Vergi & Muhasebe Terimleri – Sayfa 3
385 terim
Terimler
Gecikme Zammı(Late Payment Surcharge)Gecikme zammı, vergi ve diğer kamu alacaklarının vadesinde ödenmemesi hâlinde, vade tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süre için borca eklenen yüktür. Oranı kanunun verdiği yetkiyle Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.Geçici Mizan(Preliminary Trial Balance)Geçici mizan, dönem sonu düzeltme kayıtları yapılmadan önce çıkarılan ve tüm hesapların borç, alacak toplamlarıyla bakiyelerini gösteren kontrol listesidir. Düzeltilmesi gereken hesapları belirlemeye yarar.Geçici Vergi(Provisional Tax)Geçici vergi, ticari ve serbest meslek kazancı elde edenler ile kurumların, cari yıl kazançları üzerinden yıl içinde üç aylık dönemler hâlinde ödedikleri peşin vergidir. Ödenen tutar yıllık beyannamedeki vergiden mahsup edilir.Geçici Vergi Beyannamesi(Provisional Tax Return)Geçici vergi beyannamesi, ticari ve serbest meslek kazancı elde edenler ile kurumların, cari yıl içindeki birikimli kazançları üzerinden hesapladıkları geçici vergiyi üç aylık dönemler hâlinde bildirdikleri beyannamedir.Gelir İdaresi Başkanlığı(Revenue Administration)Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı olarak vergi kanunlarının uygulanmasından, vergilerin tarh, tahakkuk ve tahsilinden ve mükellef hizmetlerinden sorumlu kamu kurumudur.Gelir Tablosu(Income Statement)Gelir tablosu, bir işletmenin belirli bir dönemdeki gelirlerini, giderlerini ve bunların sonucunda oluşan kâr ya da zararı gösteren finansal tablodur. Kâr-zarar tablosu olarak da bilinir.Gelir Tablosu Hesapları(Income Statement Accounts)Gelir tablosu hesapları, tekdüzen hesap planının 6 numaralı sınıfında yer alan ve bir dönemin gelirlerini, giderlerini ve sonuçta kâr ya da zararını gösteren hesaplardır. Dönem sonunda kapatılarak sıfırlanırlar.Gelir Unsurları(Elements of Income)Gelir unsurları, Gelir Vergisi Kanunu'na göre vergiye tabi gelirin ayrıldığı yedi temel türdür. Ticari, zirai, ücret, serbest meslek, gayrimenkul ve menkul sermaye iratları ile diğer kazanç ve iratlardan oluşur.Gelir Vergisi(Income Tax)Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınan vergidir. Türkiye'de artan oranlı tarifeyle hesaplanır; ücretlilerde çoğunlukla maaştan kesilir.Gelir Vergisi Beyannamesi(Income Tax Return)Gelir vergisi beyannamesi, gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği beyana tabi gelirleri vergi dairesine bildirdiği yıllık formdur. Vergi bu beyan üzerinden hesaplanır ve tahakkuk eder.Gelir Vergisi Kanunu(Income Tax Law)Gelir Vergisi Kanunu (GVK), 193 sayılı kanundur ve gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratların nasıl vergilendirileceğini, gelir unsurlarını, istisnaları ve vergi tarifesini düzenler.Genç Girişimci İstisnası(Young Entrepreneur Exemption)Genç girişimci istisnası, 29 yaşını doldurmamış ve ilk kez ticari, zirai ya da serbest meslek faaliyetine başlayan kişilerin kazancının belirli bir tutarının üç yıl boyunca gelir vergisinden istisna tutulmasıdır.Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri(General Assembly Minutes Book)Genel kurul toplantı ve müzakere defteri, anonim ve limited şirketlerde genel kurul toplantılarının tutanaklarının ve alınan kararların yazıldığı, Türk Ticaret Kanunu'na göre tutulması zorunlu ticari defterdir.Gerçek Gider Yöntemi(Actual Expense Method)Gerçek gider yöntemi, kira gelirini beyan ederken mülk için fiilen yapılan ve belgelenen giderlerin tek tek düşülmesidir. Götürü gider yöntemine alternatif olarak seçilir.Gerçek Usul(Real Taxation Method)Gerçek usul, ticari kazancın işletme defteri ya da bilanço esasına göre tutulan kayıtlar üzerinden tespit edilip vergilendirildiği yöntemdir. Basit usul şartlarını taşımayan tacirler bu usulde vergilendirilir.Gider Belgesi(Expense Document)Gider belgesi, işletmenin yaptığı bir harcamayı kanıtlayan ve vergi kanunlarına göre geçerli sayılan belgedir. Fatura, serbest meslek makbuzu, gider pusulası ve müstahsil makbuzu en yaygın örneklerdir.Gider Pusulası(Expense Voucher)Gider pusulası, vergi mükellefi olmayan ya da vergiden muaf esnaf olan kişilerden mal ya da hizmet alan işletmenin, bu alışı belgelemek için kendisinin düzenlediği ve satıcıya imzalattığı belgedir.Gider Vergileri Kanunu(Expenditure Taxes Law)Gider Vergileri Kanunu, 6802 sayılı ve 1956 tarihli kanundur. Banka ve sigorta muameleleri vergisi, özel iletişim vergisi, şans oyunları vergisi ve konaklama vergisi gibi harcama üzerinden alınan vergileri düzenler.Gider Yazma(Expensing)Gider yazma, işletmenin yaptığı bir harcamayı muhasebede o dönemin gideri olarak kaydedip kâr ve vergi matrahından düşmesidir. Bunun için harcamanın işle ilgili olması ve geçerli bir belgeye dayanması gerekir.Görüş Bildirmekten Kaçınma(Disclaimer of Opinion)Görüş bildirmekten kaçınma, bağımsız denetçinin yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edemediği ve bunun olası etkilerinin önemli ve yaygın olduğu durumda finansal tablolar hakkında görüş açıklamamasıdır.Gümrük Vergisi Muafiyeti(Customs Duty Exemption)Gümrük vergisi muafiyeti, kanunda sayılan durumlarda ve şartlarda yurt dışından getirilen eşyanın gümrük vergisi ve bazı diğer ithalat vergileri ödenmeden ülkeye sokulabilmesidir.Harcırah(Travel Allowance)Harcırah, bir çalışanın görevi nedeniyle başka bir yere gitmesi durumunda yol, konaklama ve günlük masrafları için ödenen paradır. Kamu görevlileri için Harcırah Kanunu'nda, vergisel durumu Gelir Vergisi Kanunu'nda düzenlenir.Harç(Fee)Harç, devletin ya da belediyenin sunduğu belirli bir kamu hizmetinden yararlananlardan, o hizmetin karşılığı olarak kanunla alınan paradır. Tapu, mahkeme, noter ve pasaport işlemleri en bilinen örneklerdir.Harçlar Kanunu(Fees Law)Harçlar Kanunu, devletin sunduğu belirli kamu hizmetleri karşılığında alınan harçları düzenleyen 492 sayılı kanundur. Yargı, noter, tapu, pasaport ve ruhsat işlemleri gibi pek çok harcın tutarı ve oranı bu kanuna ekli tarifelerde yer alır.Hareketli Ortalama Maliyet(Moving Average Cost)Hareketli ortalama maliyet, her yeni alıştan sonra eldeki stokun ortalama birim maliyetinin yeniden hesaplandığı stok değerleme yöntemidir. Satışlar, satış anındaki güncel ortalama maliyetle gider yazılır.Hasılat Esaslı Kazanç(Revenue-Based Earnings)Hasılat esaslı kazanç, bazı yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde vergiye tabi kazancın gerçek gelir ve gider farkı yerine elde edilen brüt hasılatın kanunda belirlenen oranı üzerinden tespit edildiği vergileme usulüdür.Hazır Beyan Sistemi(Pre-Filled Tax Return System)Hazır beyan sistemi, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın kira, ücret, menkul sermaye iradı ve diğer kazanç ve iratlar için yıllık gelir vergisi beyannamesini mükellef adına önceden doldurarak sunduğu çevrim içi hizmettir.Hazır Değerler(Cash and Cash Equivalents)Hazır değerler, işletmenin elinde bulunan ya da hemen nakde çevrilebilen varlıklardır. Tekdüzen hesap planında 10 grubunda yer alır; kasa, alınan çekler, banka hesapları ve benzeri kalemleri kapsar.Hedef Maliyet(Target Costing)Hedef maliyet, pazarın kabul edeceği satış fiyatından işletmenin istediği kâr çıkarılarak bulunan ve ürün tasarlanırken aşılmaması gereken azami maliyettir. Maliyet fiyatı belirlemez, fiyat maliyeti belirler.Hesaplanan KDV(Output VAT)Hesaplanan KDV, bir işletmenin dönem içinde yaptığı mal ve hizmet satışları üzerinden hesapladığı ve müşterisinden tahsil ettiği katma değer vergisidir. Muhasebede 391 numaralı hesapta izlenir.Hesap Dönemi(Accounting Period)Hesap dönemi, işletmelerin kazancının tespit edildiği ve muhasebe kayıtlarının kapatıldığı dönemdir. Türkiye'de genel kural takvim yılıdır; işin niteliği gerektirirse Bakanlık izniyle özel hesap dönemi belirlenebilir.Hesap Planı(Chart of Accounts)Hesap planı, bir işletmenin muhasebe kayıtlarında kullandığı tüm hesapların ad ve numaralarıyla sistemli biçimde sıralandığı listedir; kayıtların tutarlı yapılmasını ve finansal tabloların kolayca hazırlanmasını sağlar.Hisse Senedi Stopajı(Withholding Tax on Equities)Hisse senedi stopajı, hisse senedi alım satım kazançları ya da kâr payları üzerinden vergi kanunlarına göre kaynakta, yani aracı kurum ya da şirket tarafından yapılan vergi kesintisidir.Hizmet İhracatı İstisnası(Service Export Exemption)Hizmet ihracatı istisnası, Türkiye'den yurt dışındaki bir müşteriye verilen ve yurt dışında yararlanılan hizmetlerin KDV'den istisna tutulmasıdır. Bazı hizmetlerde kazancın bir kısmı da vergi matrahından indirilebilir.Hurda Değeri(Salvage Value)Hurda değeri (kalıntı değer), bir duran varlığın faydalı ömrü sona erdiğinde satılması ya da elden çıkarılması hâlinde elde edilmesi beklenen tahmini net tutardır; finansal raporlamada amortismana tabi tutarın hesaplanmasında kullanılır.İade Faturası(Return Invoice)İade faturası, satın alınan malın satıcıya geri verilmesi durumunda, malı geri veren alıcının düzenlediği ve satışın KDV ile birlikte geri alındığını belgeleyen faturadır.İhracat Faturası(Export Invoice)İhracat faturası, yurt dışındaki bir alıcıya yapılan mal satışında düzenlenen faturadır. KDV Kanunu'ndaki ihracat istisnası nedeniyle KDV hesaplanmaz; e-Fatura sisteminde IHRACAT senaryosuyla gümrük süreciyle ilişkilendirilerek düzenlenir.İhracat İstisnası(Export Exemption)İhracat istisnası, yurt dışındaki bir alıcıya yapılan mal teslimlerinin KDV'den istisna tutulmasıdır. İhracatçı satışında KDV hesaplamaz, alışlarında ödediği KDV'yi ise iade olarak talep edebilir.İhraç Kayıtlı Fatura(Export-Registered Invoice)İhraç kayıtlı fatura, imalatçının ihracat yapacak bir firmaya sattığı mal için KDV'yi hesaplayıp tahsil etmeden düzenlediği faturadır. KDV Kanunu'nun 11/1-c maddesine dayanır; mal kanunda öngörülen süre içinde ihraç edilmelidir.İhtiyatlılık İlkesi(Prudence Principle)İhtiyatlılık ilkesi, muhasebede belirsizlik olduğunda varlık ve gelirlerin olduğundan yüksek, borç ve giderlerin olduğundan düşük gösterilmemesi; olası zarar ve risklerin önceden dikkate alınması gerektiğini anlatan temel kavramdır.İkmalen Tarh(Additional Assessment)İkmalen tarh, daha önce tarh edilmiş bir verginin, sonradan defter, kayıt ve belgelere ya da kanuni ölçülere dayanılarak tespit edilen matrah farkı üzerinden tamamlanmasıdır. Genellikle vergi incelemesi sonrası yapılır.İktisadi Kıymet(Economic Asset)İktisadi kıymet, bir işletmenin faaliyetinde kullandığı, parayla ölçülebilen ve el değiştirebilen her türlü mal, hak ve alacaktır. Vergi Usul Kanunu değerleme ve amortisman kurallarını bu kavram üzerinden kurar.İlan ve Reklam Vergisi(Advertising Tax)İlan ve reklam vergisi, belediye sınırları içinde yapılan tabela, pano, afiş ve benzeri her türlü ilan ve reklam üzerinden belediyeye ödenen vergidir. Reklamı yaptıran ya da yapan kişi öder.İlave Gümrük Vergisi(Additional Customs Duty)İlave gümrük vergisi (İGV), bazı ürünlerin ithalatında normal gümrük vergisine ek olarak alınan vergidir. Ürünün türüne ve menşe ülkesine göre Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.İndirilecek KDV(Input VAT)İndirilecek KDV, KDV mükellefi bir işletmenin işiyle ilgili mal ve hizmet alımlarında tedarikçilerine ödediği ve satışları üzerinden hesapladığı KDV'den düşebildiği katma değer vergisidir.İrsaliye(Waybill)İrsaliye, malın bir yerden başka bir yere taşınması sırasında düzenlenen ve taşınan malın cinsini, miktarını, göndericisini ve alıcısını gösteren belgedir. Vergi Usul Kanununda düzenlenir.İstisna Faturası(Exempt Invoice)İstisna faturası, KDV Kanunu'na göre vergiden istisna tutulan bir teslim ya da hizmet için KDV hesaplanmadan düzenlenen faturadır. Faturada istisnanın dayanağı belirtilir; e-Fatura'da ilgili istisna koduyla gönderilir.İşletmenin Sürekliliği(Going Concern)İşletmenin sürekliliği, muhasebede bir işletmenin öngörülebilir gelecekte faaliyetlerine devam edeceği ve tasfiye edilmeyeceği varsayımıdır; varlıkların maliyet esasıyla değerlenmesi ve amortisman gibi uygulamalar bu varsayıma dayanır.İşletme Defteri(Business Ledger)İşletme defteri, ikinci sınıf tüccar sayılan küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelir ve giderlerini kaydettiği, kazancın gelir ile gider farkından bulunduğu basit yapılı ticari defterdir.İştirak Kazançları İstisnası(Participation Exemption)İştirak kazançları istisnası, bir şirketin başka bir şirketteki ortaklığından elde ettiği kâr paylarının, belirli şartlarla kurumlar vergisinden istisna tutulmasıdır. Aynı kazancın iki kez vergilenmesini önler.İtfa Payı(Amortization Charge)İtfa payı, bir maliyetin ya da borcun dönemlere bölünerek eritilen kısmıdır. Muhasebede maddi olmayan duran varlıkların döneme düşen gider payını, kredide ise her taksitte anaparadan düşülen tutarı ifade eder.İzaha Davet(Invitation to Explain)İzaha davet, vergi idaresinin vergi kaybına yol açabilecek bir durum hakkında elinde bilgi bulunan mükellefi, vergi incelemesine geçmeden önce açıklama yapmaya çağırmasıdır. Süresinde yapılan yeterli açıklama veya ödeme, ceza yönünden avantaj sağlar.Kambiyo Vergisi(Foreign Exchange Transaction Tax)Kambiyo vergisi, bankaların ve yetkili kuruluşların döviz satışı üzerinden alınan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi'nin (BSMV) gündelik adıdır. Oranı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve vergi yükü genellikle dövizi alan kişiye yansır.Kapanış Kaydı(Closing Entry)Kapanış kaydı, hesap döneminin sonunda gelir ve gider hesaplarının dönem kâr ya da zararına aktarılması ve ardından bilanço hesaplarının bakiyeleri sıfırlanarak kapatılması için yapılan son yevmiye kayıtlarıdır.Kapanış Tasdiki(Closing Certification)Kapanış tasdiki, bir hesap dönemi sona erdikten sonra yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin son kaydının altının noter tarafından onaylanmasıdır. Türk Ticaret Kanunu'nda kapanış onayı olarak geçer.Karşılık(Provision)Karşılık, muhasebede gerçekleşmesi muhtemel ama tutarı veya zamanı kesin olmayan bir yükümlülük ya da varlık değer kaybı için önceden ayrılan ve dönemin giderine yansıtılan tahmini tutardır.Kasa Defteri(Cash Book)Kasa defteri, işletmenin nakit para giriş ve çıkışlarının tarih sırasıyla kaydedildiği yardımcı defterdir. Gün sonundaki kasa bakiyesinin, sayılan nakitle uyuşup uyuşmadığını kontrol etmeye yarar.Kasa Hesabı(Cash Account)Kasa hesabı, işletmenin elinde fiziksel olarak bulunan Türk lirası ve döviz cinsinden nakit parayı izleyen muhasebe hesabıdır. Tekdüzen hesap planında 100 Kasa olarak yer alır; nakit girişleri borç, nakit çıkışları alacak tarafına yazılır.Katma Değer Vergisi(Value Added Tax)Katma değer vergisi (KDV), mal ve hizmet satışlarının her aşamasında yaratılan katma değer üzerinden alınan dolaylı bir vergidir. Satıcı tahsil edip devlete öder, vergi yükünü son tüketici taşır.Katma Değer Vergisi Kanunu(VAT Law)Katma Değer Vergisi Kanunu, KDV'yi düzenleyen 3065 sayılı kanundur. Hangi işlemlerin vergiye tabi olduğunu, mükellefi, matrahı, oranları, istisnaları, indirim ve iade kurallarını belirler.