Borsa Terimleri – Sayfa 2
100 terim
Terimler
Pasif Yatırım(Passive Investing)Pasif yatırım, piyasayı yenmeye çalışmak yerine bir endeksin ya da geniş bir piyasanın getirisini düşük maliyetle yakalamayı hedefleyen, uzun vadeli ve az işlem yapılan yatırım yaklaşımıdır.Pay Bölünmesi(Stock Split)Pay bölünmesi, bir şirketin mevcut her payını birden fazla paya ayırarak toplam pay sayısını artırması ve pay başına fiyatı aynı oranda düşürmesidir; şirketin toplam değeri ve ortakların payı değişmez.Pay Geri Alımı(Share Buyback)Pay geri alımı, bir şirketin daha önce ihraç ettiği kendi paylarını borsadan ya da belirlenen yöntemle yeniden satın almasıdır; dolaşımdaki pay sayısını azaltır ve genellikle ortaklara değer aktarma aracı olarak kullanılır.Pay Piyasası(Equity Market)Pay piyasası, şirketlerin paylarının (hisse senetlerinin) ve bazı benzer sermaye piyasası araçlarının alınıp satıldığı organize borsa pazarıdır. Türkiye'de Borsa İstanbul bünyesinde faaliyet gösterir.PD/DD Oranı(Price to Book Ratio)PD/DD oranı, bir şirketin piyasa değerinin defter değerine (özkaynağına) bölünmesiyle bulunur. Piyasanın şirkete, bilançodaki net varlıklarının kaç katı değer biçtiğini gösterir.Piyasa Bozucu Eylem(Market Manipulation)Piyasa bozucu eylem, makul bir ekonomik ya da finansal gerekçeyle açıklanamayan ve borsanın düzenli işleyişini bozabilecek nitelikteki işlem ve davranışlardır; Türkiye'de SPK tarafından idari yaptırıma tabi tutulur.Piyasa Değeri(Market Capitalization)Piyasa değeri, bir şirketin borsadaki toplam değeridir ve toplam pay sayısının güncel hisse fiyatıyla çarpılmasıyla bulunur. Yatırımcıların şirkete o an biçtiği değeri gösterir.Piyasa Derinliği(Market Depth)Piyasa derinliği, bir varlığın emir defterinde farklı fiyat kademelerinde bekleyen alış ve satış emirlerinin miktarını gösterir. Derin piyasada büyük emirler fiyatı fazla oynatmadan gerçekleşebilir.Piyasa Emri(Market Order)Piyasa emri, fiyat belirtilmeden verilen ve karşı tarafta bekleyen en iyi fiyatlı emirlerle hemen eşleşmeyi amaçlayan emir türüdür. Hızlı işlem sağlar ama gerçekleşecek fiyatı garanti etmez.Ralli(Rally)Ralli, bir hisse, endeks ya da varlıkta kısa sürede yaşanan güçlü ve hızlı fiyat yükselişidir. Olumlu haberler, beklenti değişimleri veya düşüş sonrası tepki alımlarıyla ortaya çıkabilir.Riskten Korunma(Hedging)Riskten korunma (hedging), mevcut bir pozisyonun ya da gelecekteki bir nakit akışının fiyat, kur veya faiz değişimlerinden zarar görmesini sınırlamak için ters yönde ikinci bir pozisyon alma stratejisidir.Risk Profili(Risk Profile)Risk profili, bir yatırımcının mali durumu, yatırım süresi, bilgi ve deneyimi ile kayıplara katlanma isteği birlikte değerlendirilerek ne kadar risk alabileceğini gösteren kişisel değerlendirmedir.RSI(Relative Strength Index)RSI (Göreceli Güç Endeksi), fiyattaki son yükseliş ve düşüşlerin büyüklüğünü karşılaştırarak 0-100 arasında değer üreten bir momentum göstergesidir. Aşırı alım ve aşırı satım durumlarını değerlendirmek için kullanılır.Seans(Trading Session)Seans, borsada alım satım işlemlerinin yapıldığı belirli zaman dilimidir. Borsa İstanbul'da işlem günü açılış seansı, sürekli işlem ve kapanış seansı gibi farklı aşamalardan oluşur.Serbest Fon(Hedge Fund)Serbest fon, klasik fonlara uygulanan birçok portföy sınırlamasına tabi olmadan esnek stratejiler izleyebilen ve katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılabilen yatırım fonudur.Sermaye Piyasası Kurulu(Capital Markets Board)Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Türkiye'de sermaye piyasalarının güvenilir, şeffaf ve adil biçimde işlemesini sağlamak ve yatırımcıların haklarını korumak amacıyla düzenleme ve denetim yapan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu kurumudur.Sharpe Oranı(Sharpe Ratio)Sharpe oranı, bir portföyün risksiz getirinin üzerinde elde ettiği getiriyi, getirilerin oynaklığına (standart sapmasına) bölerek alınan risk başına ne kadar ek getiri sağlandığını gösteren ölçüdür.Spekülasyon(Speculation)Spekülasyon, bir varlığın fiyatında kısa vadede beklenen değişimden kazanç elde etmek amacıyla yüksek risk alınarak yapılan alım satım işlemidir; amaç varlığın uzun vadeli değeri değil, fiyat farkıdır.Taban Fiyat(Lower Price Limit)Taban fiyat, bir payın bir işlem gününde düşebileceği en düşük fiyattır. Fiyat bu alt sınıra indiğinde hisse "taban oldu" denir ve bu fiyatın altında işlem yapılamaz.Tahvil(Bond)Tahvil, devletin ya da şirketlerin borç para toplamak için çıkardığı, yatırımcıya belirli vadede anaparayı ve genellikle dönemsel faiz (kupon) ödemesini taahhüt eden borçlanma aracıdır.Takas(Settlement)Takas, borsada gerçekleşen bir alım satım işleminden sonra paranın satıcıya, menkul kıymetin de alıcıya fiilen aktarılarak işlemin tamamlanmasıdır. Belirli bir süre sonra, takas gününde gerçekleşir.TakasbankTakasbank (İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.), Borsa İstanbul'da yapılan işlemlerin takasını gerçekleştiren, merkezi karşı taraf ve teminat yönetimi hizmeti sunan, bankacılık lisansına sahip takas kuruluşudur.Tavan Fiyat(Upper Price Limit)Tavan fiyat, bir payın bir işlem gününde ulaşabileceği en yüksek fiyattır. Borsa İstanbul'da günlük fiyat değişim sınırları kurallarla belirlenir; fiyat bu üst sınıra ulaştığında hisse "tavan oldu" denir.TEFAS(Turkey Electronic Fund Trading Platform)TEFAS (Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu), Takasbank tarafından işletilen ve yatırımcıların farklı portföy yönetim şirketlerinin fonlarını kendi banka ya da aracı kurum hesabından alıp satabilmesini sağlayan elektronik platformdur.Teknik Analiz(Technical Analysis)Teknik analiz, bir varlığın geçmiş fiyat ve işlem hacmi verilerini grafikler ve göstergelerle inceleyerek olası fiyat hareketlerini öngörmeye çalışan analiz yöntemidir.Temel Analiz(Fundamental Analysis)Temel analiz, bir şirketin finansal tablolarını, sektörünü ve ekonomik koşulları inceleyerek gerçek değerini tahmin etmeye çalışan analiz yöntemidir. Amaç, fiyatın bu değere göre pahalı mı ucuz mu olduğunu anlamaktır.Temettü(Dividend)Temettü (kâr payı), bir şirketin elde ettiği kârın bir kısmını ortaklarına nakit ya da bedelsiz pay olarak dağıtmasıdır. Dağıtım kararı şirketin genel kurulu tarafından verilir.Temettü Verimi(Dividend Yield)Temettü verimi, bir payın yıllık kâr payının (temettünün) güncel hisse fiyatına oranıdır. Hisseye yatırılan paranın ne kadarının nakit kâr payı olarak geri döndüğünü yüzdeyle gösterir.Teminat Tamamlama Çağrısı(Margin Call)Teminat tamamlama çağrısı (margin call), kaldıraçlı ya da kredili bir hesapta teminat belirlenen seviyenin altına düştüğünde aracı kurumun yatırımcıdan ek teminat istemesidir. Karşılanmazsa pozisyonlar kapatılabilir.TrendTrend, bir varlığın fiyatının belirli bir süre boyunca izlediği genel yöndür. Yükselen, düşen ya da yatay olabilir ve teknik analizde fiyat hareketlerini yorumlamanın temelini oluşturur.Türev Araç(Derivative)Türev araç, değeri hisse, endeks, döviz, faiz ya da emtia gibi başka bir dayanak varlığın fiyatından türeyen finansal sözleşmedir; riskten korunma ve fiyat beklentisine dayalı işlem amacıyla kullanılır.Vadeli İşlem Sözleşmesi(Futures Contract)Vadeli işlem sözleşmesi, iki tarafın bir varlığı ileri bir tarihte bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği, borsada standart koşullarla işlem gören ve teminatla açılan türev sözleşmedir.Varant(Warrant)Varant, sahibine belirli bir dayanak varlığı vade sonunda ya da vadeye kadar önceden belirlenmiş bir fiyattan alma veya satma hakkı veren, ihraççı kurumun çıkardığı ve borsada işlem gören kaldıraçlı bir türev araçtır.VİOP(Futures and Options Market)VİOP, Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'dır; hisse, endeks, döviz, altın gibi dayanak varlıklara bağlı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada teminat karşılığında işlem görür.Volatilite(Volatility)Volatilite, bir varlığın fiyatının belirli bir dönemde ne kadar ve ne sıklıkla dalgalandığını gösteren ölçüdür. Yüksek volatilite fiyatın hızlı ve sert hareket ettiğini, düşük volatilite ise daha durgun seyrettiğini gösterir.Yabancı Payı(Foreign Ownership Ratio)Yabancı payı, borsada işlem gören bir şirketin dolaşımdaki ya da halka açık paylarının ne kadarının yurt dışında yerleşik yatırımcıların elinde bulunduğunu gösteren orandır; piyasada yabancı takas oranı olarak da anılır.Yatırımcı Tazmin Merkezi(Investor Compensation Center)Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM), bir yatırım kuruluşu hakkında SPK'nın tedrici tasfiye ya da iflas kararı vermesi hâlinde, yatırımcıların nakit ve sermaye piyasası aracı alacaklarını kanunda belirlenen sınırlar içinde karşılamak için kurulmuş kamu tüzel kişisidir.Yatırım Danışmanlığı(Investment Advisory)Yatırım danışmanlığı, SPK'dan yetki almış kuruluşların müşterinin mali durumunu ve risk profilini değerlendirerek belirli sermaye piyasası araçlarına ilişkin kişiye özel yorum ve tavsiye sunduğu yatırım hizmetidir.Yatırım Fonu(Mutual Fund)Yatırım fonu, birçok yatırımcıdan toplanan paranın profesyonel bir portföy yönetim şirketi tarafından hisse, tahvil, mevduat gibi varlıklara yatırıldığı ve getirinin pay sahipleri arasında paylaşıldığı ortak yatırım aracıdır.Zarar Durdur Emri(Stop Loss Order)Zarar durdur emri (stop loss), fiyat önceden belirlenen bir seviyeye geldiğinde otomatik olarak devreye giren ve pozisyonu kapatmaya çalışan koşullu emirdir. Amacı olası zararı sınırlamaktır.