Doğruluk Kontrolü Nedir?
İngilizce: Fact-Checking
Yayın: · Son güncelleme:
Doğruluk Kontrolü Nedir? Kısaca
Doğruluk kontrolü, bir haberin, iddianın, görselin ya da videonun gerçek olup olmadığını güvenilir kaynaklara başvurarak araştırma ve teyit etme sürecidir. İngilizcede fact-checking olarak bilinir.
Doğruluk kontrolü nedir?
Doğruluk kontrolü, bir bilgiyi paylaşmadan ya da ona inanmadan önce gerçekliğini sınamaktır. Bir iddianın kaynağı, tarihi, bağlamı ve diğer güvenilir kaynaklarla tutarlılığı incelenir. Bu işi hem bireyler hem de profesyonel teyit kuruluşları yapar.
Sosyal medyada bilgi çok hızlı yayılır. Yalan haber ve eski görüntülerin yeni bir olaymış gibi paylaşılması, en sık karşılaşılan sorunlardır.
Nasıl yapılır?
Önce kaynağa bakın. Paylaşımı yapan hesap kim, daha önce güvenilir bilgi vermiş mi? Ardından aynı haberin tanınan haber kuruluşlarında ya da resmî kurumların sitesinde yer alıp almadığını kontrol edin.
Görseller için tersine görsel arama işe yarar. Örneğin "dün yaşanan sel" diye paylaşılan bir fotoğraf, arama sonucunda yıllar önce başka bir ülkede çekilmiş çıkabilir. Videolarda ise mekân, hava durumu ve tabelalar gibi ipuçları tarih ve yer hakkında bilgi verir.
Nelere dikkat etmeli?
Duygusal tepki uyandıran, "acil paylaşın" diyen içeriklere karşı daha temkinli olun. Yapay zekâ ile üretilmiş görseller ve sahte ses kayıtları da giderek inandırıcı hâle geliyor. Emin olmadığınız bir bilgiyi paylaşmamak en güvenli seçenektir.
Bazı platformlar topluluk notları ya da bilgi etiketleri sunar. Bir sonraki adım olarak sık paylaşılan bir iddiayı Türkiye'deki bağımsız teyit platformlarında aratmayı deneyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Doğruluk kontrolü yapan kuruluşlar var mı?
Evet, Türkiye'de ve dünyada iddiaları araştırıp sonuçlarını yayımlayan bağımsız teyit platformları bulunur. Birden fazla kaynaktan bakmak, tek bir kuruluşa bağlı kalmaktan daha sağlıklıdır.
Tersine görsel arama nasıl yapılır?
Görseli ya da bağlantısını bir arama motorunun görsel arama özelliğine yüklersiniz. Sonuçlar, görselin internette ilk ne zaman ve nerede yayımlandığını görmenize yardımcı olur.