Stok Değerleme Nedir?
İngilizce: Inventory Valuation
Yayın: · Son güncelleme:
Stok Değerleme Nedir? Kısaca
Stok değerleme, bir işletmenin dönem sonunda elindeki stokların hangi tutarla bilançoya yazılacağını ve satılan malların maliyetinin nasıl hesaplanacağını belirleyen muhasebe işlemidir; FIFO ve ağırlıklı ortalama maliyet en yaygın yöntemlerdir.
Stok değerleme, elde kalan malların parasal değerinin belirlenmesidir. Aynı ürünü yıl içinde farklı fiyatlardan aldıysan, satılan malın hangi fiyattan, kalan malın hangi fiyattan hesaplanacağına karar vermen gerekir. Bu karar hem bilançoyu hem de kârı etkiler.
Stok değerleme nedir?
Temel ilke, stokların maliyet bedeliyle değerlenmesidir. Maliyet bedeli, alış fiyatına nakliye gibi stoku mevcut duruma getiren harcamaların eklenmesiyle bulunur. Maliyetin satılan ve kalan mallar arasında nasıl dağıtılacağı ise seçilen yönteme bağlıdır.
Stok değerleme yöntemleri
- FIFO (ilk giren ilk çıkar): İlk alınan malların ilk satıldığı varsayılır.
- Ağırlıklı ortalama maliyet: Tüm alışların ortalama birim maliyeti kullanılır.
- Özel tanımlama: Her ürün tek tek izlenir (ör. otomobil, mücevher gibi yüksek değerli kalemler).
- LIFO (son giren ilk çıkar): TFRS kapsamında kullanılması yasaktır.
TFRS'ye göre stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerden düşük olanıyla ölçülür. Vergi açısından hangi yöntemlerin kabul edildiğini Vergi Usul Kanunu ve ilgili düzenlemelerden ya da mali müşavirinden kontrol et.
Örnek
Varsayımsal bir dükkân ocakta birim fiyatı 10 TL'den 100 adet, şubatta 14 TL'den 100 adet ürün alıp mart ayında 120 adet satıyor. FIFO'ya göre satılan malın maliyeti 100 × 10 + 20 × 14 = 1.280 TL olur. Ağırlıklı ortalamaya göre birim maliyet 12 TL, satılan malın maliyeti 1.440 TL'dir. Yöntem değişince kâr da değişir.
Nelere dikkat etmeli?
Fiyatların hızla arttığı dönemlerde FIFO daha düşük maliyet ve daha yüksek kâr gösterir. Yöntemin dönemden döneme keyfî değiştirilmemesi tutarlılık ilkesinin gereğidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Stok değerleme yöntemi kârı nasıl etkiler?
Yöntem, satılan malın maliyetini değiştirir. Örneğin fiyatlar artarken FIFO daha düşük maliyet ve daha yüksek kâr, ağırlıklı ortalama ise daha dengeli bir sonuç verir.
LIFO yöntemi Türkiye'de kullanılabilir mi?
TFRS kapsamında LIFO kullanılmasına izin verilmez. Vergi açısından kabul edilen yöntemleri güncel mevzuattan ya da mali müşavirinden kontrol etmek gerekir.