Alım Gücü Paritesi Nedir?
İngilizce: Purchasing Power Parity
Yayın: · Son güncelleme:
Alım Gücü Paritesi Nedir? Kısaca
Alım gücü paritesi (PPP), farklı ülkelerdeki aynı mal ve hizmet sepetinin fiyatlarını karşılaştırarak para birimlerinin gerçek satın alma gücünü eşitleyen bir kur hesaplama yöntemidir; uluslararası gelir karşılaştırmalarında kullanılır.
Alım gücü paritesi (İngilizcesiyle Purchasing Power Parity, kısaca PPP), aynı mal ve hizmet sepetinin farklı ülkelerde ne kadara satın alınabildiğine bakarak para birimleri arasında "olması gereken" bir dönüşüm oranı bulur. Böylece ülkeler arasındaki fiyat seviyesi farkları hesaba katılmış olur.
Alım gücü paritesi nedir?
Temel fikir "tek fiyat kanunu"na dayanır: Ticaret engelleri ve taşıma maliyeti olmasaydı, aynı ürünün tüm ülkelerde ortak bir para birimiyle aynı fiyata satılması beklenirdi. Gerçekte piyasa döviz kuru bu dengeden sapabilir. PPP kuru, bu sapmayı düzelterek iki ülkede aynı yaşam standardının maliyetini karşılaştırmaya yarar.
Uluslararası kuruluşlar, kişi başına gelir ve GSYH gibi göstergeleri hem piyasa kuruyla hem de PPP'ye göre yayımlar. Fiyatların düşük olduğu ülkelerde PPP'ye göre hesaplanan gelir genellikle piyasa kuruyla hesaplanandan daha yüksek çıkar.
Nasıl hesaplanır?
Basit hâliyle formül şöyledir:
PPP kuru = A ülkesindeki sepetin fiyatı / B ülkesindeki sepetin fiyatı
Varsayımsal örnek: Aynı sepet bir ülkede 300 birim yerel paraya, ABD'de 30 dolara mal oluyorsa PPP kuru 10'dur. Piyasa kuru 30 ise yerel para PPP'ye göre "ucuz" görünür; yani aynı dolar o ülkede daha fazla şey satın alır.
Bu mantığın en popüler ve basitleştirilmiş uygulaması Big Mac Endeksi'dir.
Nelere dikkat etmeli?
- PPP uzun vadeli bir eğilimi anlatır; kısa vadede kurların nereye gideceğini tahmin etmek için güvenilir bir araç değildir.
- Ticarete konu olmayan hizmetler (kira, kuaför gibi) ülkeler arasında büyük fiyat farkları yaratır ve sonucu etkiler.
- Sepetin içeriği ve kalite farkları ülkeden ülkeye değiştiği için hesaplamalar tahmine dayanır.
Sıkça Sorulan Sorular
PPP'ye göre GSYH neden farklı çıkar?
Çünkü fiyatların düşük olduğu ülkelerde aynı gelir daha fazla mal ve hizmet satın alır. PPP bu fiyat farkını hesaba katarak yaşam standardını daha gerçekçi karşılaştırmayı amaçlar.
Alım gücü paritesi kur tahmini için kullanılabilir mi?
Uzun vadede kurların PPP'ye yaklaşma eğilimi olduğu düşünülse de kısa vadeli kur hareketlerini faiz, sermaye akımları ve beklentiler belirler. Bu yüzden tek başına tahmin aracı olarak görülmemelidir.