İçeriğe geç
parazade
Finans

Devletleştirme Nedir?

İngilizce: Nationalization

Yayın: · Son güncelleme:

Devletleştirme Nedir? Kısaca

Devletleştirme, kamu hizmeti niteliği taşıyan özel bir teşebbüsün, kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde gerçek karşılığı ödenerek bütünüyle devletin mülkiyetine ve yönetimine geçirilmesidir.

Devletleştirme nedir?
İçindekiler
  1. Devletleştirme nedir?
  2. Kamulaştırmadan farkı
  3. Neden yapılır, riskleri nelerdir?

Devletleştirme (İngilizcesiyle nationalization), özel sektöre ait bir şirketin ya da işletmenin tamamının devlet mülkiyetine alınmasıdır. Özelleştirmenin tersidir ve genellikle enerji, ulaşım, haberleşme ya da maden gibi stratejik sektörlerde gündeme gelir.

Devletleştirme nedir?

Türkiye'de devletleştirme Anayasa'nın 47. maddesinde düzenlenir. Buna göre kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler, kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde devletleştirilebilir ve gerçek karşılığın ödenmesi gerekir. Aynı madde, kamu hizmeti niteliğindeki işlerin özel kişilere gördürülebileceğini ya da devredilebileceğini de düzenler; yani özelleştirmenin anayasal dayanağı da buradadır.

Kamulaştırmadan farkı

Kamulaştırma Devletleştirme
Konu Genellikle taşınmaz İşletmenin bütünü
Amaç Belirli bir kamu projesi Hizmetin kamu eliyle yürütülmesi
Kapsam Kısmi olabilir İşletme bir bütün olarak geçer

Neden yapılır, riskleri nelerdir?

Devletleştirmenin gerekçeleri arasında stratejik sektörlerde kamu kontrolü sağlamak, kriz dönemlerinde batmakta olan bir kuruluşu kurtarmak ya da hizmetin herkese erişilebilir kalmasını güvence altına almak sayılabilir. Öte yandan bedelin adil belirlenmemesi, mülkiyet güvencesine yönelik kaygıları artırıp doğrudan yabancı yatırım iştahını azaltabilir. Kamu işletmelerinin verimlilik sorunları ve bütçe üzerindeki yükü de sık tartışılan konulardır. Ters yöndeki süreç için özelleştirme maddesine bakabilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Devletleştirme ile kamulaştırma aynı şey mi?

Hayır. Kamulaştırma genellikle belirli bir taşınmazın kamu projesi için alınmasıdır. Devletleştirme ise kamu hizmeti niteliğindeki bir işletmenin bütünüyle devlete geçirilmesidir.

Devletleştirmede bedel ödenir mi?

Evet. Türkiye'de Anayasa, devletleştirmede gerçek karşılığın ödenmesini şart koşar. Bedelin hesaplanma ve ödenme usulü kanunla düzenlenir.

İlgili terimler

Özelleştirme(Privatization)Özelleştirme, devletin sahip olduğu şirket, tesis ya da hizmetlerin mülkiyetini veya işletme hakkını kısmen ya da tamamen özel sektöre devretmesidir. Amaç genellikle verimliliği artırmak ve kamu gelirini desteklemektir.Kamulaştırma(Expropriation)Kamulaştırma, devletin ve kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği hâllerde özel mülkiyetteki taşınmazları gerçek karşılığını peşin ödeyerek tamamen ya da kısmen kamuya geçirmesidir.Karma Ekonomi(Mixed Economy)Karma ekonomi, özel sektörün ve piyasa mekanizmasının temel rol oynadığı, ancak devletin de düzenleme, kamu hizmeti, sosyal güvenlik ve bazı sektörlerde doğrudan üretim yoluyla ekonomiye katıldığı ekonomik sistemdir.Doğrudan Yabancı Yatırım(Foreign Direct Investment)Doğrudan yabancı yatırım (DYY), yurt dışında yerleşik bir yatırımcının başka bir ülkedeki bir şirkette kalıcı ilişki kurmak ve yönetimde etkili olmak amacıyla yaptığı uzun vadeli yatırımdır; yeni tesis kurmak ya da mevcut şirketi satın almak şeklinde olabilir.Verimlilik(Productivity)Verimlilik, üretimde kullanılan emek, sermaye ve diğer girdilere göre ne kadar mal ve hizmet üretildiğini gösteren ölçüdür. Aynı girdiyle daha fazla çıktı elde etmek ya da aynı çıktıyı daha az girdiyle üretmek verimliliğin artması demektir.Kamu Görevlisi(Public Servant)Kamu görevlisi, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevlerini yerine getiren kişidir. Memurlar en bilinen kamu görevlisi grubudur.