İçeriğe geç
parazade
Vergi & Muhasebe

Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Nedir?

İngilizce: Activity-Based Costing

Yayın: · Son güncelleme:

Bu bilgi Ekim 2026 itibarıyla günceldir. Oran, limit ve mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynaktan kontrol edin.

Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Nedir? Kısaca

Faaliyet tabanlı maliyetleme (ABC), dolaylı giderleri önce sipariş alma, kurulum ve kalite kontrol gibi faaliyetlere, ardından bu faaliyetleri ne kadar kullandıklarına göre ürün ve müşterilere dağıtan maliyet yöntemidir.

Faaliyet Tabanlı Maliyetleme nedir?
İçindekiler
  1. Faaliyet tabanlı maliyetleme nedir?
  2. Nasıl uygulanır?
  3. Örnek
  4. Ne zaman tercih edilir?

Faaliyet tabanlı maliyetleme nedir?

Faaliyet tabanlı maliyetleme, genel giderleri tek bir ölçüye göre değil, onlara yol açan faaliyetlere göre dağıtan yöntemdir. İngilizce adının kısaltmasıyla ABC olarak da anılır. Ürün çeşidi fazla olan işletmelerde klasik yöntemlerin yarattığı maliyet çarpıklığını azaltmak için geliştirilmiştir.

Nasıl uygulanır?

Yöntem dört adımda ilerler:

  1. Makine kurulumu, sipariş işleme, kalite kontrol gibi faaliyetler belirlenir.
  2. Genel giderler bu faaliyetlere atanır.
  3. Her faaliyet için bir maliyet etkeni seçilir: kurulum sayısı, sipariş sayısı gibi.
  4. Ürünler, kullandıkları faaliyet miktarı oranında maliyet yüklenir.

Örnek

Bir ambalaj fabrikası iki ürün üretiyor: yüksek adetli standart kutu ve az sayıda üretilen özel baskılı kutu. Yıllık 600.000 TL'lik makine kurulum gideri klasik yöntemde üretim adedine göre dağıtılınca standart kutu bu gidere en çok katlanıyor gibi görünür.

Oysa 60 kurulumun 50'si özel baskılı kutular için yapılmıştır. ABC ile kurulum başına 10.000 TL hesaplanır ve özel kutuya 500.000 TL yüklenir. Bu, özel ürünün aslında sanıldığı kadar kârlı olmadığını gösterir.

Ne zaman tercih edilir?

Dolaylı giderlerin toplam maliyette büyük pay tuttuğu ve ürünlerin kaynakları farklı ölçüde kullandığı işletmelerde fayda sağlar. Kurulması veri ve zaman ister. Önce en büyük iki üç gider kalemiyle başlayıp sonuçları klasik yöntemle karşılaştırın.

Sıkça Sorulan Sorular

ABC yöntemi vergi için kullanılabilir mi?

Yöntem esas olarak yönetim kararları içindir. Vergi ve finansal raporlama için maliyetlerin kanun ve standartlara uygun dağıtılması gerekir; ABC bu kurallarla çelişmediği ölçüde kullanılabilir.

Maliyet etkeni ne demek?

Bir faaliyetin maliyetini artıran ölçülebilir unsurdur. Kurulum sayısı, sipariş adedi ya da kontrol saati yaygın maliyet etkenleridir.

İlgili terimler

Maliyet Dağıtımı(Cost Allocation)Maliyet dağıtımı, birden fazla bölümü ya da ürünü ilgilendiren ortak giderlerin uygun ölçütlerle maliyet merkezlerine ve sonunda ürünlere paylaştırılmasıdır. Kira, enerji ve yönetim giderleri tipik örneklerdir.Dolaylı Maliyet(Indirect Cost)Dolaylı maliyet, birden fazla ürün, hizmet ya da faaliyete ortak hizmet ettiği için tek bir maliyet nesnesine doğrudan bağlanamayan maliyettir. Kira, enerji, bakım ve yönetim giderleri bu gruba girer ve bir dağıtım anahtarıyla paylaştırılır.Maliyet Muhasebesi(Cost Accounting)Maliyet muhasebesi, bir ürünün, hizmetin ya da faaliyetin işletmeye kaça mal olduğunu belirlemek için maliyetleri toplayan, sınıflandıran ve dağıtan muhasebe dalıdır. Fiyatlama, stok değerleme ve kârlılık analizi için temel bilgi sağlar.Dağıtım Anahtarı(Allocation Key)Dağıtım anahtarı, ortak giderlerin bölümlere ya da ürünlere hangi ölçüte göre paylaştırılacağını belirleyen orandır. Metrekare, çalışan sayısı, makine saati ve kilovat saat yaygın dağıtım anahtarlarıdır.Ambalaj(Packaging Material)Ambalaj, bir ürünü üretimden tüketiciye ulaşana kadar koruyan, taşınmasını kolaylaştıran ve üzerinde ürün bilgilerini taşıyan kap, kutu ya da sargıdır. Şişe, karton kutu, poşet ve streç film ambalaja örnektir.ÖTV Muafiyeti(Special Consumption Tax Exemption)ÖTV muafiyeti, belirli kişilerin ya da işlemlerin özel tüketim vergisi ödemekten kanunla kurtarılmasıdır. Engelli bireylerin taşıt alımı, ihracat ve diplomatik temsilciliklere yapılan teslimler en bilinen örneklerdir.