Dışlama Etkisi Nedir?
İngilizce: Crowding Out Effect
Yayın: · Son güncelleme:
Dışlama Etkisi Nedir? Kısaca
Dışlama etkisi (crowding out), kamu harcamalarındaki artışın ya da kamunun borçlanmasının faizleri yükseltmesi nedeniyle özel sektörün yatırım ve tüketim harcamalarını azaltmasıdır.
Dışlama etkisi nedir?
Dışlama etkisi, devletin harcamalarını artırıp bunu borçlanarak finanse etmesi sonucu özel sektör harcamalarının azalmasıdır. İngilizcede "crowding out" denir; devletin, kısıtlı fon havuzunda özel sektörü "dışarı itmesi" anlamına gelir. Bu etki, çarpan etkisinin gücünü azaltan başlıca etkenlerden biridir.
Nasıl çalışır?
Ekonomideki tasarruflar, yani borç verilebilir fonlar sınırlıdır. Devlet bütçe açığını kapatmak için daha fazla borçlandığında bu fonlara olan talep artar. Sonuç olarak:
- Faiz oranları yükselir.
- Şirketler için yatırım kredisi pahalılaşır.
- Hane halkı için konut ve taşıt kredisi pahalılaşır.
- Özel yatırım ve tüketim azalır.
Böylece kamunun harcama artışının ekonomiye net katkısı beklenenden düşük kalabilir.
Örnek
Varsayımsal bir örnek: Devlet büyük bir altyapı projesini iç borçlanmayla finanse etsin. Bankalar devlet tahvillerine yönelince şirketlere verilen kredilerin faizi yükselir. Fabrika kurmayı planlayan bir firma yükselen finansman maliyeti nedeniyle yatırımını erteler. Kamu yatırımı artarken özel yatırımın bir kısmı "dışlanmış" olur.
Nelere dikkat etmeli?
Dışlama etkisinin gücü koşullara bağlıdır. Ekonomide atıl kapasite ve işsizlik yüksekse, faizler düşük seyrediyorsa ya da para politikası destekleyiciyse etki zayıf kalabilir. Ekonomi tam kapasiteye yakın çalışıyorsa ve kamu borcu yüksekse etki belirginleşir. Dışlama yalnızca faiz yoluyla değil, döviz kurunun değerlenmesiyle ihracatın azalması gibi kanallarla da ortaya çıkabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Dışlama etkisi tam olabilir mi?
Teorik olarak bazı modellerde kamu harcaması kadar özel harcamanın azaldığı 'tam dışlama' öngörülür. Ancak gerçek hayatta etkinin büyüklüğü genellikle kısmidir ve ekonominin durumuna göre değişir.
Dışlama etkisi ile çarpan etkisi arasındaki ilişki nedir?
Çarpan etkisi kamu harcamasının toplam geliri artırıcı yönünü anlatır. Dışlama etkisi ise bu artışın bir kısmını özel harcamalardaki düşüşle geri götürür ve net etkiyi azaltır.