Vergi & Muhasebe Terimleri – Sayfa 6
385 terim
Terimler
Tam İstisna(Full Exemption)Tam istisna, KDV'de bir işlemin vergiden istisna edilmesiyle birlikte o işlem için ödenen KDV'nin de indirilebildiği ve gerekirse iade alınabildiği istisna türüdür. Mal ve hizmet ihracatı en bilinen örneğidir.Tam Mükellefiyet(Full Tax Liability)Tam mükellefiyet, Türkiye'de yerleşmiş kişilerin ve merkezi Türkiye'de olan kurumların Türkiye'de ve yurt dışında elde ettikleri tüm kazançlar üzerinden vergilendirilmesidir. Dünya genelindeki gelir esası olarak da anılır.Tam Tasdik(Full Certification)Tam tasdik, yeminli mali müşavirin bir işletmenin yıllık gelir ya da kurumlar vergisi beyannamesini, defter ve belgelerini inceleyerek vergi kanunlarına uygunluğunu onaylamasıdır. Sonucunda tam tasdik raporu düzenlenir.Tam Tevkifat(Full Withholding)Tam tevkifat, bir mal ya da hizmet alımında KDV'nin tamamının satıcı yerine alıcı tarafından hesaplanıp sorumlu sıfatıyla vergi dairesine beyan edilmesidir. En yaygın örneği yurt dışından alınan hizmetlerdir.Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı(Objectivity and Documentation Concept)Tarafsızlık ve belgelendirme kavramı, muhasebe kayıtlarının gerçek bir işlemi gösteren objektif belgelere dayanmasını ve kayıtların kişisel yargılardan uzak, tarafsız biçimde yapılmasını öngörür.Tasfiye Beyannamesi(Liquidation Tax Return)Tasfiye beyannamesi, faaliyetine son veren bir şirketin tasfiye sürecinde elde ettiği kazancı ya da zararı her tasfiye dönemi için vergi dairesine bildirdiği kurumlar vergisi beyannamesidir.Taşıma İrsaliyesi(Transport Waybill)Taşıma irsaliyesi, ücret karşılığında yük taşıyan nakliyecinin taşıdığı mallar için düzenlediği ve taşıma sırasında araçta bulundurduğu belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 240. maddesinde düzenlenir; sevk irsaliyesinden farklıdır.Taşınmaz Satış Kazancı İstisnası(Real Estate Sale Gain Exemption)Taşınmaz satış kazancı istisnası, kurumların belirli süre aktiflerinde tuttukları taşınmazları satarak elde ettikleri kazancın bir kısmını kurumlar vergisinden istisna tutan düzenlemedir. 2023'te kapsamı daraltıldı.Tebliğ(Communiqué)Tebliğ, bir bakanlık ya da kurumun kanun ve yönetmeliklerin nasıl uygulanacağını açıklamak için Resmî Gazete'de yayımladığı düzenleyici metindir. Gündelik hukuk dilinde bir belgenin resmî olarak bildirilmesi anlamına da gelir.Tediye Fişi(Cash Payment Voucher)Tediye fişi, işletmenin kasasından nakit para çıktığında düzenlenen muhasebe fişidir. Fişin alacak tarafında her zaman 100 Kasa hesabı bulunur, borç tarafında ise paranın neye ödendiği gösterilir.Tekdüzen Hesap Planı(Uniform Chart of Accounts)Tekdüzen Hesap Planı, Türkiye'de işletmelerin muhasebe kayıtlarını aynı hesap adları ve numaralarıyla tutmasını sağlayan, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenmiş standart hesap listesidir.Teknokent İstisnası(Technopark Tax Exemption)Teknokent istisnası, teknoloji geliştirme bölgelerinde faaliyet gösteren firmaların yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettiği kazancın ve bu işlerde çalışan personelin ücretlerinin vergiden istisna tutulmasıdır.Temel Fatura(Basic Invoice)Temel fatura, e-Fatura sisteminde alıcının sistem üzerinden kabul ya da ret yanıtı veremediği fatura senaryosudur. Alıcı itiraz edecekse noter, KEP gibi harici yollar kullanır; iptal ise GİB portalında iki tarafın onayıyla yapılır.Ters Bakiye(Reverse Balance)Ters bakiye, bir hesabın normalde vermesi gereken bakiyenin tersini vermesidir. Örneğin kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi ters bakiyedir ve genellikle kayıt hatasına ya da yanlış sınıflandırmaya işaret eder.Ters Kayıt(Reverse Entry)Ters kayıt, muhasebede hatalı yapılmış bir kaydın aynı hesaplar ve aynı tutarla, borç ve alacak tarafları yer değiştirilerek tekrar yazılmasıdır. Böylece hatalı kaydın etkisi sıfırlanır ve ardından doğru kayıt yapılır.Tevkifat(Tax Deduction at Source)Tevkifat, verginin geliri elde eden kişi yerine ödemeyi yapan tarafından, ödeme anında kesilerek vergi dairesine yatırılmasıdır. Gelir vergisinde stopaj, KDV'de ise KDV tevkifatı olarak karşımıza çıkar.Tevkifatlı Fatura(Invoice with Withholding)Tevkifatlı fatura, KDV tevkifatına tabi bir mal ya da hizmet satışında düzenlenen ve hesaplanan KDV'yi, alıcının tevkif edeceği KDV'yi ve satıcıya ödenecek KDV'yi ayrı ayrı gösteren faturadır.TFRS(Turkish Financial Reporting Standards)TFRS, Türkiye Finansal Raporlama Standartları'nın kısaltmasıdır; uluslararası UFRS ile uyumlu olarak Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan ve finansal tabloların nasıl hazırlanacağını belirleyen kurallar bütünüdür.Ticari Alacaklar(Trade Receivables)Ticari alacaklar, bir işletmenin esas faaliyeti kapsamında vadeli olarak yaptığı mal ve hizmet satışlarından doğan, müşterilerden tahsil edilecek alacaklardır; senetsiz alacaklar ve alacak senetleri bu grupta yer alır.Ticari Borçlar(Trade Payables)Ticari borçlar, işletmenin esas faaliyeti için yaptığı mal ve hizmet alımlarından doğan ve henüz ödenmemiş borçlarıdır. Tekdüzen hesap planında kısa vadeliler 32, uzun vadeliler 42 grubunda yer alır.Ticari Defterler(Commercial Books)Ticari defterler, tacirlerin işletmeleriyle ilgili işlemleri ve mal varlığını kanunun öngördüğü biçimde kaydettiği defterlerdir. Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu hangi defterin kim tarafından tutulacağını belirler.Ticari Fatura(Commercial Invoice)Ticari fatura, e-Fatura sisteminde alıcıya sekiz gün içinde kabul ya da ret yanıtı verme imkânı tanıyan fatura senaryosudur. Alıcı yanıtı sistem üzerinden gönderir; temel faturadan farkı bu yanıt mekanizmasıdır.Ticari Kazanç(Commercial Income)Ticari kazanç, her türlü ticari ve sınai faaliyetten, yani mal alım satımı, üretim ve ticari nitelikli hizmetlerden elde edilen kazançtır. Gelir vergisinin yedi gelir unsurundan biridir.TMS(Turkish Accounting Standards)TMS, Türkiye Muhasebe Standartları'nın kısaltmasıdır. Uluslararası Muhasebe Standartları'nın (UMS) Türkiye uyarlaması olan ve KGK tarafından yayımlanan, finansal tabloların hazırlanma kurallarını belirleyen standartlardır.Torba Yasa(Omnibus Bill)Torba yasa, birbiriyle doğrudan ilgili olmayan pek çok kanunda tek seferde değişiklik yapan kanunlara verilen addır. Vergi, sosyal güvenlik ve borç yapılandırma gibi düzenlemeler sıklıkla bu yolla yapılır.Turizm Payı(Tourism Contribution Share)Turizm payı, turizm bölgelerinde faaliyet gösteren konaklama tesisi, seyahat acentesi ve benzeri işletmelerin hasılatı üzerinden ödediği, Türkiye'nin turizm tanıtımına kaynak sağlayan yasal bir paydır.Tutarlılık Kavramı(Consistency Concept)Tutarlılık kavramı, muhasebe uygulamalarında seçilen politika ve yöntemlerin birbirini izleyen dönemlerde aynı şekilde uygulanmasını öngörür. Böylece farklı yılların finansal tabloları karşılaştırılabilir.Tükenme Payı(Depletion Allowance)Tükenme payı, maden, taş ocağı ve petrol yatağı gibi çıkarıldıkça azalan doğal kaynakların maliyetinin, çıkarılan miktar oranında gider olarak dönemlere dağıtılan kısmıdır.UBL-TRUBL-TR, uluslararası UBL (Universal Business Language) standardının Türkiye'ye uyarlanmış hâlidir. e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve e-İrsaliye gibi belgeler GİB'in belirlediği bu XML formatında oluşturulur ve iletilir.UFRS(IFRS)UFRS (Uluslararası Finansal Raporlama Standartları, İngilizcesiyle IFRS), Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) tarafından yayımlanan ve şirketlerin finansal tablolarını dünya genelinde karşılaştırılabilir kılmayı amaçlayan muhasebe standartlarıdır.UMS(International Accounting Standards)UMS, Uluslararası Muhasebe Standartları'nın kısaltmasıdır ve İngilizce IAS karşılığıdır. Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi tarafından yayımlanan, finansal tabloların ortak kurallarla hazırlanmasını sağlayan standartlardır.Usulsüzlük Cezası(Irregularity Penalty)Usulsüzlük cezası, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmaması hâlinde kesilen cezadır. Vergi kaybı doğup doğmadığına bakılmaz; geç beyan, belge düzenlememe ya da defter kurallarına uymama gibi durumlarda uygulanır.Uzlaşma(Tax Settlement)Uzlaşma, vergi hukukunda mükellef ile vergi idaresinin, tarh edilecek ya da edilmiş vergi ve cezalar üzerinde yargıya gitmeden anlaşmaya varmasıdır. Uzlaşılan tutar kesinleşir; mükellef bu tutar için dava açamaz.Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar(Long-Term Liabilities)Uzun vadeli yabancı kaynaklar, işletmenin bilanço tarihinden itibaren vadesi bir yıldan uzun olan borçlarıdır; uzun vadeli banka kredileri, çıkarılmış tahviller ve kıdem tazminatı karşılığı gibi kalemler bu gruba girer.Ücret Geliri(Wage Income)Ücret geliri, bir işverene bağlı olarak ve belirli bir iş yerinde çalışan kişilere hizmet karşılığında ödenen para ve ayınlar ile para ile ölçülebilen menfaatlerdir. Maaş en bilinen örnektir.Vadeli Satış(Credit Sale)Vadeli satış, malın ya da hizmetin hemen teslim edildiği ama bedelinin anlaşılan ileri bir tarihte tahsil edildiği satış türüdür. Satış anında gelir kaydedilir, tahsil edilmeyen tutar alacak olarak izlenir.Vade Farkı Faturası(Late Payment Charge Invoice)Vade farkı faturası, bir ödemenin geç yapılması ya da vadeli satış nedeniyle alınan ek bedelin belgelendiği faturadır. KDV Kanunu'na göre vade farkı KDV matrahına dahildir ve asıl işlemle aynı oranda vergilendirilir.Veraset ve İntikal Vergisi(Inheritance and Gift Tax)Veraset ve intikal vergisi, miras yoluyla ya da bağış gibi karşılıksız şekilde bir kişiden diğerine geçen mal ve haklar üzerinden alınan vergidir. Vergiyi malı edinen kişi öder.Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi(Inheritance and Gift Tax Return)Veraset ve intikal vergisi beyannamesi, miras ya da bağış yoluyla mal edinen kişinin edindiği varlıkları ve değerlerini vergi dairesine bildirdiği beyannamedir. Vergi bu beyan üzerinden tahakkuk eder.Vergi(Tax)Vergi, devletin kamu harcamalarını finanse etmek için kişi ve kurumlardan kanuna dayanarak, karşılıksız ve zorunlu olarak aldığı ödemedir. Gelir, harcama ve servet üzerinden alınabilir.Vergiden Kaçınma(Tax Avoidance)Vergiden kaçınma, kanunun izin verdiği yolları, istisnaları ve boşlukları kullanarak vergi yükünü azaltmaktır. Hileli değildir ve kural olarak suç sayılmaz; ancak kanunun amacını dolanan yapay düzenlemeler sorun yaratabilir.Vergi Adaleti(Tax Fairness)Vergi adaleti, vergi yükünün toplumda kişilerin ödeme gücüne göre hakça dağıtılması ilkesidir. Benzer durumdakilerin benzer, ödeme gücü yüksek olanların ise daha fazla vergi ödemesini amaçlar.Vergi Barışı(Tax Peace)Vergi barışı, kamuoyunda vergi ve diğer kamu alacaklarının yapılandırılmasını, cezaların silinmesini ve matrah artırımı gibi imkânları içeren kapsamlı kanunlara verilen addır. Resmî bir terim değil, bu tür düzenlemelerin halk arasındaki adıdır.Vergi Cenneti(Tax Haven)Vergi cenneti, yabancı kişi ve şirketlere çok düşük veya sıfır vergi, gevşek kayıt kuralları ve yüksek finansal gizlilik sunan ülke ya da bölgedir. Vergiden kaçınma ve kaçırma amacıyla kullanılabildiği için uluslararası baskı altındadır.Vergi Dairesi(Tax Office)Vergi dairesi, Gelir İdaresi Başkanlığı'na bağlı olarak mükellef kayıtlarını tutan, beyanname ve bildirimleri alan, vergiyi tarh, tahakkuk ve tahsil eden yerel vergi idaresi birimidir.Vergi Dilimi(Tax Bracket)Vergi dilimi, artan oranlı gelir vergisi tarifesinde gelirin bölündüğü tutar aralıklarıdır. Her aralığa farklı oran uygulanır; üst dilime geçildiğinde yalnızca o dilime giren kısım yüksek oranla vergilendirilir.Vergi İadesi(Tax Refund)Vergi iadesi, fazla, yersiz ya da kanun gereği iadesi öngörülen verginin mükellefe nakden geri ödenmesi veya başka vergi borçlarına mahsup edilmesidir. Yıl içinde fazla kesilen stopajlar ve KDV iadesi tipik örneklerdir.Vergi İncelemesi(Tax Audit)Vergi incelemesi, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak amacıyla mükellefin defter, kayıt ve belgelerinin yetkili inceleme elemanlarınca kontrol edilmesidir.Vergi İndirimi(Tax Deduction)Vergi indirimi, kanunda öngörülen bazı harcama veya durumlar nedeniyle vergi matrahından ya da hesaplanan vergiden belirli bir tutarın düşülmesidir. Amaç, ödeme gücünü dikkate almak ya da belirli davranışları teşvik etmektir.Vergi İstisnası(Tax Exclusion)Vergi istisnası, normalde vergiye tabi olan belirli bir gelirin, kazancın ya da işlemin kanunla vergi dışında bırakılmasıdır. İstisna konuya bağlıdır; kişi mükellef olmaya devam eder ama istisna kapsamındaki tutar vergilenmez.Vergi Kaçırma(Tax Evasion)Vergi kaçırma, ödenmesi gereken vergiyi sahte belge, defter dışı satış veya gerçeğe aykırı beyan gibi yasa dışı yollarla hiç ödememek ya da eksik ödemektir. Hem vergi cezası hem de hapis cezası doğurabilen bir suçtur.Vergi Kanunu(Tax Law)Vergi kanunu, bir verginin konusunu, mükellefini, matrahını, oranını, muafiyet ve istisnalarını belirleyen ve Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan yasal düzenlemedir.Vergi Kimlik Numarası(Tax ID Number)Vergi kimlik numarası (VKN), Gelir İdaresi Başkanlığının vergi mükelleflerini ve vergiyle ilgili işlem yapanları tanımlamak için verdiği numaradır. Şirketler ve diğer tüzel kişiler 10 haneli VKN kullanırken T.C. vatandaşı gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası kullanılır.Vergi Levhası(Tax Certificate)Vergi levhası, bir mükellefin adını, vergi dairesini, vergi kimlik numarasını ve önceki yıllara ait beyan bilgilerini gösteren resmî belgedir. Günümüzde elektronik ortamda alınır ve sorgulanabilir.Vergi Mahkemesi(Tax Court)Vergi mahkemesi, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile bunlara ilişkin cezalardan doğan uyuşmazlıkları çözen idari yargı mahkemesidir. Mükellef, tarhiyat ve cezalara karşı bu mahkemede dava açabilir.Vergi Matrahı(Tax Base)Vergi matrahı, vergi oranının uygulandığı ve verginin hesaplanmasına esas alınan tutar ya da miktardır. Gelir vergisinde safi kazanç, KDV'de teslim bedeli gibi değerler matrahı oluşturur.Vergi Muafiyeti(Tax Exemption)Vergi muafiyeti, normalde vergiye tabi olması gereken belirli kişi veya kurumların kanunla vergi dışında bırakılmasıdır. Muafiyet kişiye bağlıdır; vergi istisnası ise vergiye konu olan gelir ya da işleme bağlıdır.Vergi Mükellefi(Taxpayer)Vergi mükellefi, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüp eden, yani vergiyi kendi adına ödemekle yükümlü olan gerçek veya tüzel kişidir. Mükellef, beyan, kayıt ve ödeme gibi ödevleri de yerine getirir.Vergi Numarası(Tax Number)Vergi numarası (vergi kimlik numarası, VKN), vergi idaresinin her mükellefi tanımak için kullandığı benzersiz numaradır. Şirketlere 10 haneli bir VKN verilir; gerçek kişilerde ise T.C. kimlik numarası kullanılır.Vergi Oranı(Tax Rate)Vergi oranı, vergi matrahına uygulanarak ödenecek vergi tutarını belirleyen yüzdedir. Sabit (düz) olabileceği gibi, matrah büyüdükçe yükselen artan oranlı bir tarife biçiminde de uygulanabilir.