İçeriğe geç
parazade
Vergi & Muhasebe

Tükenme Payı Nedir?

İngilizce: Depletion Allowance

Yayın: · Son güncelleme:

Bu bilgi Ekim 2026 itibarıyla günceldir. Oran, limit ve mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce resmî kaynaktan kontrol edin.

Tükenme Payı Nedir? Kısaca

Tükenme payı, maden, taş ocağı ve petrol yatağı gibi çıkarıldıkça azalan doğal kaynakların maliyetinin, çıkarılan miktar oranında gider olarak dönemlere dağıtılan kısmıdır.

Tükenme Payı nedir?
İçindekiler
  1. Tükenme payı nedir?
  2. Nasıl hesaplanır?
  3. Amortismandan farkı nedir?

Tükenme payı nedir?

Tükenme payı, işletildikçe tükenen doğal kaynakların maliyetini dönemlere dağıtmak için ayrılan paydır. Maden ocakları, taş ve kum ocakları ile petrol ve doğal gaz sahaları bu gruptadır. Vergi Usul Kanunu bu kaynaklar için amortismandan ayrı bir düzenleme içerir.

Nasıl hesaplanır?

Hesap, zamana göre değil üretim miktarına göre yapılır. Bu da onu klasik amortismandan ayırır. Önce kaynağın maliyeti ya da imtiyaz bedeli tahmini rezerve bölünür. Çıkan birim başına pay, dönemde çıkarılan miktarla çarpılır.

Örneğin imtiyaz bedeli 3.000.000 TL olan ve tahmini rezervi 600.000 ton olan bir ocak düşünün. Ton başına pay 5 TL çıkar. O yıl 40.000 ton çıkarılmışsa tükenme payı 200.000 TL olur.

Amortismandan farkı nedir?

Amortisman, bir makinenin yıpranmasını genellikle yıllara bölerek gidere dönüştürür. Tükenme payında ise belirleyici olan kaynaktan ne kadar alındığıdır. Hiç üretim yapılmayan bir yılda tükenme payı da çıkmaz.

Rezerv tahmini değiştiğinde birim pay yeniden hesaplanmalıdır, çünkü yeni jeolojik etütler kalan miktarı önemli ölçüde artırabilir ya da azaltabilir. Bu güncelleme geçmiş yılları değil, sonraki dönemleri etkiler. Maden ve enerji sektöründe faaliyet gösteriyorsanız rezerv raporlarını ve uygulanacak oranları mali müşavirinizle birlikte gözden geçirin. Güncel uygulama esaslarını GİB sayfasından kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Tükenme payını kimler ayırabilir?

Maden, taş ocağı, petrol ve benzeri tükenebilir doğal kaynakları işleten işletmeler ayırabilir. Kaynağın maliyeti ya da imtiyaz bedeli belgelenmiş olmalıdır.

Ocaktaki makineler için de tükenme payı mı ayrılır?

Hayır. Ocakta kullanılan iş makineleri ve tesisler normal amortismana tabidir. Tükenme payı yalnız kaynağın kendisi ya da işletme hakkı için söz konusudur.

İlgili terimler

Amortisman(Depreciation)Amortisman, bina, makine, taşıt gibi uzun süre kullanılan varlıkların zamanla yıpranması ve değer kaybetmesi nedeniyle maliyetlerinin faydalı ömürleri boyunca gidere dağıtılmasıdır.İktisadi Kıymet(Economic Asset)İktisadi kıymet, bir işletmenin faaliyetinde kullandığı, parayla ölçülebilen ve el değiştirebilen her türlü mal, hak ve alacaktır. Vergi Usul Kanunu değerleme ve amortisman kurallarını bu kavram üzerinden kurar.Maliyet Bedeli(Cost Value)Maliyet bedeli, bir varlığın edinilmesi ya da değerinin artırılması için yapılan ödemeler ile bunlara bağlı tüm giderlerin toplamıdır. Vergi Usul Kanunu'nda en sık kullanılan değerleme ölçüsüdür.Normal Amortisman(Straight-Line Depreciation)Normal amortisman, bir duran varlığın amortismana tabi tutarının faydalı ömrü boyunca her yıl eşit paylar hâlinde gider yazıldığı amortisman yöntemidir; doğrusal ya da eşit tutarlı amortisman olarak da bilinir.Vergi Usul Kanunu(Tax Procedure Law)Vergi Usul Kanunu (VUK), 213 sayılı kanundur ve tüm vergilerin tarh, tebliğ, tahakkuk süreçlerini, defter tutma ve belge düzenini, değerleme kurallarını ve vergi cezalarını düzenleyen temel usul kanunudur.ÖTV Muafiyeti(Special Consumption Tax Exemption)ÖTV muafiyeti, belirli kişilerin ya da işlemlerin özel tüketim vergisi ödemekten kanunla kurtarılmasıdır. Engelli bireylerin taşıt alımı, ihracat ve diplomatik temsilciliklere yapılan teslimler en bilinen örneklerdir.