Vergi & Muhasebe Terimleri – Sayfa 5
385 terim
Terimler
Muhasebe Kavramları(Accounting Concepts)Muhasebe kavramları, kayıtların ve finansal tabloların hangi varsayım ve ilkelere göre hazırlanacağını belirleyen temel kurallardır. Türkiye'de Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği 12 temel kavram sayar.Muhasebe Standartları(Accounting Standards)Muhasebe standartları, işletmelerin işlemleri nasıl kaydedeceğini, ölçeceğini ve finansal tablolarda nasıl sunacağını belirleyen ortak kurallardır. Türkiye'de bu standartları Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) yayımlar.Muhasebe Ücreti(Accounting Fee)Muhasebe ücreti, mali müşavirin bir işletmeye verdiği defter tutma, beyanname ve danışmanlık hizmetleri karşılığında aldığı bedeldir. Ücret taraflarca belirlenir ama her yıl yayımlanan asgari ücret tarifesinin altında olamaz.Muhasebe Yazılımı(Accounting Software)Muhasebe yazılımı, işletmenin fatura, cari hesap, stok, kasa, banka ve yevmiye kayıtlarını dijital ortamda tutmasını, raporlamasını ve e-Belge süreçlerini yönetmesini sağlayan bilgisayar ya da bulut programıdır.Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi(Withholding and Premium Service Return)Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi (MPHB), işverenlerin ve vergi sorumlularının kaynakta kestikleri vergileri ve çalışanlarının SGK prim ve hizmet bilgilerini tek bir beyanname ile vergi idaresine ve SGK'ya bildirdiği beyannamedir.Mukimlik Belgesi(Certificate of Residence)Mukimlik belgesi, bir kişinin ya da şirketin belirli bir ülkede vergi açısından yerleşik olduğunu gösteren resmî belgedir. Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarından yararlanmak için karşı ülkeye sunulur.Mutabakat(Reconciliation)Mutabakat, iki tarafın birbirleriyle ilgili hesap kayıtlarını karşılaştırarak belirli bir tarihteki bakiyenin doğruluğu konusunda uzlaşmasıdır. İşletmeler müşteri, tedarikçi ve bankalarla düzenli mutabakat yaparak hatalı ya da eksik kayıtları tespit eder.Müstahsil Makbuzu(Producer Receipt)Müstahsil makbuzu, defter tutmayan ve vergi mükellefi olmayan çiftçilerden tarım ürünü satın alan tacirin, alışı ve kestiği vergiyi belgelemek için düzenlediği, fatura yerine geçen belgedir.Nakit Akış Tablosu(Cash Flow Statement)Nakit akış tablosu, bir işletmenin belirli bir dönemdeki nakit giriş ve çıkışlarını işletme, yatırım ve finansman faaliyetleri olarak üç grupta gösteren temel finansal tablodur. Kârın ne kadarının gerçekten nakde dönüştüğünü ortaya koyar.Nakit Esası(Cash Basis)Nakit esası, gelirlerin para tahsil edildiğinde, giderlerin ise ödeme yapıldığında kaydedildiği muhasebe yaklaşımıdır; basit ve anlaşılırdır ama dönem performansını tahakkuk esası kadar doğru göstermez.Normal Amortisman(Straight-Line Depreciation)Normal amortisman, bir duran varlığın amortismana tabi tutarının faydalı ömrü boyunca her yıl eşit paylar hâlinde gider yazıldığı amortisman yöntemidir; doğrusal ya da eşit tutarlı amortisman olarak da bilinir.Olumlu Görüş(Unqualified Opinion)Olumlu görüş, bağımsız denetçinin finansal tabloların uygulanan raporlama çerçevesine göre tüm önemli yönleriyle gerçeğe uygun sunulduğu sonucuna vardığında verdiği denetim görüşüdür. Şartsız görüş olarak da anılır.Olumsuz Görüş(Adverse Opinion)Olumsuz görüş, bağımsız denetçinin finansal tablolarda hem önemli hem de yaygın yanlışlıklar bulunduğu ve tabloların gerçeğe uygun sunulmadığı sonucuna vardığında verdiği denetim görüşüdür.Önemlilik Kavramı(Materiality Concept)Önemlilik kavramı, bir bilginin finansal tablo kullanıcılarının kararını etkileyebilecek büyüklükte ya da nitelikte olması hâlinde ayrıca gösterilmesini, önemsiz kalemlerin ise birleştirilebilmesini öngörür.Ön Muhasebe(Pre-Accounting)Ön muhasebe, işletmenin günlük ticari işlemlerinin kayıt altına alındığı hazırlık aşamasıdır. Fatura ve irsaliye düzenleme, cari hesap, stok, kasa ve banka hareketlerinin takibi bu kapsamdadır; resmî defter kayıtları bu bilgilere dayanır.ÖTV(Special Consumption Tax)ÖTV, yani özel tüketim vergisi, akaryakıt, motorlu taşıt, alkollü içki, tütün ürünleri ve bazı lüks mallar gibi kanundaki listelerde sayılan ürünlerden bir kez alınan dolaylı bir tüketim vergisidir.ÖTV Beyannamesi(Special Consumption Tax Return)ÖTV beyannamesi, özel tüketim vergisine tabi malları ilk kez satan, ithal eden ya da tescil ettiren mükelleflerin hesaplanan vergiyi bildirdiği beyannamedir. Mal grubuna göre ayrı beyanname türleri vardır.ÖTV Matrahı(Special Consumption Tax Base)ÖTV matrahı, özel tüketim vergisinin hesaplandığı tutar ya da miktardır. Malın türüne göre satış bedeli üzerinden nispi oranla ya da litre, kilogram, adet gibi miktar üzerinden maktu tutarla belirlenir.ÖTV Muafiyeti(Special Consumption Tax Exemption)ÖTV muafiyeti, belirli kişilerin ya da işlemlerin özel tüketim vergisi ödemekten kanunla kurtarılmasıdır. Engelli bireylerin taşıt alımı, ihracat ve diplomatik temsilciliklere yapılan teslimler en bilinen örneklerdir.Özelge(Advance Tax Ruling)Özelge, mükellefin kendi vergisel durumuyla ilgili sorusuna vergi idaresinin verdiği yazılı ve resmî cevaptır. Belirsiz bir konuda nasıl işlem yapacağınızı önceden öğrenmenizi sağlar.Özel Entegratör(Private Integrator)Özel entegratör, Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan izin alarak işletmeler adına e-Fatura, e-Arşiv Fatura, e-İrsaliye ve e-Defter gibi e-Belgelerin düzenlenmesi, iletilmesi ve saklanması hizmetini veren şirkettir.Özel İletişim Vergisi(Special Communication Tax)Özel iletişim vergisi (ÖİV), mobil telefon, sabit hat, internet ve uydu yayını gibi elektronik haberleşme hizmetleri üzerinden alınan bir gider vergisidir. Operatör faturaya ekleyip tahsil eder.Özkaynak Değişim Tablosu(Statement of Changes in Equity)Özkaynak değişim tablosu, bir işletmenin özkaynak kalemlerinin dönem başından dönem sonuna nasıl değiştiğini gösteren finansal tablodur. Dönem kârı, sermaye artırımı, temettü dağıtımı ve yedeklerdeki hareketler bu tabloda izlenir.Özün Önceliği(Substance Over Form)Özün önceliği, işlemlerin muhasebeye hukuki biçimlerine göre değil, ekonomik özlerine ve gerçek niteliklerine göre kaydedilmesini öngören temel muhasebe kavramıdır.Parayla Ölçülme Kavramı(Monetary Unit Concept)Parayla ölçülme kavramı, muhasebeye yalnız parayla ifade edilebilen işlemlerin kaydedilmesini ve tüm kayıtların ortak bir para birimiyle yapılmasını öngören temel muhasebe kavramıdır.Peşin Satış(Cash Sale)Peşin satış, malın ya da hizmetin bedelinin teslim anında ya da teslimden önce tamamen tahsil edildiği satış türüdür. Satıcı için tahsilat riski taşımaz ve nakit akışını hemen güçlendirir.Prime Esas Kazanç(Earnings Subject to Premium)Prime esas kazanç (PEK), sigorta primlerinin hesaplandığı kazanç tutarıdır. 4A çalışanlarda brüt ücret ve bazı ek ödemelerden oluşur; kanunla belirlenen bir alt sınır ile bir üst sınır (tavan) arasında kalır.Proforma Fatura(Proforma Invoice)Proforma fatura, satış gerçekleşmeden önce satıcının alıcıya ürün, fiyat, teslim ve ödeme koşullarını bildirmek için gönderdiği teklif niteliğinde bir belgedir. Vergisel belge değildir ve kayıtlara gelir ya da gider olarak alınmaz.Reeskont(Rediscount)Reeskont, vadesi dönem sonundan sonraya kalan alacak ve borç senetlerinin, vade gününe kadar işleyecek faiz tutarı düşülerek bilanço tarihindeki değerine (peşin değerine) indirgenmesi işlemidir.Re'sen Tarh(Ex Officio Assessment)Re'sen tarh, vergi matrahının kısmen veya tamamen defter, kayıt ve belgelere ya da kanuni ölçülere dayanılarak belirlenemediği durumlarda, takdir komisyonu kararı veya vergi inceleme raporuna dayanılarak yapılan tarhiyattır.Satılan Malın Maliyeti(Cost of Goods Sold)Satılan malın maliyeti (SMM), bir dönemde satılan ürünlerin işletmeye olan maliyetidir; ticari işletmelerde dönem başı stok ile dönem içi alışların toplamından dönem sonu stokun çıkarılmasıyla bulunur ve brüt kârın hesaplanmasında kullanılır.Satışların Maliyeti Tablosu(Cost of Sales Statement)Satışların maliyeti tablosu, işletmenin bir dönemde sattığı mamul, ticari mal ve hizmetlerin maliyetinin nasıl oluştuğunu ayrıntılı olarak gösteren ek mali tablodur. Gelir tablosundaki satışların maliyeti tutarının dökümünü verir.Satış Faturası(Sales Invoice)Satış faturası, bir işletmenin mal sattığında ya da hizmet verdiğinde alıcıya düzenlediği faturadır. Satıcı için hasılat ve hesaplanan KDV kaydının, alıcı için ise alış ve gider kaydının dayanağıdır.Sayım(Stock Count)Sayım, muhasebede işletmedeki para, mal ve demirbaş gibi varlıkların fiilen sayılarak miktarlarının tespit edilmesidir. Sonuç kayıtlarla karşılaştırılır ve fark varsa sayım fazlası ya da noksanı olarak kaydedilir.Sayım Farkı(Inventory Count Difference)Sayım farkı, sayımda bulunan fiilî miktar ile kayıtlardaki miktar arasındaki farktır. Fiilî miktar fazlaysa sayım fazlası, azsa sayım noksanı oluşur ve her biri ayrı hesaplarda izlenir.Sayım Fazlası(Inventory Surplus)Sayım fazlası, sayımda bulunan varlık miktarının kayıtlardaki miktardan fazla çıkmasıdır. Fark nedeni araştırılırken 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabında izlenir, nedeni bulunamazsa gelir olarak kaydedilir.Sayım Noksanı(Inventory Shortage)Sayım noksanı, sayımda bulunan varlık miktarının kayıtlardaki miktardan az çıkmasıdır. Fark nedeni araştırılırken 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabında izlenir, nedeni bulunamazsa gider ya da zarar olarak kaydedilir.Serbest Meslek Kazancı(Professional Income)Serbest meslek kazancı, sermayeden çok kişisel bilgi, uzmanlık ve mesleki beceriye dayanan, kişinin kendi nam ve hesabına, bir işverene bağlı olmadan yaptığı işlerden elde ettiği kazançtır.Serbest Meslek Kazanç Defteri(Professional Earnings Ledger)Serbest meslek kazanç defteri, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetiyle ilgili hasılat ve giderlerini kaydettiği vergi defteridir. Doktor, avukat, mühendis ve serbest çalışan yazılımcılar gibi meslek sahipleri tutar.Serbest Meslek Makbuzu(Freelance Receipt)Serbest meslek makbuzu, avukat, mali müşavir, mimar, doktor ya da serbest çalışan gibi serbest meslek erbabının mesleki faaliyetleri karşılığında yaptığı her tahsilat için düzenlediği belgedir.Serbest Meslek Stopajı(Professional Fee Withholding Tax)Serbest meslek stopajı, avukat, mali müşavir, doktor ya da tasarımcı gibi serbest meslek erbabına ödeme yapan işletmenin, ödediği ücretten gelir vergisini keserek vergi dairesine yatırmasıdır.Servet Vergisi(Wealth Tax)Servet vergisi, kişinin gelirinden değil, sahip olduğu varlıklardan alınan vergi türüdür. Toplam net servet üzerinden alınabileceği gibi ev, araç ya da miras gibi tek tek servet unsurlarına da uygulanabilir.Sevk İrsaliyesi(Dispatch Note)Sevk irsaliyesi, malı gönderen işletmenin, mal yola çıkmadan önce düzenlediği ve taşınan malın cinsini, miktarını, gönderen ve alıcı bilgilerini gösteren belgedir. Taşıma süresince malın yanında bulunur.Sınıf Değiştirme(Bookkeeping Class Change)Sınıf değiştirme, bir tacirin iş hacmi Vergi Usul Kanunu'ndaki hadlere göre değiştiğinde birinci sınıftan ikinci sınıfa ya da ikinci sınıftan birinci sınıfa geçmesidir. Böylece defter tutma şekli de değişir.Sosyal İçerik Üreticisi İstisnası(Social Content Creator Tax Exemption)Sosyal içerik üreticisi istisnası, sosyal medya ve video platformlarında içerik üretenlerin, kazançlarını özel bir banka hesabına almaları şartıyla belirli tutara kadar gelir vergisi beyanından kurtulmasını sağlayan istisnadır.Sosyal Sorumluluk Kavramı(Social Responsibility Concept)Sosyal sorumluluk kavramı, muhasebe bilgilerinin belirli kişi ya da grupların değil, toplumun tüm kesimlerinin çıkarını gözetecek biçimde dürüst, tarafsız ve doğru hazırlanmasını öngören temel muhasebe kavramıdır.Standart Maliyet(Standard Cost)Standart maliyet, bir ürünün ya da hizmetin normal koşullarda ne kadara mal olması gerektiğini önceden belirleyen hedef maliyettir. Gerçekleşen maliyetle karşılaştırılarak verimlilik ve fiyat sapmaları ölçülür.Stok Değerleme(Inventory Valuation)Stok değerleme, bir işletmenin dönem sonunda elindeki stokların hangi tutarla bilançoya yazılacağını ve satılan malların maliyetinin nasıl hesaplanacağını belirleyen muhasebe işlemidir; FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet en yaygın yöntemlerdir.Stopaj(Withholding Tax)Stopaj, gelir elde eden kişi yerine ödemeyi yapan kişi ya da kurumun vergiyi ödeme sırasında kesip vergi dairesine yatırmasıdır. Kaynakta kesinti veya vergi tevkifatı olarak da bilinir.Sürekli Envanter Yöntemi(Perpetual Inventory System)Sürekli envanter yöntemi, her alış ve satışta stok hesabının ve satılan malın maliyetinin anında güncellendiği stok kayıt yöntemidir. İşletme herhangi bir anda eldeki stok miktarını ve değerini kayıtlardan görebilir.Şans Oyunları Vergisi(Gambling Tax)Şans oyunları vergisi, piyango, bahis ve benzeri şans oyunlarını düzenleyen kuruluşların bu oyunlardan elde ettiği hasılat üzerinden alınan bir gider vergisidir. Dayanağı Gider Vergileri Kanunu'dur.Şartlı Görüş(Qualified Opinion)Şartlı görüş, bağımsız denetçinin finansal tabloların belirli bir konu dışında tüm önemli yönleriyle gerçeğe uygun olduğunu belirttiği görüştür. Sorun önemli ama tablolara yaygın etkili değilse verilir.Şerefiye(Goodwill)Şerefiye, bir işletme satın alınırken ödenen bedelin, satın alınan işletmenin tanımlanabilir varlıklarından borçları düşüldükten sonra kalan net gerçeğe uygun değerini aşan kısmıdır; müşteri portföyü, itibar ve beklenen sinerji gibi unsurları temsil eder.Şüpheli Alacak(Doubtful Receivable)Şüpheli alacak, tahsil edilip edilemeyeceği belirsizleşen alacaktır; Vergi Usul Kanunu'na göre dava ya da icra safhasındaki alacaklar ile protestoya veya birden fazla yazılı talebe rağmen ödenmeyen küçük alacaklar için karşılık ayrılabilir.Tahakkuk(Accrual)Tahakkuk, bir borcun, alacağın, gelirin ya da giderin hukuken veya ekonomik olarak doğması ve kesinleşmesidir; vergide ise tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesi anlamına gelir.Tahakkuk Esası(Accrual Basis)Tahakkuk esası, gelir ve giderlerin nakit tahsil ya da ödeme anına bakılmaksızın, kazanıldıkları veya yapıldıkları döneme kaydedildiği muhasebe yaklaşımıdır; işletmenin dönem performansını daha doğru gösterir.Tahsilat Makbuzu(Collection Receipt)Tahsilat makbuzu, bir borç ya da alacak karşılığında nakit veya başka bir ödeme aracıyla para teslim alındığını gösteren ve parayı alan tarafından düzenlenip ödeyene verilen belgedir.Tahsil Fişi(Cash Receipt Voucher)Tahsil fişi, işletmenin kasasına nakit para girdiğinde düzenlenen muhasebe fişidir. Fişin borç tarafında her zaman 100 Kasa hesabı yer alır, alacak tarafında ise paranın hangi işlemden geldiği gösterilir.Taksitli Satış(Installment Sale)Taksitli satış, malın ya da hizmetin hemen teslim edildiği, bedelinin ise önceden belirlenen tarihlerde birden fazla taksitle ödendiği satış türüdür. Tüketiciye yapılan taksitli satışlar ayrıca tüketici mevzuatıyla düzenlenir.Tam Açıklama Kavramı(Full Disclosure Concept)Tam açıklama kavramı, finansal tabloların okuyucuların doğru karar vermesi için gerekli tüm bilgileri yeterli, açık ve anlaşılır biçimde içermesini öngörür. Tablolarda yer almayan önemli bilgiler dipnotlarda verilir.