Kripto Terimleri – Sayfa 4
368 terim
Terimler
Kripto Madenciliği(Crypto Mining)Kripto madenciliği, iş ispatı kullanan blokzincirlerde madencilerin işlem gücü harcayarak yeni bloklar ürettiği ve karşılığında blok ödülü ile işlem ücretleri kazandığı, aynı zamanda ağın güvenliğini sağlayan süreçtir.Kripto Ödeme(Crypto Payment)Kripto ödeme, bir mal ya da hizmetin bedelinin kripto para ile ödenmesidir. Türkiye'de 30 Nisan 2021'den beri yürürlükte olan TCMB yönetmeliğiyle kripto varlıkların ödemelerde doğrudan ya da dolaylı kullanımı yasaktır.Kripto Para(Cryptocurrency)Kripto para, merkez bankası gibi tek bir otoriteye bağlı olmadan blokzincir gibi dağıtık kayıt teknolojisiyle oluşturulan, kriptografiyle korunan ve dijital ortamda transfer edilen sanal varlıktır.Kripto Saklama Hizmeti(Crypto Custody)Kripto saklama hizmeti (crypto custody), kripto varlıklara erişimi sağlayan özel anahtarların bir kuruluş tarafından müşteri adına güvenli biçimde tutulması ve yönetilmesidir.Kripto Sinyal Grubu(Crypto Signal Group)Kripto sinyal grubu, üyelerine belirli coin'ler için al-sat önerileri (sinyal) paylaşan, çoğunlukla Telegram, Discord gibi kanallarda işleyen ücretli ya da ücretsiz topluluktur. Pek çoğu pump-and-dump ve dolandırıcılık riski taşır.Kripto Token(Crypto Token)Kripto token, kendi blokzinciri olmayan ve Ethereum gibi mevcut bir ağ üzerinde akıllı sözleşmeyle oluşturulan dijital varlıktır; bir uygulamaya erişim, oy hakkı ya da başka bir varlığın temsilini sağlayabilir.Kripto Twitter(Crypto Twitter)Kripto Twitter (CT), X (eski adıyla Twitter) üzerinde kripto paralar hakkında paylaşım yapan geliştirici, yatırımcı, analist ve meraklılardan oluşan geniş çevrimiçi topluluğa verilen addır.Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı(Crypto Asset Service Provider)Kripto varlık hizmet sağlayıcı, Türkiye'de 7518 sayılı Kanun'la tanımlanan; kripto varlık alım satım platformlarını, saklama hizmeti veren kuruluşları ve mevzuatla belirlenen diğer kurumları kapsayan, SPK iznine tabi kuruluştur.Kripto Varlık Kanunu(Turkey Crypto Asset Law)Kripto Varlık Kanunu, Türkiye'de kripto varlık hizmet sağlayıcılarını Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) izin ve denetimine bağlayan, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik yapan 7518 sayılı Kanun için kullanılan yaygın addır.Kripto Vergisi(Crypto Tax)Kripto vergisi, kripto varlıkların alım satımı, takası, staking ya da madencilik gibi yollarla elde edilen kazançlardan veya işlemlerin kendisinden devletin aldığı vergileri anlatan genel bir ifadedir; kurallar ülkeden ülkeye büyük farklılık gösterir.Kuantum Sonrası Kriptografi(Post-Quantum Cryptography)Kuantum sonrası kriptografi, güçlü kuantum bilgisayarların bile kıramayacağı düşünülen matematik problemlerine dayanan şifreleme ve dijital imza yöntemleridir. Bugünkü eliptik eğri imzalarının ileride yerini alması planlanmaktadır.Kullanım Oranı(Utilization Rate)Kullanım oranı (utilization rate), bir DeFi borç verme havuzunda yatırılan toplam varlığın ne kadarının borç olarak kullanıldığını gösteren orandır; genellikle faiz oranlarını otomatik belirleyen temel değişkendir.Kurtarma İfadesi(Seed Phrase)Kurtarma ifadesi (seed phrase), kripto cüzdanın tüm özel anahtarlarını yeniden üretmeye yarayan, genellikle 12 ya da 24 kelimeden oluşan yedektir; bu kelimeleri bilen herkes cüzdandaki tüm varlıklara erişebilir.KYC(Know Your Customer)KYC (Know Your Customer, Müşterini Tanı), bankaların ve kripto platformlarının kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele kapsamında müşterilerinin kimliğini doğrulayıp risk değerlendirmesi yaptığı süreçtir.LaunchpadLaunchpad, yeni kripto projelerinin tokenlarını ilk kez yatırımcılara satışa sunduğu ve fon topladığı platformlardır. Bir kripto borsasının içinde merkezi olarak ya da akıllı sözleşmelerle merkeziyetsiz olarak işletilebilirler.LaunchpoolLaunchpool, kullanıcıların sahip oldukları belirli kripto varlıkları, genellikle borsanın kendi tokenını ya da stablecoin'i, bir süre kilitleyerek yeni listelenecek bir projenin tokenlarını ödül olarak kazandığı programdır.Lazy MintingLazy minting, bir NFT'nin oluşturulduğu anda değil, ilk kez satın alındığı anda blokzincire yazılması yöntemidir; yaratıcı başlangıçta basım ücreti ödemez, basım maliyeti genellikle ilk alıcıya ya da satış işlemine yansır.Lightning NetworkLightning Network, Bitcoin ağının üzerine kurulu, kullanıcıların açtıkları ödeme kanalları aracılığıyla her ödemeyi zincire yazmadan hızlı ve düşük ücretle Bitcoin transferi yapmasını sağlayan bir katman 2 ağıdır.Likidasyon(Liquidation)Likidasyon (liquidation), kaldıraçlı bir kripto pozisyonunda ya da teminatlı borçta zarar teminatı belirli bir eşiğin altına düşürdüğünde, platformun pozisyonu zorla kapatması ve teminatın tamamını ya da bir kısmını almasıdır.Likidasyon Fiyatı(Liquidation Price)Likidasyon fiyatı, kaldıraçlı bir pozisyonda teminatın zararı karşılayamaz hâle geldiği ve borsanın pozisyonu zorla kapattığı fiyat seviyesidir. Kaldıraç arttıkça bu fiyat güncel fiyata yaklaşır.Likidasyon Isı Haritası(Liquidation Heatmap)Likidasyon ısı haritası, kaldıraçlı vadeli işlem pozisyonlarının hangi fiyat seviyelerinde yoğun biçimde tasfiye (likidasyon) olabileceğini renk yoğunluğuyla gösteren tahmini bir grafiktir. Gerçek pozisyonları değil, modellenmiş tahminleri yansıtır.Likidite Havuzu(Liquidity Pool)Likidite havuzu, merkeziyetsiz borsalarda kullanıcıların yatırdığı token çiftlerinin bir akıllı sözleşmede toplandığı ve takasların bu havuzdan karşılandığı fon havuzudur; likidite sağlayıcılar işlem ücretlerinden pay alır.Likidite Madenciliği(Liquidity Mining)Likidite madenciliği (liquidity mining), kullanıcıların bir DeFi protokolündeki likidite havuzlarına varlık sağlaması karşılığında işlem ücretlerinin yanında protokolün kendi tokenıyla ek ödül almasıdır.Likidite Sağlayıcı(Liquidity Provider)Likidite sağlayıcı (LP), merkeziyetsiz borsalardaki likidite havuzlarına token çifti yatırarak başkalarının alım satım yapmasını mümkün kılan ve karşılığında işlem ücretlerinden pay alan kullanıcı ya da kurumdur.Likit Staking(Liquid Staking)Likit staking, kripto varlıkların bir protokol aracılığıyla stake edilip karşılığında bu pozisyonu temsil eden ve alınıp satılabilen bir token (LST) alınmasıdır; böylece varlık kilitliyken bile likidite elde edilir.Listeleme(Coin Listing)Listeleme, bir kripto paranın ya da tokenın bir borsada işlem görmeye açılmasıdır. Borsa genellikle güvenlik, likidite ve hukuki uygunluk gibi kriterlere bakar; listeleme dönemleri ise sert fiyat oynaklığıyla bilinir.Long Pozisyon(Long Position)Long pozisyon, bir varlığın fiyatının yükseleceği beklentisiyle alınan pozisyondur. Fiyat yükselirse kâr, düşerse zarar edilir. Kaldıraçlı vadeli işlemlerde açıldığında likidasyon riski taşır.LP Token(Liquidity Provider Token)LP token, merkeziyetsiz borsalardaki bir likidite havuzuna varlık yatıran kullanıcıya verilen ve havuzdaki payını temsil eden makbuz niteliğinde bir tokendır; geri teslim edilince yatırılan varlıklar ve payına düşen ücretler alınır.Madencilik Havuzu(Mining Pool)Madencilik havuzu, iş ispatı kullanan bir ağda birçok madencinin işlem gücünü birleştirerek blok bulma ihtimalini artırdığı ve kazanılan ödülü katkıları oranında paylaştırdığı ortak yapıdır.MainnetMainnet (ana ağ), bir blokzincir projesinin test aşamasını tamamlayıp gerçek ekonomik değeri olan coin ve tokenlarla, herkesin kullanımına açık biçimde çalışan canlı ağıdır.Maksimum Arz(Maximum Supply)Maksimum arz (maximum supply), bir kripto paranın ya da tokenın protokol kurallarına göre hiçbir zaman aşılamayacak toplam birim sayısıdır; bazı varlıklarda böyle bir üst sınır hiç tanımlanmamıştır.MasternodeMasternode, bazı blokzincir ağlarında belirli miktarda coin'i teminat olarak kilitleyen ve karşılığında anlık işlem, gizlilik ya da yönetişim gibi ek hizmetler sunan özel tam düğümdür. Hizmeti karşılığında ağdan ödül alır.MemecoinMemecoin, değeri çoğunlukla bir internet şakası, maskot ya da topluluk ilgisi üzerine kurulan, belirgin bir teknik kullanım alanı bulunmayan ve fiyatı aşırı oynak olan kripto para ya da tokendır.MempoolMempool (memory pool, bellek havuzu), bir blokzincir ağına gönderilmiş ama henüz bir bloğa eklenerek onaylanmamış işlemlerin, ağdaki düğümlerde geçici olarak bekletildiği alandır.Merkeziyetsizlik(Decentralization)Merkeziyetsizlik (decentralization), bir ağın ya da sistemin kontrolünün, karar alma yetkisinin ve verilerinin tek bir kişi ya da kurumda toplanmayıp çok sayıda bağımsız katılımcıya dağıtılmasıdır.Merkeziyetsiz Borsa(Decentralized Exchange)Merkeziyetsiz borsa (DEX), kripto varlıkların aracı bir şirket olmadan, akıllı sözleşmeler aracılığıyla doğrudan kullanıcıların kendi cüzdanlarından takas edildiği alım satım protokolüdür.Merkeziyetsiz Uygulama(Decentralized Application)Merkeziyetsiz uygulama (dApp), arka uç mantığı tek bir şirketin sunucusu yerine blokzincir üzerindeki akıllı sözleşmelerde çalışan ve kullanıcıların kripto cüzdanlarıyla bağlanarak etkileşime girdiği uygulamadır.Merkezi Borsa(Centralized Exchange)Merkezi borsa (CEX), kullanıcıların kripto varlıkları bir şirket aracılığıyla alıp sattığı, emirlerin şirketin emir defterinde eşleştiği ve varlıkların çoğunlukla platformun saklamasında tutulduğu kripto alım satım platformudur.Merkez Bankası Dijital Parası(Central Bank Digital Currency)Merkez bankası dijital parası (CBDC), bir ülkenin merkez bankası tarafından ihraç edilen, ulusal para biriminin dijital biçimi olan ve doğrudan merkez bankasının yükümlülüğü sayılan para türüdür.Merkle Ağacı(Merkle Tree)Merkle ağacı (Merkle tree), çok sayıda verinin hash değerlerini ikişer ikişer birleştirerek tek bir kök hash değerine indiren ve herhangi bir verinin bu kümeye ait olduğunu az veriyle doğrulamayı sağlayan veri yapısıdır.Merkle Kökü(Merkle Root)Merkle kökü (Merkle root), bir bloktaki tüm işlemlerin hash'lerinin ikişer ikişer birleştirilip tekrar hash'lenmesiyle elde edilen tek özet değerdir. Blok başlığında yer alır ve tek bir işlemin bloğa dahil olduğunu kanıtlamayı sağlar.MetaverseMetaverse, insanların avatarlar aracılığıyla bir araya gelebildiği, sosyalleşebildiği, oyun oynayabildiği ve dijital varlıklarla etkileşime girebildiği kalıcı, paylaşılan sanal dünyaları anlatan geniş bir kavramdır. Bazı metaverse projeleri sahipliği blokzincirle kaydeder.Metcalfe Yasası(Metcalfe's Law)Metcalfe Yasası, bir iletişim ağının değerinin kabaca ağdaki kullanıcı sayısının karesiyle orantılı arttığını öne süren bir yaklaşımdır. Kriptoda bir blokzincir ağının değerini aktif adres sayısıyla ilişkilendirmek için kullanılır.MEV(Maximal Extractable Value)MEV (Maximal Extractable Value), bir blokzincirde işlemleri bloğa ekleme, çıkarma ya da sıralama gücünden elde edilebilecek ek kazançtır. Arbitraj gibi zararsız biçimleri olduğu gibi kullanıcılar aleyhine sandviç saldırıları da içerir.MEV Botu(MEV Bot)MEV botu, blokzincirdeki bekleyen işlemleri sürekli tarayıp işlem sıralamasından doğan fiyat farklarını yakalamaya çalışan otomatik bir programdır; arbitraj, likidasyon ya da sandviç gibi stratejiler kullanır.MiCA(Markets in Crypto-Assets Regulation)MiCA (Markets in Crypto-Assets), Avrupa Birliği'nin kripto varlık ihracı, stablecoinler ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları için ortak lisans, şeffaflık ve tüketici koruma kuralları getiren kapsamlı düzenlemesidir.Mikro Ödeme(Micropayment)Mikro ödeme, genellikle bir kuruşun altına kadar inebilen çok küçük tutarlı ödemelerdir; kriptoda bu ödemeler ödeme kanalları ve Lightning Network gibi düşük ücretli katman 2 çözümleriyle mümkün hâle getirilmeye çalışılır.MimblewimbleMimblewimble, işlem tutarlarını gizleyen, adres kullanmayan ve harcanmış işlem verisini budayarak blokzinciri küçülten bir gizlilik protokolüdür. 2016'da takma adla yayımlanan bir makaleyle ortaya çıktı.MintMint, blokzincirde yeni bir token ya da NFT'nin akıllı sözleşme aracılığıyla oluşturulup ilk kez bir cüzdan adresine kaydedilmesi işlemidir. Türkçede "basmak" ya da "darp etmek" diye de karşılanır.Mobil Cüzdan(Mobile Wallet)Mobil cüzdan, kripto varlıklarını yönetmeni sağlayan akıllı telefon uygulamasıdır. İnternete bağlı olduğu için sıcak cüzdan sayılır; kullanımı kolaydır ama telefonun ele geçirilmesi ya da sahte uygulamalar ciddi risk oluşturur.MoonshotMoonshot, kripto dünyasında başarı ihtimali düşük ama gerçekleşirse çok büyük getiri sağlayacağı iddia edilen yüksek riskli yatırımlar için kullanılan terimdir. Genellikle piyasa değeri çok küçük tokenlar için söylenir.Move Programlama Dili(Move Language)Move, dijital varlıkları kopyalanamayan ve kendiliğinden silinemeyen "kaynaklar" olarak modelleyen, güvenlik odaklı bir akıllı sözleşme programlama dilidir. Başlangıçta Meta'nın Diem projesi için geliştirilmiştir.Move-to-EarnMove-to-earn (M2E), kullanıcıların yürüyüş, koşu veya benzeri fiziksel aktivitelerini telefon ya da giyilebilir cihazla kaydederek kripto token kazandığı uygulama modelidir; ödüllerin değeri piyasa koşullarına bağlıdır.MVRV Oranı(MVRV Ratio)MVRV oranı, bir kripto paranın piyasa değerinin (Market Value) gerçekleşmiş değerine (Realized Value) bölünmesiyle bulunan zincir üstü bir göstergedir. Yatırımcıların ortalamada kârda mı zararda mı olduğunu kabaca gösterir.NFA(Not Financial Advice)NFA, İngilizce "Not Financial Advice" (yatırım tavsiyesi değildir) ifadesinin kısaltmasıdır. Kripto paylaşımlarında, yazılanların kişisel görüş olduğunu ve okuru bir işlem yapmaya yönlendirme amacı taşımadığını belirtmek için kullanılır.NFT(Non-Fungible Token)NFT (Non-Fungible Token), her biri benzersiz bir kimliğe sahip olan ve blokzincirde belirli bir dijital ya da fiziksel öğeye ait sahiplik kaydını temsil eden, birbirinin yerine geçemeyen kripto tokendır.NFT Pazar Yeri(NFT Marketplace)NFT pazar yeri, NFT'lerin listelendiği, fiyatlandığı ve alıcıyla satıcı arasında akıllı sözleşmeler aracılığıyla el değiştirdiği çevrim içi platformdur; çoğu, kullanıcının kendi kripto cüzdanını bağlamasıyla çalışır.NFT RevealNFT reveal, basım sırasında ortak bir yer tutucu görselle gösterilen NFT'lerin gerçek görsellerinin ve özelliklerinin sonradan açıklanması işlemidir; böylece kimin hangi nadirlikte esere sahip olduğu basım sonrası ortaya çıkar.NonceNonce, "yalnızca bir kez kullanılan sayı" anlamına gelir. Bitcoin madenciliğinde geçerli blok hash'ini bulmak için değiştirilen sayıyı, Ethereum'da ise bir adresten gönderilen işlemlerin sıra numarasını ifade eder.NostrNostr, kullanıcıların açık-özel anahtar çiftiyle kimlik oluşturup mesajlarını birbirinden bağımsız röle sunucuları üzerinden yaydığı, merkezi bir şirkete bağlı olmayan açık bir iletişim protokolüdür.