Bütçe Açığı Nedir?

Bütçe açığı, kamunun giderlerinin gelirlerinden fazla olması durumudur. Devletin vergi ve diğer gelirleri; maaş, yatırım, sosyal harcamalar ve borç faizleri gibi giderleri karşılamaya yetmediğinde aradaki fark bütçe açığı olarak adlandırılır. Gelirler giderlerden fazlaysa buna bütçe fazlası denir.

Bütçe açığı neden oluşur?

• Ekonomik yavaşlama nedeniyle vergi gelirlerinin düşmesi
• Kriz, afet ya da salgın gibi olağanüstü harcama ihtiyaçları
• Kamu yatırımları ve sosyal destek programlarının artması
• Yüksek borç stoku nedeniyle faiz giderlerinin büyümesi

Nasıl ölçülür?

Bütçe açığı genellikle tutar olarak ve Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'ya oranı şeklinde izlenir. Böylece farklı büyüklükteki ekonomiler karşılaştırılabilir. Faiz harcamaları hariç tutularak hesaplanan faiz dışı denge (birincil denge) ise hükümetin mevcut politikalarıyla açığa ne kadar katkı yaptığını gösterir. Türkiye'de merkezi yönetim bütçe verileri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanır.

Bütçe açığı nasıl finanse edilir?

Devletler açığı genellikle iç ve dış borçlanmayla, yani devlet tahvili ve hazine bonosu ihracıyla kapatır. Özelleştirme gelirleri gibi tek seferlik kaynaklar da kullanılabilir.

Ekonomiye etkileri

Varsayımsal olarak bir ülkenin gelirlerinin 900, giderlerinin 1.000 birim olduğunu düşünelim; 100 birimlik açık borçla karşılanır. Kalıcı ve yüksek açıklar borç stokunu ve faiz yükünü artırabilir, enflasyon baskısı yaratabilir. Öte yandan kriz dönemlerinde geçici açıklar, ekonomiyi desteklemek amacıyla bilinçli olarak tercih edilebilir; bu, maliye politikasının bir parçasıdır.