İçeriğe geç
parazade
Finans

Dolarizasyon Nedir?

İngilizce: Dollarization

Yayın: · Son güncelleme:

Dolarizasyon Nedir? Kısaca

Dolarizasyon, bir ülkede yerel para yerine ABD doları gibi yabancı para birimlerinin tasarruf, fiyatlama ya da ödeme aracı olarak yaygın biçimde kullanılmasıdır. Genellikle yüksek enflasyon ve yerel paraya güven kaybıyla ortaya çıkar.

Dolarizasyon nedir?
İçindekiler
  1. Dolarizasyon nedir?
  2. Neden olur?
  3. Etkileri nelerdir?

Dolarizasyon (İngilizcesiyle dollarization), yerel paranın işlevlerinin bir kısmını ya da tamamını yabancı bir paranın üstlenmesidir. Adı dolardan gelse de kavram euro gibi başka paralar için de kullanılır.

Dolarizasyon nedir?

Dolarizasyonun iki temel biçimi vardır:

  • Resmî (tam) dolarizasyon: Ülke kendi parasını kaldırıp yabancı bir parayı resmî para olarak kabul eder. Ekvador ve El Salvador, ABD dolarını resmî para olarak kullanan ülkelere örnektir.
  • Fiilî (kısmi) dolarizasyon: Yerel para resmî olarak geçerli kalır, ancak halk ve şirketler tasarruflarını, borçlarını ya da bazı fiyatlamalarını döviz cinsinden yapar. Bankalardaki döviz mevduatının toplam mevduat içindeki payının yüksek olması bunun en sık görülen işaretidir.

Neden olur?

Yüksek ve kalıcı enflasyon, sık yaşanan kur şokları ve ekonomik belirsizlik, insanların birikimlerini korumak için dövize yönelmesine neden olur. Yerel paraya güven bir kez kaybedildiğinde, enflasyon düşse bile alışkanlıklar uzun süre devam edebilir; buna dolarizasyon ataleti denir.

Etkileri nelerdir?

Dolarizasyon, para politikasının etkinliğini azaltır; çünkü merkez bankasının faiz kararları döviz cinsinden tasarruf ve borçları sınırlı etkiler. Kurdaki sıçramalar döviz borcu olan şirket ve hanelerde kur riski yaratır, bankacılık sisteminde kırılganlığı artırabilir. Bu nedenle birçok ülke, yerel paraya dönüşü teşvik eden politikalar uygular; bu sürece ters dolarizasyon denir. Türkiye'deki döviz mevduatı verileri TCMB ve BDDK tarafından yayımlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Dolarizasyon nasıl ölçülür?

En yaygın ölçü, döviz mevduatının toplam mevduat içindeki payıdır. Kredilerde döviz payı ve fiyatlamalarda döviz kullanımı da dolarizasyonun göstergeleri arasında yer alır.

Dolarizasyon kötü bir şey mi?

Bireyler için bir korunma refleksi olabilir, ancak ekonomi genelinde para politikasının etkisini azaltır ve kur şoklarına karşı kırılganlığı artırır. Bu yüzden politika yapıcılar genellikle azaltmayı hedefler.

İlgili terimler

Ters Dolarizasyon(De-dollarization)Ters dolarizasyon, bir ekonomide döviz cinsinden tutulan tasarrufların, borçların ve fiyatlamaların yeniden yerel paraya dönmesi sürecidir. Liralaşma ya da de-dolarizasyon olarak da anılır.Kur Riski(Exchange Rate Risk)Kur riski, döviz kurlarındaki beklenmedik değişimlerin, döviz cinsinden borç, alacak, gelir, gider ya da yatırımların yerel para karşılığını olumsuz etkileme ihtimalidir. Döviz riski olarak da anılır.Döviz Tevdiat Hesabı(Foreign Currency Deposit Account)Döviz tevdiat hesabı (DTH), bankada dolar, euro ya da sterlin gibi yabancı para cinsinden açılan mevduat hesabıdır. Birikimini yabancı para olarak tutmanı sağlar; vadesiz ya da vadeli açılabilir ve getirisi döviz cinsinden hesaplanır.Para Kurulu(Currency Board)Para kurulu, yerel para biriminin sabit bir kurla bir yabancı paraya bağlandığı ve dolaşımdaki yerel paranın tamamının bu yabancı paradan oluşan rezervlerle karşılandığı katı bir kur ve para sistemidir.Döviz(Foreign Currency)Döviz, bir ülkenin kendi parası dışındaki yabancı paraları ve bu paralar cinsinden düzenlenmiş çek, havale gibi ödeme araçlarını ifade eder. Türkiye için ABD doları, euro ve sterlin en bilinen dövizlerdendir.Mevduat(Deposit)Mevduat, bireylerin ya da şirketlerin bankaya yatırdığı ve istendiğinde ya da belirli bir vadenin sonunda geri alınabilen paradır. Vadeli ve vadesiz olmak üzere iki temel türü vardır.