Büyük Buhran Nedir?
İngilizce: Great Depression
Yayın: · Son güncelleme:
Büyük Buhran Nedir? Kısaca
Büyük Buhran, 1929'da ABD borsasının çöküşüyle başlayan ve 1930'lar boyunca dünya ekonomisini etkileyen, modern tarihin en derin ve uzun ekonomik bunalımıdır. Üretimde sert düşüş, kitlesel işsizlik, banka iflasları ve deflasyonla öne çıkar.
Büyük Buhran (Great Depression), 20. yüzyılın en ağır ekonomik krizidir. Ekim 1929'da New York borsasındaki sert çöküşle sembolleşen kriz, kısa sürede ABD'nin bankacılık sistemine, ardından dünya ticaretine yayıldı.
Büyük Buhran nedir?
1920'lerde ABD'de borsa kredili alımlarla hızla yükselmişti. 1929'daki çöküşün ardından güven kayboldu, harcama ve yatırımlar azaldı. Binlerce banka battı, mevduat sahipleri birikimlerini kaybetti, kredi akışı durdu. Üretim sert biçimde düştü ve işsizlik çok yüksek seviyelere çıktı. Fiyatların genel olarak düştüğü bu ortam, borçların gerçek yükünü artırarak krizi derinleştirdi.
Nedenleri
İktisatçılar Büyük Buhran'ın nedenleri üzerine farklı vurgular yapar:
- Borsa balonu ve çöküşü: Kredili hisse alımlarıyla şişen fiyatların çöküşü
- Banka iflasları ve para arzındaki daralma: Monetaristler, para politikasının hatalarını öne çıkarır.
- Talep çöküşü: Keynesyenler, toplam talepteki sert düşüşü merkeze alır.
- Altın standardı: Ülkelerin para politikasındaki esnekliğini sınırladı.
- Korumacılık: Gümrük tarifelerinin artırılması dünya ticaretini daralttı.
Etkileri ve dersleri
Kriz, iktisat düşüncesini kökten değiştirdi. Piyasaların kendiliğinden hızla toparlanacağı inancı sarsıldı ve Keynesyen ekonomi doğdu. ABD'de mevduat sigortası, menkul kıymet piyasası düzenlemeleri ve kamu yatırım programları hayata geçirildi. Birçok ülke zamanla altın standardını terk etti.
Kriz Türkiye'yi de özellikle tarım ürünleri fiyatlarındaki düşüş ve dış ticaretteki daralma yoluyla etkiledi; dönemin devletçi ekonomi politikaları da kısmen bu ortamda şekillendi.
Büyük Buhran'ın en önemli dersi, finansal krizlere hızlı ve güçlü müdahalenin bir resesyonun derin bir depresyona dönüşmesini önlemede kritik olduğudur.
Sıkça Sorulan Sorular
Büyük Buhran ne kadar sürdü?
Kriz 1929'da başladı ve etkileri birçok ülkede 1930'lar boyunca sürdü. Toparlanmanın hızı ülkeden ülkeye farklılık gösterdi.
Büyük Buhran ile 2008 krizi arasındaki fark nedir?
Her ikisi de finansal sistemde başladı, ancak 2008'de merkez bankaları ve hükümetler çok daha hızlı ve geniş müdahale etti. Bu nedenle 2008 krizi derin bir resesyona yol açsa da Büyük Buhran ölçüsünde bir çöküşe dönüşmedi.