İçeriğe geç
parazade
Vergi & Muhasebe

Değerleme Ölçüleri Nedir?

İngilizce: Valuation Measures

Yayın: · Son güncelleme:

Bu bilgi Ekim 2026 itibarıyla günceldir. Oran, limit ve mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynaktan kontrol edin.

Değerleme Ölçüleri Nedir? Kısaca

Değerleme ölçüleri, Vergi Usul Kanunu'nda varlık ve borçların vergi matrahının hesabında hangi değerle dikkate alınacağını belirleyen ölçütlerdir. Maliyet bedeli, borsa rayici ve mukayyet değer en sık kullanılanlardır.

Değerleme Ölçüleri nedir?
İçindekiler
  1. Değerleme ölçüleri nedir?
  2. Hangi ölçüler var?
  3. Örnek
  4. Nelere dikkat etmeli?

Değerleme ölçüleri nedir?

Değerleme ölçüleri, bir varlığın ya da borcun bilançoda ve vergi hesabında hangi tutarla yer alacağını belirler. Aynı makine maliyetiyle mi, piyasa değeriyle mi gösterilecek, bu soruların cevabı bu ölçülerdedir. Vergi Usul Kanunu sekiz değerleme ölçüsü sayar ve her varlık türü için hangisinin kullanılacağını ayrıca düzenler.

Hangi ölçüler var?

Ölçü Tipik kullanım
Maliyet bedeli Stoklar, duran varlıklar
Borsa rayici Borsada işlem gören menkul kıymetler, yabancı paralar
Tasarruf değeri Borsada işlem görmeyen menkul kıymetler
Mukayyet değer Kasa, banka, alacak ve borçlar
İtibari değer Kanunda belirtilen bazı senet ve belgeler
Vergi değeri Emlak vergisine esas değer
Rayiç bedel Gayrimenkuller ve bazı özel durumlar
Emsal bedel ve ücret Bedeli bilinmeyen ya da belirsiz işlemler

Örnek

Örneğin bir şirketin yıl sonunda stokta malları, kasada TL, bankada dolar mevduatı olsun. Stoklar maliyet bedeli ile, kasadaki TL mukayyet değerle değerlenir. Dolar mevduatı ise kanuna göre borsa rayici ile değerlenir; uygulamada bunun için Merkez Bankası kurları kullanılır.

Nelere dikkat etmeli?

Muhasebe standartları ile vergi mevzuatı farklı ölçüler öngörebilir. Finansal raporlama için gerçeğe uygun değer kullanan bir işletme, vergi beyanında yine VUK ölçülerine uymak zorundadır. Bu farkı izlemek için ayrı bir mutabakat tablosu tutmak, beyanname hazırlarken karışıklığı önler.

Değerlemede hangi ölçünün kullanılacağına ilişkin ayrıntılar ve istisnalar zaman zaman tebliğlerle güncellenir. Dönem sonu işlemlerine başlamadan önce güncel düzenlemeyi GİB'in Vergi Usul Kanunu sayfasından kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Değerleme ölçüleri neden önemlidir?

Varlık ve borçların hangi tutarla gösterileceği dönem kârını doğrudan etkiler. Yanlış ölçü kullanmak vergi matrahını hatalı hesaplamak anlamına gelir.

Mukayyet değer ne demek?

Mukayyet değer, bir varlığın ya da borcun kayıtlarda yazılı olan değeridir. Kasa, banka ve alacaklar genellikle bu değerle değerlenir.

İlgili terimler

Maliyet Bedeli(Cost Value)Maliyet bedeli, bir varlığın edinilmesi ya da değerinin artırılması için yapılan ödemeler ile bunlara bağlı tüm giderlerin toplamıdır. Vergi Usul Kanunu'nda en sık kullanılan değerleme ölçüsüdür.Emsal Bedel(Arm's Length Price)Emsal bedel, bir malın ya da hizmetin değerleme gününde benzer koşullarda başkalarına satılacağı fiyattır. Bedeli bilinmeyen, belirsiz ya da olağandışı düşük olan işlemlerde vergi matrahı emsal bedele göre belirlenir.Kur Değerlemesi(Foreign Currency Revaluation)Kur değerlemesi, dövizli kasa, banka, alacak ve borç hesaplarının dönem sonunda güncel kurla yeniden hesaplanması ve aradaki farkın kambiyo kârı ya da zararı olarak kaydedilmesidir.Dönem Sonu Envanteri(Year-End Inventory)Dönem sonu envanteri, hesap döneminin sonunda işletmenin tüm varlık ve borçlarının sayılıp ölçülerek miktar ve değer olarak listelenmesidir. Sonuçlar envanter defterine yazılır ve bilançonun dayanağını oluşturur.Vergi Usul Kanunu(Tax Procedure Law)Vergi Usul Kanunu (VUK), 213 sayılı kanundur ve tüm vergilerin tarh, tebliğ, tahakkuk süreçlerini, defter tutma ve belge düzenini, değerleme kurallarını ve vergi cezalarını düzenleyen temel usul kanunudur.Finansal Raporlama(Financial Reporting)Finansal raporlama, bir işletmenin finansal durumunu, performansını ve nakit akışlarını belirli standartlara göre hazırlanmış bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu ve dipnotlar aracılığıyla yatırımcı, kredi veren ve diğer paydaşlara sunma sürecidir.