Dolaysız Vergi Nedir?

Dolaysız vergi, kişinin ya da kurumun elde ettiği gelir veya sahip olduğu servet üzerinden doğrudan alınan vergidir. Bu vergilerde kanuni mükellef ile vergiyi fiilen taşıyan kişi genellikle aynıdır; yük fiyat yoluyla başkasına aktarılmaz.

Dolaysız vergi nedir?

Dolaylı vergilerde satıcı vergiyi öder, yük alıcıya geçer. Dolaysız vergilerde ise vergiyi doğuran gelir ya da servet kimdeyse vergiyi de o öder. Türkiye'deki başlıca dolaysız vergiler:

• Gelir üzerinden: Gelir vergisi, kurumlar vergisi
• Servet üzerinden: Emlak vergisi, motorlu taşıtlar vergisi, veraset ve intikal vergisi

Özellikleri

• Ödeme gücünü dikkate alabilir: Artan oranlı tarife, indirimler ve istisnalarla kişinin durumuna göre ayarlanabilir.
• Görünürdür: Mükellef ne kadar vergi ödediğini bilir; beyanname ya da bordro üzerinde açıkça görür.
• Toplaması daha zahmetlidir: Gelirin tespiti, beyan ve denetim gerektirir; kayıt dışılık bu vergileri doğrudan aşındırır.

Örnek

Varsayımsal olarak bir çalışanın ücretinden kesilen gelir vergisi dolaysız vergidir: Vergiyi doğuran gelir onundur ve vergi yükü de ondadır. İşveren yalnızca kesip yatıran vergi sorumlusudur.

Neden önemli?

Gelişmiş ülkelerde vergi gelirlerinin önemli bir bölümü dolaysız vergilerden gelir. Bir ülkede dolaysız vergilerin payı arttıkça sistemin ödeme gücüne daha duyarlı hâle geldiği kabul edilir. Bu oran, vergi yükü ve vergi adaleti analizlerinde sıkça kullanılır.