modeli Nedir? Kısaca

Büyük dil modeli (LLM), çok büyük miktarda metinle eğitilen ve bir metnin devamında hangi parçanın geleceğini tahmin ederek yazı üreten yapay zekâ modelidir. Sohbet asistanları, kod yardımcıları ve özetleme araçlarının temelinde bu modeller bulunur.

Büyük Dil Modeli nedir?
İçindekiler
  1. Büyük dil modeli nedir?
  2. Nasıl çalışır?
  3. Parametre sayısı ne anlatır?
  4. Neler yapabilir, sınırları neler?

Büyük dil modeli nedir?

Büyük dil modeli, İngilizce adının kısaltmasıyla LLM, insan dilini işlemek ve üretmek için eğitilmiş bir yapay sinir ağıdır. "Büyük" sözcüğü hem eğitimde kullanılan metin miktarını hem de modelin parametre sayısını anlatır. Günümüzde yaygın kullanılan modellerin çoğu "transformer" adı verilen mimariye dayanır.

Nasıl çalışır?

Model, kendisine verilen metni önce token adı verilen küçük parçalara böler. Ardından bu parçalara bakarak sıradaki tokenin ne olması gerektiğine dair olasılıklar hesaplar, birini seçer ve metne ekler. Bu işlemi tekrar tekrar yaparak cümleler, paragraflar ve kod blokları oluşturur. Kısacası model bilgiyi bir veri tabanından okumaz; eğitim sırasında öğrendiği örüntülere dayanarak metin üretir.

Parametre sayısı ne anlatır?

Modellerin adında görülen 7B, 8B, 70B gibi ifadeler parametre sayısını gösterir; "B" milyar demektir. Parametreler, eğitim sırasında ayarlanan sayısal ağırlıklardır. Genel olarak parametre sayısı arttıkça model daha yetenekli hâle gelir, ama çalıştırmak için gereken bellek ve işlem gücü de artar.

Neler yapabilir, sınırları neler?

Büyük dil modelleri metin yazma, özetleme, çeviri, soru cevaplama, kod yazma ve hata ayıklama gibi işlerde kullanılır. Bununla birlikte bazı sınırları vardır:

  • Eğitim verilerinin bittiği tarihten sonraki olayları kendiliğinden bilemezler.
  • Emin olmadıkları konularda yanlış ama ikna edici cevaplar üretebilirler (halüsinasyon).
  • Aynı anda dikkate alabildikleri metin miktarı bağlam penceresiyle sınırlıdır.

Bu nedenle önemli kararlarda modelin cevabı güvenilir bir kaynakla kontrol edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

LLM ile sohbet botu aynı şey mi?

Tam olarak değil. LLM metni üreten modelin kendisidir; sohbet botu ise bu modeli bir arayüz, konuşma geçmişi ve çoğu zaman ek araçlarla birleştiren uygulamadır.

Büyük dil modeli kendi bilgisayarımda çalışır mı?

Daha küçük, açık ağırlıklı modeller çalışır. Özellikle 7-8 milyar parametreli modellerin sıkıştırılmış sürümleri, yeterli belleğe sahip bir ekran kartında ya da daha yavaş olarak işlemci ve RAM ile kullanılabilir.

Dil modelleri internete bakarak mı cevap verir?

Model tek başına internete bakmaz; eğitimde öğrendiklerine göre cevap üretir. Bazı uygulamalar modele arama ya da belge erişimi ekleyerek güncel bilgi sağlar.

İlgili terimler

TokenToken, yapay zekâ dil modellerinin metni işlerken kullandığı en küçük birimdir; bir kelime, kelimenin bir parçası ya da bir noktalama işareti olabilir. Modellerin hızı, bağlam penceresi ve kullanım ücretleri genellikle token sayısıyla ölçülür.Bağlam Penceresi(Context Window)Bağlam penceresi (context window), bir dil modelinin tek seferde dikkate alabildiği en fazla metin miktarıdır ve token cinsinden ölçülür. Konuşma geçmişi, yüklenen belgeler ve modelin cevabı bu sınırın içine sığmak zorundadır.Halüsinasyon(Hallucination)Yapay zekâ halüsinasyonu, bir dil modelinin gerçekte var olmayan ya da yanlış bir bilgiyi akıcı ve kendinden emin bir dille doğruymuş gibi sunmasıdır. Uydurma kaynaklar, hatalı rakamlar ve var olmayan özellikler en sık görülen örneklerdir.PromptPrompt (istem), bir yapay zekâ modeline ne yapmasını istediğinizi anlatan metindir; bir soru, talimat, örnek ya da bunların birleşimi olabilir. Modelin cevabının kalitesi büyük ölçüde promptun ne kadar açık ve ayrıntılı yazıldığına bağlıdır.TransformerTransformer, metin gibi sıralı verileri dikkat mekanizmasıyla paralel işleyen ve büyük dil modellerinin çoğunun temelini oluşturan bir sinir ağı mimarisidir.Görüntü Tanıma(Image Recognition)Görüntü tanıma (image recognition), bir yapay zekâ sisteminin fotoğraf ya da videodaki nesneleri, yüzleri, hayvanları, yazıları veya sahneleri tespit edip tanımlamasıdır. Bilgisayarlı görünün temel görevlerinden biridir.

İlgili yazılar