Davranışsal İktisat Nedir?
İngilizce: Behavioral Economics
Yayın: · Son güncelleme:
Davranışsal İktisat Nedir? Kısaca
Davranışsal iktisat, psikoloji bulgularını iktisatla birleştirerek insanların ekonomik kararlarını gerçekte nasıl verdiğini inceleyen alandır. Kişilerin her zaman tam rasyonel davranmadığını, sistematik önyargılarla karar verdiğini gösterir.
Davranışsal iktisat, geleneksel iktisadın "insan her zaman kendi çıkarını en iyi şekilde hesaplar" varsayımını sorgular. İnsanların sınırlı dikkat, duygular ve zihinsel kısayollarla karar verdiğini; bu yüzden tahmin edilebilir hatalar yaptığını ortaya koyar.
Davranışsal iktisat nedir?
Alan, psikologlar Daniel Kahneman ile Amos Tversky'nin karar verme üzerine çalışmaları ve Richard Thaler gibi iktisatçıların katkılarıyla gelişti. Kahneman (2002) ve Thaler (2017), bu alandaki katkılarıyla Nobel Ekonomi Ödülü aldı.
Temel kavramlar
- Kayıptan kaçınma: Kaybetmenin acısı, aynı miktarda kazanmanın sevincinden daha güçlü hissedilir.
- Çıpalama: İlk duyulan sayı sonraki değerlendirmeleri etkiler; ör. "eski fiyatı" gösterilen indirimler.
- Şimdiki zaman yanlılığı: Bugünkü küçük ödül, gelecekteki büyük ödülden daha cazip gelir; tasarruf zorlaşır.
- Zihinsel muhasebe: Para, aynı değerde olsa da "ikramiye" ya da "maaş" gibi farklı kutulara ayrılarak farklı harcanır.
- Sürü davranışı: Başkalarının yaptığını yapma eğilimi; piyasalarda balonlara katkıda bulunabilir.
- Aşırı güven: Kişinin kendi bilgi ve becerisini olduğundan yüksek görmesi.
Günlük hayatta ve finansta
Bu bulgular politika tasarımında da kullanılır. Örneğin bireysel emeklilikte otomatik katılım gibi uygulamalar, insanların varsayılan seçeneği değiştirmeme eğiliminden yararlanarak tasarrufu artırmayı amaçlar. Bu yaklaşıma "dürtme" (nudge) denir.
Yatırım kararlarında ise kayıptaki bir varlığı "zarar etmemek için" uzun süre tutmak ya da yükselen bir varlığa herkes alıyor diye girmek, davranışsal önyargıların tipik örnekleridir. Kendi önyargılarını tanımak, daha sakin ve planlı finansal kararlar vermene yardımcı olabilir. Kavramın temelindeki fayda düşüncesi için marjinal fayda maddesine bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Davranışsal iktisat geleneksel iktisadı reddeder mi?
Hayır, onu tamamlar. Geleneksel modelleri tümden atmak yerine, gerçek insan davranışını daha iyi açıklayacak biçimde psikolojik bulgularla zenginleştirir.
Davranışsal finans ile davranışsal iktisat aynı mı?
Davranışsal finans, davranışsal iktisadın yatırım ve finansal piyasalara odaklanan alt alanıdır. Yatırımcı önyargılarının fiyatları ve kararları nasıl etkilediğini inceler.