İçeriğe geç
parazade
Finans

Altın Standardı Nedir?

İngilizce: Gold Standard

Yayın: · Son güncelleme:

Altın Standardı Nedir? Kısaca

Altın standardı, bir ülkenin para biriminin değerinin belirli bir miktar altına sabitlendiği ve paranın bu oranda altına çevrilebildiği para sistemidir. Para arzı, merkez bankasının altın stoklarıyla sınırlanır.

Altın Standardı nedir?
İçindekiler
  1. Altın standardı nedir?
  2. Nasıl çalışır?
  3. Neden terk edildi?

Altın standardı (İngilizcesiyle gold standard), paranın değerini sabit bir altın miktarına bağlayan para sistemidir. Bu sistemde merkez bankası, banknotları önceden ilan edilmiş bir oranla altına çevirmeyi taahhüt eder.

Altın standardı nedir?

  1. yüzyılda İngiltere öncülüğünde yaygınlaşan altın standardında her para birimi belirli bir ağırlıkta altına eşitlenirdi. İki ülkenin parası da altına bağlı olduğundan, aralarındaki döviz kuru da fiilen sabitlenmiş olurdu. Bu, uluslararası ticarette öngörülebilirlik sağlıyordu.

Nasıl çalışır?

  1. Merkez bankası, dolaşımdaki paranın karşılığında altın rezervi tutar.
  2. Para arzı, altın stoğu arttıkça ya da azaldıkça değişir.
  3. Bir ülke çok ithalat yaparsa altın yurt dışına çıkar, para arzı daralır, fiyatlar düşer ve ihracat yeniden rekabetçi hâle gelir.

Neden terk edildi?

Altın standardı fiyat istikrarı ve disiplin sağlasa da önemli sınırlılıkları vardı. Para arzı ekonominin ihtiyacına göre değil, altın keşiflerine bağlıydı. Kriz dönemlerinde merkez bankalarının likidite sağlama imkânı kısıtlıydı; birçok iktisatçı, Büyük Buhran döneminde altına bağlılığın krizi derinleştirdiğini savunur. Ülkeler 1930'larda birer birer sistemden çıktı. Savaş sonrası kurulan Bretton Woods sistemi yalnızca doları altına bağlayan değiştirilmiş bir yapıydı ve 1970'lerin başında o da sona erdi. Bugün hiçbir büyük ekonomi altın standardını uygulamıyor. Altının yatırım aracı olarak fiyatı ise piyasada belirlenir ve dalgalıdır; geçmiş performans gelecekteki getiriyi garanti etmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye'de altın standardı uygulandı mı?

Osmanlı döneminde altın ve gümüşe dayalı para sistemleri kullanıldı. Günümüzde Türk lirası, diğer ülke paraları gibi altına çevrilebilir olmayan itibari bir paradır.

Altın standardına geri dönülebilir mi?

Zaman zaman tartışılsa da büyük ekonomilerde ciddi bir gündem değildir. Para arzının altın stoklarına bağlanması, merkez bankalarının kriz dönemlerindeki esnekliğini büyük ölçüde azaltır.

İlgili terimler

Bretton Woods Sistemi(Bretton Woods System)Bretton Woods sistemi, 1944'te kurulan ve ABD dolarını sabit fiyattan altına, diğer para birimlerini de ayarlanabilir sabit kurlarla dolara bağlayan uluslararası para düzenidir. 1970'lerin başında sona ermiştir.İtibari Para(Fiat Currency)İtibari para (fiat para), altın ya da gümüş gibi bir emtiaya çevrilebilirliği olmayan, değerini devletin yasal ödeme aracı ilan etmesinden ve insanların ona duyduğu güvenden alan paradır. Günümüzdeki ulusal paraların çoğu itibari paradır.Sabit Kur Rejimi(Fixed Exchange Rate)Sabit kur rejimi, bir ülkenin para birimini belirli bir oranla başka bir para birimine, para sepetine ya da altına bağladığı ve merkez bankasının bu oranı korumak için piyasaya müdahale ettiği kur sistemidir.Büyük Buhran(Great Depression)Büyük Buhran, 1929'da ABD borsasının çöküşüyle başlayan ve 1930'lar boyunca dünya ekonomisini etkileyen, modern tarihin en derin ve uzun ekonomik bunalımıdır. Üretimde sert düşüş, kitlesel işsizlik, banka iflasları ve deflasyonla öne çıkar.Merkez Bankası(Central Bank)Merkez bankası, bir ülkenin para politikasını yürüten, banknot ihraç eden ve finansal sistemin istikrarını gözeten kamu kurumudur. Türkiye'de bu görevi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) üstlenir.Para Arzı(Money Supply)Para arzı, belirli bir anda ekonomide hane halkı ve şirketlerin elinde bulunan toplam para miktarıdır. Dolaşımdaki nakit ile banka mevduatlarını kapsar ve genellikle M1, M2, M3 gibi tanımlarla ölçülür.