İçeriğe geç
parazade
Vergi & Muhasebe

Fatura Yerine Geçen Belgeler Nedir?

İngilizce: Documents Replacing Invoices

Yayın: · Son güncelleme:

Bu bilgi Ekim 2026 itibarıyla günceldir. Oran, limit ve mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynaktan kontrol edin.

Fatura Yerine Geçen Belgeler Nedir? Kısaca

Fatura yerine geçen belgeler, Vergi Usul Kanunu'na göre belirli işlemlerde faturanın işlevini gören belgelerdir. Perakende satış vesikaları, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu bu gruptadır.

Fatura Yerine Geçen Belgeler nedir?
İçindekiler
  1. Fatura yerine geçen belgeler nedir?
  2. Hangi belgeler bu gruptadır?
  3. Örnek
  4. Nelere dikkat etmeli?

Fatura yerine geçen belgeler nedir?

Fatura yerine geçen belgeler, faturanın gerekmediği ya da düzenlenemediği işlemlerde aynı belgeleme işlevini üstlenen vesikalardır. Vergi Usul Kanunu'nun 233 ile 236. maddeleri arasında düzenlenir. Bu belgeler satış ya da gider kaydının dayanağı olarak kullanılabilir.

Hangi belgeler bu gruptadır?

Belge Kullanıldığı yer
Perakende satış vesikaları ÖKC fişi, perakende satış fişi, giriş ve yolcu biletleri
Gider pusulası Vergiden muaf esnaftan yapılan alımlar
Müstahsil makbuzu Defter tutmayan çiftçiden yapılan alımlar
Serbest meslek makbuzu Avukat, mali müşavir gibi serbest meslek erbabının tahsilatları

Bu belgelerin elektronik karşılıkları olan e-Gider Pusulası, e-Müstahsil Makbuzu, e-Serbest Meslek Makbuzu ve e-Bilet de aynı hukuki değeri taşır.

Örnek

Örneğin bir avukat, müvekkilinden aldığı 20.000 TL ücret için fatura yerine serbest meslek makbuzu düzenler. Bir lokanta ise köydeki bir üreticiden aldığı peynir için müstahsil makbuzu düzenler. Bu ikinci durumda belgeyi satıcı değil alıcı keser.

Nelere dikkat etmeli?

Her belge her işlemin yerine geçmez. Perakende satış fişi, fatura düzenleme sınırını aşan bir satışta tek başına yeterli olmaz ve fatura gerekir. Emin olmadığınız işlemlerde belge düzeni kurallarını mali müşavirinizle gözden geçirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Fatura yerine geçen belgeleri kim düzenler?

Perakende satış fişi ve serbest meslek makbuzunu satıcı ya da hizmeti veren düzenler. Gider pusulası ve müstahsil makbuzunu ise alıcı düzenler ve karşı tarafa imzalatır.

Fatura yerine geçen belgelerin elektronik hâli var mı?

Evet. e-Gider Pusulası, e-Müstahsil Makbuzu, e-Serbest Meslek Makbuzu ve e-Bilet gibi uygulamalar bu belgelerin elektronik karşılığıdır ve kâğıt belgeyle aynı hukuki değeri taşır.

İlgili terimler

Gider Pusulası(Expense Voucher)Gider pusulası, vergi mükellefi olmayan ya da vergiden muaf esnaf olan kişilerden mal ya da hizmet alan işletmenin, bu alışı belgelemek için kendisinin düzenlediği ve satıcıya imzalattığı belgedir.e-Serbest Meslek Makbuzu(e-Self-Employment Receipt)e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM), serbest meslek erbabının yaptığı tahsilatları belgelemek için kâğıt makbuz yerine elektronik ortamda düzenlediği, kâğıt makbuzla aynı hukuki niteliği taşıyan belgedir.e-Müstahsil Makbuzu(e-Producer Receipt)e-Müstahsil makbuzu, vergi mükellefi olmayan çiftçilerden tarım ürünü satın alan tacirlerin, alış bedelini ve kesilen vergiyi belgelemek için kâğıt makbuz yerine elektronik ortamda düzenlediği belgedir.Belge Düzeni(Document Order)Belge düzeni, vergi mevzuatının fatura, irsaliye, fiş, makbuz gibi belgelerin hangi işlemde, kim tarafından, ne zaman ve nasıl düzenleneceğini belirleyen kurallar bütünüdür. Uyulmaması özel usulsüzlük cezasına yol açabilir.Fatura(Invoice)Fatura, satılan mal ya da yapılan hizmet karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcı tarafından düzenlenip alıcıya verilen ticari ve vergisel belgedir. Vergi Usul Kanununda düzenlenir.e-Gider Pusulası(e-Expense Voucher)e-Gider Pusulası, vergiden muaf esnaftan yapılan alımlarda kâğıt yerine elektronik ortamda düzenlenen gider pusulasıdır. Kâğıt gider pusulasıyla aynı hukuki değeri taşır; uygulamaya girmek için e-Fatura kullanıcısı olmak gerekir.e-Bilet(e-Ticket)e-Bilet, otobüs, uçak, vapur gibi yolcu taşımacılığında ve sinema, tiyatro, maç gibi etkinliklerde kâğıt biletin elektronik ortamda düzenlenen hâlidir. Kâğıt biletle aynı hukuki değeri taşır ve bilgileri GİB'e raporlanır.