Batık Maliyet Yanılgısı Nedir?
İngilizce: Sunk Cost Fallacy
Yayın: · Son güncelleme:
Batık Maliyet Yanılgısı Nedir? Kısaca
Batık maliyet yanılgısı, geri alınamayacak geçmiş harcamalar yüzünden mantıksız bir yatırıma ya da projeye devam etme eğilimidir. Doğru karar ise yalnızca bugünden sonraki maliyet ve faydalara bakmayı gerektirir.
Batık maliyet yanılgısı, "bu kadar emek ve para harcadım, şimdi bırakamam" düşüncesiyle kötü giden bir işe devam etmektir. Batık maliyet, ne yaparsan yap geri alamayacağın harcamadır; bu yüzden rasyonel bir kararda hesaba katılmamalıdır.
Batık maliyet yanılgısı nedir?
Ekonomide kararlar geleceğe yöneliktir: bundan sonra ne kadar harcayacağım ve karşılığında ne elde edeceğim? Geçmişte harcanan para bu soruyu değiştirmez. Yine de insanlar harcadıkları kaynağın "boşa gittiğini" kabul etmekte zorlanır ve kayıplarını büyütmeyi göze alır.
Günlük hayattan basit bir örnek: Beğenmediğin bir filmi, bilete para verdin diye sonuna kadar izlemek. Bilet parası her durumda gitmiştir; tek soru kalan iki saatini nasıl geçirmek istediğindir.
Yatırımda nasıl görülür?
- Temel görünümü bozulan bir hisseyi, "çok zarar ettim, şimdi satarsam kesinleşir" diyerek tutmak.
- Zarar eden bir pozisyona, analiz yerine yalnızca geri dönme umuduyla ekleme yapmak.
- Başarısız bir iş girişimine sırf daha önce yatırılan para yüzünden yeni sermaye koymak.
Varsayımsal örnek: 50.000 TL yatırdığın bir hisse 30.000 TL'ye düştü. Doğru soru "50.000 TL'yi nasıl geri alırım?" değil, "Elimdeki 30.000 TL için bugün en uygun yer neresi?" sorusudur.
Bu yanılgı, kayıptan kaçınma ile yakından ilişkilidir; ikisi birlikte zarardaki pozisyonlarda gereğinden uzun kalınmasına yol açar.
Nasıl kurtulursun?
- Kararı "bugün sıfırdan başlasam ne yapardım?" sorusuyla yeniden kur.
- Önceden belirlenmiş çıkış kurallarına ve risk yönetimi planına bağlı kal.
- Geçmiş harcamayı karar tablosundan bilinçli olarak çıkar; yalnız gelecekteki maliyet ve faydaları yaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Batık maliyet nedir?
Batık maliyet, geçmişte yapılmış ve hangi karar verilirse verilsin geri alınamayacak harcamadır. Rasyonel bir karar verirken bu maliyetin hesaba katılmaması gerekir.
Zarardaki hisseyi tutmak her zaman batık maliyet yanılgısı mıdır?
Hayır. Hisseyi güncel verilere dayanan bir analizle tutuyorsan bu bir yanılgı değildir. Yanılgı, tek gerekçen geçmişte ödediğin fiyat ve kaybı kabullenmemek olduğunda ortaya çıkar.