İçeriğe geç
parazade
Kripto

Merkeziyetsiz Uygulama Nedir?

İngilizce: Decentralized Application

Yayın: · Son güncelleme:

Merkeziyetsiz Uygulama Nedir? Kısaca

Merkeziyetsiz uygulama (dApp), arka uç mantığı tek bir şirketin sunucusu yerine blokzincir üzerindeki akıllı sözleşmelerde çalışan ve kullanıcıların kripto cüzdanlarıyla bağlanarak etkileşime girdiği uygulamadır.

Merkeziyetsiz Uygulama nedir?
İçindekiler
  1. Nasıl çalışır?
  2. Normal uygulamalardan farkı
  3. Nelere dikkat etmeli?

Merkeziyetsiz uygulama (decentralized application, dApp), işlevini akıllı sözleşmeler aracılığıyla blokzincir üzerinde yerine getiren uygulamadır. Kullanıcı bir hesap oluşturmaz; kripto cüzdanını bağlar ve yaptığı her işlemi kendi imzalar.

Nasıl çalışır?

  • Ön yüz: Kullanıcının gördüğü web sitesi ya da uygulama. Çoğunlukla geleneksel sunucularda barındırılır.
  • Akıllı sözleşmeler: Uygulamanın kurallarını uygulayan ve blokzincirde çalışan kod.
  • Cüzdan: Kullanıcının kimliği ve imza aracı.
  • Düğüm sağlayıcıları: Ön yüzün blokzincirden veri okumasını sağlayan altyapı.

Merkeziyetsiz borsalar, borç verme protokolleri, NFT pazar yerleri ve blokzincir tabanlı oyunlar dApp örnekleridir.

Normal uygulamalardan farkı

Geleneksel bir uygulamada şirket verini ve hesabını kontrol eder; isterse hesabını kapatabilir. dApp'te kurallar sözleşmede yazılıdır ve herkes inceleyebilir. Ancak ön yüz kapanabilir ya da değiştirilebilir; sözleşmeye yalnızca alternatif yollarla erişmek gerekebilir.

Nelere dikkat etmeli?

  • Arama motoru reklamlarında ve sosyal medyada sahte dApp siteleri yaygındır; adresi resmî kaynaktan kontrol et.
  • Cüzdanının gösterdiği işlem ve imza taleplerini okumadan onaylama. Bazı imzalar varlıklarının tamamını harcama yetkisi verebilir.
  • Verdiğin token harcama izinlerini düzenli olarak gözden geçir.
  • Uygulamanın akıllı sözleşme denetimi yapılıp yapılmadığını ve sözleşmeleri kimin değiştirebildiğini araştır.

dApp kullanırken hatalı ya da kötü niyetli bir işlemi geri alacak bir kurum yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

dApp'ler tamamen merkeziyetsiz mi?

Çoğu zaman değil. Sözleşmeler blokzincirde çalışsa da ön yüz, veri sağlayıcılar ve yönetici anahtarları merkezi olabilir. Merkeziyetsizlik derecesi uygulamadan uygulamaya değişir.

dApp kullanmak için ne gerekir?

Uyumlu bir kripto cüzdan ve işlem ücretlerini ödemek için ilgili ağın yerel varlığı gerekir. Ardından uygulamanın resmî sitesine cüzdanını bağlarsın.

İlgili terimler

Akıllı Sözleşme(Smart Contract)Akıllı sözleşme, blokzincir üzerinde çalışan ve önceden belirlenmiş koşullar gerçekleştiğinde kendiliğinden işlem yapan bir programdır; aracıya ihtiyaç duymadan kuralları uygular, ancak kodundaki hatalar da aynen çalışır.Web3Web3, internet hizmetlerinin blokzincir, kripto cüzdanlar ve tokenlar üzerine kurulmasını ve kullanıcıların verileri ile dijital varlıkları üzerinde büyük platformlar yerine daha fazla doğrudan kontrol sahibi olmasını hedefleyen internet vizyonudur.DeFi(Decentralized Finance)DeFi (merkeziyetsiz finans), borç verme, borç alma, takas ve faiz benzeri getiri gibi finansal hizmetlerin banka ya da aracı kurum yerine blokzincir üzerindeki akıllı sözleşmelerle sunulduğu uygulamaların genel adıdır.Kripto Cüzdan(Crypto Wallet)Kripto cüzdan, kripto varlıklara erişmeni sağlayan özel anahtarları saklayan ve işlemleri imzalamanı sağlayan yazılım ya da cihazdır; varlıkların kendisi cüzdanda değil, blokzincirde kayıtlıdır.Blokzincir(Blockchain)Blokzincir, işlem kayıtlarının bloklar hâlinde gruplanıp kriptografik özetlerle birbirine zincirlendiği, tek bir merkez yerine ağdaki çok sayıda bilgisayarda tutulan ortak ve değiştirilmesi çok zor bir dijital defterdir.NFT(Non-Fungible Token)NFT (Non-Fungible Token), her biri benzersiz bir kimliğe sahip olan ve blokzincirde belirli bir dijital ya da fiziksel öğeye ait sahiplik kaydını temsil eden, birbirinin yerine geçemeyen kripto tokendır.Akıllı Sözleşme Denetimi(Smart Contract Audit)Akıllı sözleşme denetimi (smart contract audit), bir blokzincir uygulamasının kodunun yayına alınmadan önce bağımsız güvenlik uzmanlarınca incelenerek hata, açık ve kötü niyetli fonksiyonların aranması sürecidir.