Cezai Şart Nedir?
İngilizce: Penalty Clause
Yayın: · Son güncelleme:
Cezai Şart Nedir? Kısaca
Cezai şart, bir sözleşmede borcun hiç ya da gereği gibi yerine getirilmemesi hâlinde borçlunun alacaklıya ödemeyi önceden kabul ettiği para ya da başka bir edimdir. Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenir.
Cezai şart, sözleşmeye uymamanın bedelini baştan belirleyen bir maddedir. Taraflar, ileride bir ihlal olursa zararı tek tek ispatlamakla uğraşmamak ve sözleşmeye bağlılığı güçlendirmek için bu yola başvurur.
Cezai şart nedir?
Türk Borçlar Kanunu'na (TBK) göre cezai şart, bir borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılır. Alacaklı, cezayı isteyebilmek için kural olarak bir zarara uğradığını ispat etmek zorunda değildir. Zarar cezadan fazlaysa, borçlunun kusurunu ispat ederek aşan kısmı da isteyebilir.
Türleri nelerdir?
- Seçimlik cezai şart: Alacaklı ya asıl borcun ifasını ya da cezayı ister; ikisini birden isteyemez.
- İfaya eklenen cezai şart: Özellikle belirlenen zamanda ya da yerde ifa edilmemesi için kararlaştırılır; alacaklı hem asıl borcu hem de cezayı isteyebilir.
- Dönme cezası: Borçluya, cezayı ödeyerek sözleşmeden dönme imkânı verir.
Örnek
Varsayımsal olarak bir inşaat sözleşmesinde, teslimin gecikmesi hâlinde her gün için 1.000 TL ceza ödeneceği kararlaştırılmış olsun. Yüklenici işi 10 gün geç teslim ederse işveren, gecikmeden doğan zararı ayrıca ispatlamadan 10.000 TL cezai şart talep edebilir. Ancak ifayı kabul ederken cezayı istediğini saklı tutmazsa bu hakkını kaybedebilir.
Nelere dikkat etmeli?
Hâkim, aşırı yüksek bulduğu cezai şartı kendiliğinden indirebilir. Ancak Türk Ticaret Kanunu'na göre tacir, ticari işlerinde kararlaştırdığı cezanın fahiş olduğunu ileri sürerek indirim isteyemez. Bu nedenle ticari sözleşmelerde ceza miktarını imzalamadan önce dikkatle değerlendirmek gerekir. Cezai şart, temerrüt hali ve fesih maddeleriyle birlikte okunmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Cezai şart istemek için zarar ispatlamak gerekir mi?
Kural olarak hayır. Alacaklı, borcun ifa edilmediğini ya da gereği gibi ifa edilmediğini göstermesi hâlinde zarar ispatlamadan cezayı isteyebilir.
Fahiş cezai şart indirilebilir mi?
Hâkim aşırı bulduğu cezai şartı indirebilir. Ancak tacirler, ticari işlerinde kararlaştırdıkları cezanın fahiş olduğu gerekçesiyle indirim talep edemez.