İçeriğe geç
parazade
Borsa

Dayanak Varlık Nedir?

İngilizce: Underlying Asset

Yayın: · Son güncelleme:

Dayanak Varlık Nedir? Kısaca

Dayanak varlık, bir türev ürünün (vadeli işlem, opsiyon, varant, swap gibi) değerini türettiği hisse, endeks, döviz, emtia veya faiz gibi temel finansal varlık ya da göstergedir.

Dayanak Varlık nedir?
İçindekiler
  1. Dayanak varlık nedir, hangi türleri vardır?
  2. Türev ürünle ilişkisi
  3. Örnek
  4. Nelere dikkat etmeli?

Dayanak varlık, bir türev ürünün fiyatının bağlı olduğu varlıktır. Türev araçlar kendi başına değeri olan ürünler değildir; değerlerini başka bir şeyin fiyatından "türetirler". İşte bu başka şey dayanak varlıktır. Örneğin bir dolar/TL vadeli işlem sözleşmesinin dayanak varlığı dolar/TL kurudur.

Dayanak varlık nedir, hangi türleri vardır?

Tür Örnek
Hisse senedi Bir şirketin payı
Endeks Bir borsa endeksi
Döviz Dolar/TL, euro/dolar
Emtia Altın, petrol, buğday
Faiz Gösterge faiz oranları, tahviller
Kripto varlık Bazı yurt dışı türev piyasalarında

Borsa İstanbul'un VİOP piyasasında işlem gören sözleşmelerin dayanak varlıkları ve sözleşme özellikleri borsaistanbul.com'da yayımlanır; güncel listeyi oradan kontrol edebilirsin.

Türev ürünle ilişkisi

Dayanak varlığın fiyatı değiştikçe türev ürünün değeri de değişir. Bu ilişki ürüne göre farklıdır:

  • Vadeli işlem sözleşmesi: Dayanak fiyatı yükseldiğinde uzun pozisyon kazanır, kısa pozisyon kaybeder.
  • Opsiyon: Değer, dayanak fiyatı, kullanım fiyatı, vade ve oynaklığa birlikte bağlıdır.
  • Varant: Opsiyona benzer şekilde dayanak varlığın fiyatından etkilenir.

Örnek

Varsayımsal olarak ons altın fiyatına dayalı bir vadeli sözleşmede altın fiyatı yüzde 2 yükselirse, sözleşmenin değeri de yaklaşık bu oranda artar; kaldıraç nedeniyle teminata göre getiri çok daha büyük olur.

Nelere dikkat etmeli?

Türev ürünle işlem yapmadan önce dayanak varlığın ne olduğunu, ne kadar oynak olduğunu ve fiyatının nasıl belirlendiğini bilmek gerekir. Türevlerde kaldıraç kayıpları büyütebilir; dayanak varlıktaki küçük bir hareket bile teminatın önemli bir kısmının kaybına yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dayanak varlık ile türev ürün arasındaki fark ne?

Dayanak varlık, değeri doğrudan piyasada oluşan temel varlıktır. Türev ürün ise değerini bu varlığın fiyatından alan bir sözleşmedir.

Türev ürünlerde dayanak varlık teslim edilir mi?

Ürüne göre değişir. Bazı sözleşmeler vadede fiziki teslimatla, bazıları ise yalnız fiyat farkının ödenmesiyle, yani nakdi uzlaşmayla sonuçlanır.

İlgili terimler

Türev Araç(Derivative)Türev araç, değeri hisse, endeks, döviz, faiz ya da emtia gibi başka bir dayanak varlığın fiyatından türeyen finansal sözleşmedir; riskten korunma ve fiyat beklentisine dayalı işlem amacıyla kullanılır.Vadeli İşlem Sözleşmesi(Futures Contract)Vadeli işlem sözleşmesi, iki tarafın bir varlığı ileri bir tarihte bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği, borsada standart koşullarla işlem gören ve teminatla açılan türev sözleşmedir.Opsiyon(Option)Opsiyon, alıcısına bir prim karşılığında dayanak varlığı belirli bir fiyattan, belirli bir tarihte ya da tarihe kadar alma veya satma hakkı veren, satıcısına ise bu hakka karşı yükümlülük getiren türev sözleşmedir.Nakdi Uzlaşma(Cash Settlement)Nakdi uzlaşma, türev sözleşmelerin vadesinde dayanak varlığın fiziksel olarak teslim edilmediği, yalnız sözleşme fiyatı ile vade sonu uzlaşma fiyatı arasındaki farkın nakit olarak ödendiği kapanış yöntemidir.VİOP(Futures and Options Market)VİOP, Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'dır; hisse, endeks, döviz, altın gibi dayanak varlıklara bağlı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada teminat karşılığında işlem görür.Kullanım Fiyatı(Strike Price)Kullanım fiyatı (strike price), opsiyon sahibinin hakkını kullandığında dayanak varlığı alacağı ya da satacağı, sözleşmede önceden belirlenmiş sabit fiyattır. Opsiyonun kârda mı zararda mı olduğu bu fiyata göre belirlenir.