Vergi & Muhasebe Terimleri – Sayfa 2
385 terim
Terimler
Dijital Vergi Dairesi(Digital Tax Office)Dijital Vergi Dairesi, Gelir İdaresi Başkanlığının (GİB) vergi işlemlerini internet üzerinden yapmanı sağlayan resmî hizmet platformudur. Borç sorgulama, ödeme, beyanname ve dilekçe gibi işlemler vergi dairesine gitmeden yapılabilir.Doğrudan Gider Yazma Sınırı(Direct Expensing Threshold)Doğrudan gider yazma sınırı, değeri belirli bir tutarı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşların amortismana tabi tutulmadan alındığı yıl gider yazılabildiği tutardır. 2026 yılı için bu sınır 12.000 TL'dir.Dolaylı Vergi(Indirect Tax)Dolaylı vergi, mal ve hizmet harcamaları üzerinden alınan ve yükü fiyat yoluyla tüketiciye yansıtılan vergidir. Vergiyi devlete satıcı öder, ama asıl yükü ürünü satın alan kişi taşır; KDV ve ÖTV en bilinen örneklerdir.Dolaysız Vergi(Direct Tax)Dolaysız (doğrudan) vergi, gelir veya servet üzerinden alınan ve yükü kural olarak vergiyi ödeyen kişide kalan vergidir. Gelir vergisi, kurumlar vergisi ve emlak vergisi dolaysız vergilere örnektir.Dönemsellik İlkesi(Accrual Principle)Dönemsellik ilkesi, işletmenin sürekli olan ömrünün belirli hesap dönemlerine bölünmesini ve her dönemin gelir ve giderlerinin, tahsilat ya da ödeme zamanına bakılmaksızın o döneme kaydedilmesini öngören temel muhasebe kavramıdır.Dönem Sonu Envanteri(Year-End Inventory)Dönem sonu envanteri, hesap döneminin sonunda işletmenin tüm varlık ve borçlarının sayılıp ölçülerek miktar ve değer olarak listelenmesidir. Sonuçlar envanter defterine yazılır ve bilançonun dayanağını oluşturur.Dönem Sonu İşlemleri(Year-End Closing Procedures)Dönem sonu işlemleri, bir hesap döneminin sonunda kayıtların gerçek durumu göstermesi için yapılan sayım, değerleme, düzeltme ve kapanış işlemlerinin bütünüdür. Finansal tablolar bu işlemlerden sonra hazırlanır.Dönen Varlıklar(Current Assets)Dönen varlıklar, bir işletmenin bilançosunda yer alan ve normal faaliyet döngüsü ya da en geç bir yıl içinde nakde dönüşmesi, satılması veya tüketilmesi beklenen kasa, banka, ticari alacak ve stok gibi varlıklardır.Duran Varlıklar(Non-Current Assets)Duran varlıklar, işletmenin bir yıldan uzun süre elinde tutmayı ya da faaliyetlerinde kullanmayı amaçladığı arsa, bina, makine, taşıt, haklar ve uzun vadeli alacaklar gibi varlıklardır; bilançoda dönen varlıklardan ayrı gösterilir.Düzeltme Beyannamesi(Amended Tax Return)Düzeltme beyannamesi, daha önce verilmiş bir vergi beyannamesindeki hatalı ya da eksik bilgiyi düzeltmek için aynı dönem adına yeniden verilen beyannamedir. Vergi artıyorsa fark ödenir, azalıyorsa düzeltme talep edilir.Düzeltme Kaydı(Adjusting Entry)Düzeltme kaydı, hesapların dönem sonunda gerçek durumu göstermesi için yapılan ya da hatalı bir kaydı düzelten muhasebe kaydıdır. Tahakkuk, erteleme, amortisman ve hata düzeltmeleri bu kapsamdadır.Düz Oranlı Vergi(Flat Tax)Düz oranlı vergi, matrahın büyüklüğünden bağımsız olarak tek ve sabit bir oranın uygulandığı vergilendirme yöntemidir. Basit ve anlaşılır olması avantajı, ödeme gücünü dikkate almaması ise eleştirilen yönüdür.Eğitim ve Sağlık Harcamaları İndirimi(Education and Health Expense Deduction)Eğitim ve sağlık harcamaları indirimi, yıllık gelir vergisi beyannamesi veren kişilerin kendileri, eşleri ve küçük çocukları için yaptıkları belgeli eğitim ve sağlık giderlerini beyan ettikleri gelirden düşebilmesidir.Eğlence Vergisi(Entertainment Tax)Eğlence vergisi, belediye sınırları içindeki eğlence yerleri ve bazı eğlence faaliyetleri üzerinden belediyeye ödenen vergidir. Mükellef, eğlence yerini işleten kişi ya da kuruluştur.Ek Mali Tablolar(Supplementary Financial Statements)Ek mali tablolar, temel mali tablolar olan bilanço ve gelir tablosunu tamamlayan, işletmenin maliyet yapısı, fon ve nakit hareketleri, kâr dağıtımı ve özkaynak değişimleri hakkında ayrıntılı bilgi veren tablolardır.Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi(Electricity and Gas Consumption Tax)Elektrik ve havagazı tüketim vergisi, belediye sınırları içinde tüketilen elektrik ve havagazı bedeli üzerinden alınan bir belediye vergisidir. Dağıtım şirketi faturaya ekleyip tahsil eder.Emlak Vergi Değeri(Property Tax Value)Emlak vergi değeri, bina ve arazilerin emlak vergisinin hesaplanmasında matrah olarak kullanılan, mevzuattaki yöntemlerle belirlenen değerdir. Belediyeler hesaplar; genellikle piyasa değerinin altında kalır ve tapu işlemlerinde alt sınır işlevi görür.Emsal Bedel(Arm's Length Price)Emsal bedel, bir malın ya da hizmetin değerleme gününde benzer koşullarda başkalarına satılacağı fiyattır. Bedeli bilinmeyen, belirsiz ya da olağandışı düşük olan işlemlerde vergi matrahı emsal bedele göre belirlenir.Enflasyon Muhasebesi(Inflation Accounting)Enflasyon muhasebesi (enflasyon düzeltmesi), yüksek enflasyon ortamında şirketlerin mali tablolarındaki parasal olmayan kalemlerin fiyat endeksleriyle güncellenerek, tabloların paranın satın alma gücündeki kaybı yansıtacak biçimde düzeltilmesidir.Engelli Vergi İndirimi(Disability Tax Allowance)Engelli vergi indirimi, çalışma gücünü belirli oranda kaybetmiş engelli çalışanların ya da engelli bireye bakmakla yükümlü olanların gelir vergisi matrahından, engellilik derecesine göre her ay belirli bir tutarın düşülmesidir.Envanter Defteri(Inventory Book)Envanter defteri, bilanço esasına göre defter tutan işletmelerin işe başlarken ve her hesap dönemi sonunda yaptıkları sayım ve değerleme sonucunda tüm varlık ve borçlarını ayrıntılı olarak yazdıkları ve bilançoyu kaydettikleri yasal defterdir.Esnaf Muaflığı(Tradesman Tax Exemption)Esnaf muaflığı, küçük ölçekte ve çoğunlukla kendi emeğiyle çalışan bazı kişilerin kazançlarının gelir vergisinden muaf tutulmasıdır. Evde ürettiğini satanlar ve seyyar satıcılar bu kapsamda yer alabilir.ETTN(Unique Invoice Identifier (ETTN))ETTN, Evrensel Tekil Tanımlama Numarası'nın kısaltmasıdır. Her e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve diğer e-Belgeye verilen, benzeri olmayan kimlik numarasıdır; belgenin sorgulanmasında ve eşleştirilmesinde kullanılır.e-Adisyon(e-Bill)e-Adisyon, lokanta, kafe ve bar gibi masada servis yapılan işletmelerde siparişlerin yazıldığı adisyonun elektronik ortamda düzenlenen hâlidir. Hizmet bitince ETTN'si yazılı bir e-Fatura, e-Arşiv Fatura ya da ÖKC fişi düzenlenir.e-Arşiv Fatura(E-Archive Invoice)e-Arşiv fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan kişi ve işletmelere elektronik ortamda düzenlenen faturadır. Alıcıya e-posta ya da kâğıt çıktı olarak iletilebilir, saklama elektronik yapılır.e-Belge(e-Document)e-Belge, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın belirlediği standartlara uygun olarak elektronik ortamda düzenlenen, iletilen ve saklanan vergi belgelerinin ortak adıdır. e-Fatura, e-Arşiv Fatura, e-İrsaliye ve e-Defter bunlardan bazılarıdır.e-Beyanname(e-Tax Return)e-Beyanname, vergi beyannamelerinin kâğıt yerine internet üzerinden Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine elektronik olarak gönderilmesidir. KDV, muhtasar, geçici vergi ve yıllık gelir vergisi beyannameleri bu yolla verilir.e-Bilet(e-Ticket)e-Bilet, otobüs, uçak, vapur gibi yolcu taşımacılığında ve sinema, tiyatro, maç gibi etkinliklerde kâğıt biletin elektronik ortamda düzenlenen hâlidir. Kâğıt biletle aynı hukuki değeri taşır ve bilgileri GİB'e raporlanır.e-Defter(e-Ledger)e-Defter, Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu gereği tutulan yevmiye defteri ve büyük defterin elektronik ortamda oluşturulması, mali mühür ya da e-imzayla onaylanıp GİB sistemine berat dosyasıyla bildirilmesidir.e-Defter Beratı(e-Ledger Certificate)e-Defter beratı, elektronik olarak tutulan yevmiye ve büyük defterin GİB tarafından onaylandığını gösteren elektronik belgedir. Mükellefin mali mühür ya da e-imzasıyla imzaladığı berat, GİB onayıyla geçerlilik kazanır.e-Dekont(e-Receipt)e-Dekont, bankaların ve tebliğde sayılan bazı kuruluşların düzenlediği dekontun elektronik ortamda oluşturulan, iletilen ve saklanan hâlidir. Kâğıt dekontla aynı hukuki değeri taşır ve vergi uygulamasında belge olarak kullanılır.e-Dönüşüm(e-Transformation)e-Dönüşüm, işletmelerin fatura, irsaliye, defter ve makbuz gibi vergi belgelerini kâğıttan elektronik ortama taşıdığı süreçtir. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın e-Belge uygulamalarına geçişin genel adıdır.e-Fatura(E-Invoice)e-Fatura, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın belirlediği standartta elektronik olarak düzenlenen ve yalnızca e-Fatura sistemine kayıtlı mükellefler arasında gönderilip alınan faturadır. Kâğıt faturayla aynı hukuki niteliktedir.e-Fatura İptali(e-Invoice Cancellation)e-Fatura iptali, hatalı ya da geçersiz hâle gelen bir elektronik faturanın hükümsüz sayılması için yapılan işlemdir. Temel senaryoda GİB iptal portalından, ticari senaryoda çoğunlukla alıcının ret yanıtıyla gerçekleşir.e-Fatura Mükellefi(e-Invoice Taxpayer)e-Fatura mükellefi, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın e-Fatura sistemine kayıtlı olan ve kayıtlı diğer kullanıcılarla faturalarını elektronik ortamda gönderip alan işletmedir. Kayıt zorunluluk nedeniyle ya da isteğe bağlı yapılabilir.e-Fatura Zorunluluğu(e-Invoice Obligation)e-Fatura zorunluluğu, belirli hasılat sınırını aşan ya da belirli sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerin e-Fatura uygulamasına geçmesini öngören yükümlülüktür. Kuralları 509 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği ile belirlenir.e-Gider Pusulası(e-Expense Voucher)e-Gider Pusulası, vergiden muaf esnaftan yapılan alımlarda kâğıt yerine elektronik ortamda düzenlenen gider pusulasıdır. Kâğıt gider pusulasıyla aynı hukuki değeri taşır; uygulamaya girmek için e-Fatura kullanıcısı olmak gerekir.e-İrsaliye(e-Waybill)e-İrsaliye, malın sevkiyatı sırasında düzenlenen sevk irsaliyesinin kâğıt yerine elektronik ortamda oluşturulup GİB sistemi üzerinden alıcıya iletilmesidir. Kâğıt irsaliyeyle aynı hukuki niteliği taşır.e-Müstahsil Makbuzu(e-Producer Receipt)e-Müstahsil makbuzu, vergi mükellefi olmayan çiftçilerden tarım ürünü satın alan tacirlerin, alış bedelini ve kesilen vergiyi belgelemek için kâğıt makbuz yerine elektronik ortamda düzenlediği belgedir.e-Serbest Meslek Makbuzu(e-Self-Employment Receipt)e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM), serbest meslek erbabının yaptığı tahsilatları belgelemek için kâğıt makbuz yerine elektronik ortamda düzenlediği, kâğıt makbuzla aynı hukuki niteliği taşıyan belgedir.e-Tebligat(e-Notification)e-Tebligat, vergi dairesinin ve diğer kamu kurumlarının resmî bildirimlerini kâğıt ve posta yerine muhatabın elektronik tebligat adresine göndermesidir. Bu yolla yapılan tebliğ, posta ile yapılanla aynı hukuki sonucu doğurur.E-Ticaret Stopajı(E-Commerce Withholding Tax)E-ticaret stopajı, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının, yani pazaryerlerinin, platform üzerinden satış yapan satıcılara ödeme yaparken gelir ya da kurumlar vergisi kesintisi yapmasıdır.Faaliyet Tabanlı Maliyetleme(Activity-Based Costing)Faaliyet tabanlı maliyetleme (ABC), dolaylı giderleri önce sipariş alma, kurulum ve kalite kontrol gibi faaliyetlere, ardından bu faaliyetleri ne kadar kullandıklarına göre ürün ve müşterilere dağıtan maliyet yöntemidir.Fark Analizi(Variance Analysis)Fark analizi, bütçelenen ya da standart maliyet ile gerçekleşen maliyet arasındaki sapmaları fiyat, miktar ve verimlilik gibi nedenlerine ayırarak inceleyen yönetim muhasebesi yöntemidir.Fatura(Invoice)Fatura, satılan mal ya da yapılan hizmet karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcı tarafından düzenlenip alıcıya verilen ticari ve vergisel belgedir. Vergi Usul Kanununda düzenlenir.Fatura Düzenleme Sınırı(Invoicing Threshold)Fatura düzenleme sınırı, bir satışta fatura vermenin zorunlu hâle geldiği tutardır. Vergi Usul Kanunu'nun 232. maddesine dayanır ve her yıl güncellenir; 2026 yılı için 588 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği ile 12.000 TL olarak belirlenmiştir.Fatura Düzenleme Süresi(Invoice Issuance Period)Fatura düzenleme süresi, malın teslim edildiği ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren faturanın en geç ne zamana kadar düzenlenmesi gerektiğini gösterir. Vergi Usul Kanunu'nun 231. maddesine göre bu süre azami yedi gündür.Fatura İptali(Invoice Cancellation)Fatura iptali, düzenlenmiş bir faturanın hatalı olması ya da işlemin gerçekleşmemesi nedeniyle hükümsüz sayılmasıdır. Kâğıt faturada tüm nüshalar iptal edilip saklanır, e-faturada ise GİB sistemleri üzerinden iptal ya da ret yapılır.Fatura İtirazı(Invoice Objection)Fatura itirazı, alıcının kendisine gönderilen faturanın tutarına, içeriğine ya da düzenlenme gerekçesine karşı çıkmasıdır. Türk Ticaret Kanunu'na göre faturayı alan sekiz gün içinde itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır.Fatura Kesme(Issuing an Invoice)Fatura kesme, satılan mal ya da yapılan hizmetin bedelini, vergisini ve tarafların bilgilerini gösteren faturanın düzenlenip alıcıya verilmesidir. Kâğıt fatura, e-Fatura ya da e-Arşiv Fatura olarak yapılabilir.Fatura Yerine Geçen Belgeler(Documents Replacing Invoices)Fatura yerine geçen belgeler, Vergi Usul Kanunu'na göre belirli işlemlerde faturanın işlevini gören belgelerdir. Perakende satış vesikaları, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu bu gruptadır.Faydalı Ömür(Useful Life)Faydalı ömür, bir duran varlığın işletmede kullanılarak ekonomik fayda sağlaması beklenen süredir; amortismanın kaç yıla yayılacağını ve yıllık amortisman oranını belirler.Fevkalade Amortisman(Extraordinary Depreciation)Fevkalade amortisman, afet, kaza ya da teknolojik gelişme gibi olağanüstü nedenlerle değerini normalden hızlı kaybeden varlıklar için olağan oranların üstünde amortisman ayrılmasıdır. Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenmiştir.FIFO(First In First Out)FIFO (First In First Out, ilk giren ilk çıkar), stok değerlemede ilk satın alınan malların ilk satıldığını varsayan yöntemdir; satılan malın maliyeti eski alış fiyatlarından, dönem sonu stoku ise en yeni fiyatlardan hesaplanır.Finansal Duran Varlıklar(Financial Fixed Assets)Finansal duran varlıklar, işletmenin uzun süre elde tutmak amacıyla edindiği hisse senetleri, ortaklık payları ve uzun vadeli menkul kıymetlerdir. Tekdüzen hesap planında 24 Mali Duran Varlıklar grubunda yer alır.Finansman Gideri(Finance Expense)Finansman gideri, bir işletmenin dış kaynak kullanımından, yani kredi, tahvil ve benzeri borçlanmalardan doğan faiz, komisyon, kur farkı ve benzeri giderlerdir; gelir tablosunda faaliyet giderlerinden ayrı gösterilir.Fiyat Farkı Faturası(Price Difference Invoice)Fiyat farkı faturası, satıştan sonra fiyatta artış ya da indirim olduğunda aradaki farkı belgelemek için düzenlenen faturadır. Fiyat artışında satıcı, sonradan yapılan indirimde ise uygulamada genellikle alıcı fatura düzenler.Fon Akım Tablosu(Funds Flow Statement)Fon akım tablosu, işletmenin bir dönemde fonları hangi kaynaklardan sağladığını ve bu fonları nerelerde kullandığını gösteren ek mali tablodur. İki bilanço arasındaki finansal değişimi özetler.Fon Stopajı(Fund Withholding Tax)Fon stopajı, yatırım fonu katılma paylarını sattığında elde ettiğin kazanç üzerinden, ödeme sırasında kaynakta kesilen gelir vergisidir. Oran fonun türüne ve payın alındığı tarihe göre değişir; vergi yatırımcı adına kesilip vergi dairesine yatırılır.Gayrimenkul Sermaye İradı(Income from Immovable Capital)Gayrimenkul sermaye iradı, bina, arazi, haklar ve motorlu taşıt gibi mal ve hakların kiraya verilmesiyle elde edilen gelirdir. Halk arasında kira geliri olarak bilinir ve gelir vergisine tabidir.