Kripto Terimleri – Sayfa 3
368 terim
Terimler
Gas Fiyatı(Gas Price)Gas fiyatı, Ethereum ve EVM uyumlu ağlarda bir işlemin tükettiği her gas birimi için ödenen bedeldir ve genellikle gwei cinsinden ifade edilir. Toplam işlem ücreti, kullanılan gas miktarı ile gas fiyatının çarpımıdır.Gas Ücreti(Gas Fee)Gas ücreti, Ethereum ve benzeri blokzincirlerde bir işlemi ya da akıllı sözleşme çağrısını gerçekleştirmek için harcanan hesaplama karşılığında ağa ödenen ücrettir; ağın yerel varlığıyla ödenir ve yoğunluğa göre değişir.Gem CoinGem coin, kripto topluluklarında henüz az bilinen, piyasa değeri küçük olan ve ileride çok değerleneceği iddia edilen kripto paralar için kullanılan argo bir terimdir. "Gem" İngilizcede değerli taş, cevher anlamına gelir.Genesis Blok(Genesis Block)Genesis blok (genesis block), bir blokzincirin oluşturulan ilk bloğudur; kendisinden önce bir blok olmadığı için önceki bloğa referans içermez ve ağdaki diğer tüm bloklar zincirleme olarak bu bloğa bağlanır.Gerçek Dünya Varlıkları(Real World Assets)Gerçek dünya varlıkları (Real World Assets, RWA), devlet tahvili, gayrimenkul, emtia ya da kredi alacağı gibi blokzincir dışında var olan varlıkların tokenize edilerek blokzincir üzerinde temsil edilmesini anlatan kavramdır.Getiri Çiftçiliği(Yield Farming)Getiri çiftçiliği (yield farming), kripto varlıkları DeFi protokollerine likidite sağlamak, borç vermek ya da stake etmek için yatırıp karşılığında işlem ücreti ve ödül tokenı kazanmaya çalışma stratejisidir.Gizlilik Odaklı Kripto Para(Privacy Coin)Gizlilik odaklı kripto para (privacy coin), işlemlerdeki gönderici, alıcı ve tutar bilgilerini blokzincirde herkese açık biçimde göstermemek için özel kriptografik yöntemler kullanan kripto para türüdür.GM(GM (Good Morning))GM, İngilizce "Good Morning" (günaydın) ifadesinin kısaltmasıdır. Kripto, NFT ve Web3 topluluklarında saatten bağımsız olarak kullanılan, topluluğa aidiyeti ve iyimserliği gösteren gündelik bir selamlaşmadır.GPU Madenciliği(GPU Mining)GPU madenciliği, bilgisayarların ekran kartlarının (GPU) paralel işlem gücünü kullanarak iş ispatı (proof of work) ile çalışan blokzincir ağlarında blok doğrulamaya katılma ve karşılığında kripto ödül kazanma yöntemidir.Grid Bot(Grid Trading Bot)Grid bot, belirlenen bir fiyat aralığını eşit kademelere bölüp her kademede otomatik alım ve satım emirleri veren bir işlem botudur. Yatay piyasada küçük fiyat dalgalanmalarından yararlanmayı hedefler.GweiGwei, Ethereum'un para birimi ETH'nin küçük bir alt birimidir; 1 gwei, 1 milyar wei'ye, yani 0,000000001 ETH'ye eşittir. Ethereum'da gas fiyatları genellikle gwei cinsinden gösterilir.Hafif Düğüm(Light Node)Hafif düğüm (light node), blokzincirin tamamını indirmek yerine yalnızca blok başlıklarını ve gerekli kanıtları alarak işlemleri doğrulayan düğüm türüdür. Mobil cüzdanlar gibi kaynakları sınırlı cihazlarda kullanılır.HalvingHalving, Bitcoin'de madencilere verilen blok sübvansiyonunun yaklaşık her 210.000 blokta, yani ortalama dört yılda bir yarıya indirilmesidir; amaç yeni bitcoin arzının hızını kademeli olarak düşürmektir.Hard CapHard cap, kriptoda iki anlamda kullanılır: Bir token satışında (ICO, IDO, IEO) toplanabilecek azami fon miktarı ya da bir kripto paranın protokol tarafından belirlenmiş, aşılamayan maksimum arz sınırı.Hard ForkHard fork, bir blokzincirde geriye uyumlu olmayan bir kural değişikliğidir; güncellemeyi yapmayan düğümler yeni blokları geçersiz sayar ve topluluk anlaşamazsa zincir kalıcı olarak iki ayrı ağa bölünebilir.HashpriceHashprice, bir madencinin belirli bir hash gücü (genellikle 1 TH/s ya da 1 PH/s) başına bir günde kazanmayı bekleyebileceği gelirdir; blok ödülü, işlem ücretleri, ağ zorluğu ve Bitcoin fiyatına göre değişir.Hash Fonksiyonu(Hash Function)Hash fonksiyonu, her uzunluktaki veriyi sabit uzunlukta, benzersize yakın bir özet değere dönüştüren matematiksel işlemdir; blokzincirde blokları birbirine bağlamak, veriyi doğrulamak ve madencilik yapmak için kullanılır.Hash Oranı(Hash Rate)Hash oranı (hash rate), iş ispatı kullanan bir blokzincirde madencilerin saniyede yaptığı toplam hash hesaplaması sayısıdır; ağa ayrılan işlem gücünü ve dolayısıyla ağı saldırılara karşı korumanın maliyetini gösterir.Hash RibbonsHash Ribbons, Bitcoin hash oranının kısa ve uzun vadeli hareketli ortalamalarını karşılaştırarak madencilerin zorlandığı (teslimiyet) ve toparlandığı dönemleri gösteren zincir üstü bir göstergedir. Kesin al-sat sinyali değildir.Hisse İspatı(Proof of Stake)Hisse ispatı (Proof of Stake), blok üretme ve doğrulama hakkının, katılımcıların ağda teminat olarak kilitlediği kripto varlık miktarına göre dağıtıldığı ve madencilik gerektirmeyen bir konsensüs mekanizmasıdır.HODLHODL, kripto para topluluğunda bir varlığı kısa vadeli fiyat dalgalanmalarına bakmadan satmayıp uzun süre elde tutma yaklaşımını anlatan, bir yazım hatasından doğmuş argo ifadedir.Homomorfik Şifreleme(Homomorphic Encryption)Homomorfik şifreleme, verinin şifresini çözmeden şifreli hâli üzerinde hesaplama yapılmasına izin veren kriptografi yöntemidir. Sonuç çözüldüğünde, işlem şifresiz veri üzerinde yapılmış gibi doğru çıkar.Honeypot TokenHoneypot token, akıllı sözleşmesine gizli kısıtlamalar eklenerek alınabilen ama normal kullanıcılar tarafından satılamayan bir dolandırıcılık tokenıdır. Fiyat sürekli yükseliyormuş gibi görünür, ancak yalnızca dolandırıcı satış yapabilir.HopiumHopium, İngilizce "hope" (umut) ve "opium" (afyon) kelimelerinin birleşiminden oluşan argo bir terimdir. Kripto ve borsa yatırımcılarının verilere dayanmayan, neredeyse bağımlılık hâline gelmiş aşırı iyimserliğini anlatır.Howey Testi(Howey Test)Howey testi, ABD Yüksek Mahkemesi'nin 1946 tarihli bir kararından doğan ve bir işlemin 'yatırım sözleşmesi', dolayısıyla menkul kıymet sayılıp sayılmayacağını belirlemek için kullanılan dört aşamalı hukuki ölçüttür.HTLC(Hash Time-Locked Contract)HTLC (Hash Time-Locked Contract), alıcının belirli bir süre içinde gizli bir değeri açıklaması şartıyla ödemeyi almasını, aksi hâlde paranın gönderene dönmesini sağlayan koşullu sözleşmedir. Lightning Network ve atomik takaslarda kullanılır.IBC(Inter-Blockchain Communication)IBC (Inter-Blockchain Communication), bağımsız blokzincirlerin aracı bir güvenilir tarafa ihtiyaç duymadan birbirleriyle token ve veri alışverişi yapmasını sağlayan açık kaynak iletişim protokolüdür. Cosmos ekosisteminde yaygındır.ICO(Initial Coin Offering)ICO (Initial Coin Offering, ilk coin arzı), yeni bir kripto projesinin kendi tokenlarını yatırımcılara satarak proje için fon topladığı yöntemdir; halka arza benzer ama çoğu zaman aynı denetim ve koruma yoktur.IDO(Initial DEX Offering)IDO (Initial DEX Offering, ilk DEX arzı), yeni bir kripto projesinin tokenlarını merkeziyetsiz bir borsa (DEX) ya da merkeziyetsiz bir launchpad platformu üzerinden ilk kez satışa sunarak fon topladığı yöntemdir.IEO(Initial Exchange Offering)IEO (Initial Exchange Offering, ilk borsa arzı), yeni bir kripto projesinin tokenlarının merkezi bir kripto borsası tarafından, borsanın kendi platformu üzerinden kullanıcılara satıldığı fon toplama yöntemidir.INO(Initial NFT Offering)INO (Initial NFT Offering, ilk NFT arzı), bir projenin NFT'lerini ilk kez genellikle bir launchpad ya da kendi platformu üzerinden satışa sunarak fon topladığı ve topluluk oluşturduğu satış modelidir.InscriptionInscription (yazıt), Ordinals protokolü kullanılarak tek bir satoshiye görsel, metin, ses ya da başka bir dijital verinin kalıcı olarak yazılması ve böylece Bitcoin blokzincirinde benzersiz bir dijital varlık oluşturulmasıdır.IPFS(InterPlanetary File System)IPFS (InterPlanetary File System), dosyaları tek bir sunucuda değil, birbirine bağlı birçok bilgisayardan oluşan bir ağda saklayan ve dosyaları konumlarına göre değil içeriklerinden türetilen benzersiz bir kimlikle bulan merkeziyetsiz bir dosya paylaşım protokolüdür.İki Faktörlü Doğrulama(Two-Factor Authentication)İki faktörlü doğrulama (2FA), bir hesaba girişte şifrenin yanında ikinci bir kanıt istenmesidir. Kripto hesaplarında genellikle doğrulama uygulaması kodu ya da güvenlik anahtarı kullanılır ve şifre çalınsa bile hesabı korumaya yardım eder.İşlem Ücreti(Transaction Fee)Kripto paralarda işlem ücreti, bir transferin blokzincire kaydedilmesi için madencilere ya da doğrulayıcılara ödenen bedeldir. Tutar sabit değildir; ağ yoğunluğuna ve işlemin kapladığı alana ya da hesaplama miktarına göre değişir.İş İspatı(Proof of Work)İş ispatı (Proof of Work), madencilerin hesaplama gücü harcayarak zor bir matematiksel bulmacayı çözdüğü ve çözümü ilk bulanın yeni bloğu ekleme hakkı kazandığı, Bitcoin'in kullandığı konsensüs mekanizmasıdır.İzole Marjin(Isolated Margin)İzole marjin, kaldıraçlı işlemlerde her pozisyona ayrı teminat ayrıldığı marjin modudur. Pozisyon tasfiye edilirse yalnızca o pozisyona ayrılan teminat kaybedilir; hesabın geri kalanı etkilenmez.Jeneratif Sanat(Generative Art)Jeneratif sanat (generative art), sanatçının yazdığı kurallar, algoritmalar ya da kodlar aracılığıyla, çoğu zaman rastlantısallık da katılarak otonom biçimde üretilen sanat eserleridir. Kripto dünyasında özellikle NFT koleksiyonlarıyla öne çıkmıştır.Kağıt Cüzdan(Paper Wallet)Kağıt cüzdan, bir kripto adresinin ve ona ait özel anahtarın kâğıda basılarak çevrimdışı saklanmasıdır. Bir soğuk saklama yöntemidir; ancak oluşturma, saklama ve harcama aşamalarındaki hatalar nedeniyle bugün çoğunlukla önerilmez.Kalıcı Olmayan Kayıp(Impermanent Loss)Kalıcı olmayan kayıp, likidite havuzuna yatırılan tokenların fiyat oranı değiştiğinde, havuzdaki payın değerinin aynı tokenları cüzdanda tutmaya göre daha düşük kalması durumudur; pozisyon bu fiyatta kapatılırsa kayıp kalıcı olur.Katman 0(Layer 0)Katman 0 (Layer 0), birden fazla katman 1 blokzincirin üzerinde kurulabildiği ve bu zincirlerin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan altyapı katmanıdır. Ağ protokolleri, ortak güvenlik ve zincirler arası mesajlaşma bu katmanda yer alır.Katman 1(Layer 1)Katman 1 (Layer 1), işlemleri kendi ağı üzerinde doğrulayan ve kesinleştiren, kendi konsensüs mekanizmasına ve yerel varlığına sahip temel blokzincirdir; Bitcoin ve Ethereum katman 1 ağlarına örnektir.Katman 2(Layer 2)Katman 2 (Layer 2), işlemleri ana blokzincirin dışında daha hızlı ve ucuz şekilde işleyip sonuçları ya da kanıtları katman 1'e kaydeden, böylece güvenliğinden yararlanmayı amaçlayan ölçeklenme çözümüdür.Katman 3(Layer 3)Katman 3 (Layer 3), bir katman 2 ağının üzerine kurulan ve genellikle belirli bir uygulama ya da kullanım alanı için özelleştirilmiş blokzincir katmanıdır. Daha düşük maliyet ve özel ayarlar sunar, ancak ek güven katmanı getirir.Kilitli Staking(Locked Staking)Kilitli staking, kripto varlıkların önceden belirlenmiş bir süre boyunca (örneğin 30, 60 ya da 90 gün) çekilemeyecek şekilde stake edildiği ve bu taahhüt karşılığında genellikle daha yüksek ödül sunulan staking türüdür.Konsensüs Mekanizması(Consensus Mechanism)Konsensüs mekanizması (consensus mechanism), merkezi bir otorite olmadan blokzincir ağındaki bağımsız katılımcıların hangi işlemlerin geçerli olduğuna ve zincire hangi bloğun ekleneceğine ortak karar vermesini sağlayan kurallar bütünüdür.Kopya Ticareti(Copy Trading)Kopya ticareti (copy trading), bir yatırımcının hesabındaki işlemlerin, seçilen başka bir trader'ın işlemlerini otomatik olarak aynı oranda taklit etmesidir. Kolay görünse de trader'ın kayıpları ve kaldıraç riski de birebir kopyalanır.Kriptografi(Cryptography)Kriptografi, bilgiyi yetkisiz kişilere karşı korumak, bütünlüğünü ve kaynağını doğrulamak için matematiksel yöntemler kullanan bilim dalıdır. Kripto paralar adını ve güvenliğini büyük ölçüde kriptografiden alır.Kripto Banka Kartı(Crypto Debit Card)Kripto banka kartı (crypto debit card), harcama yapıldığında karta bağlı kripto bakiyesini anında itibari paraya çevirerek ödeme yapan karttır. Borç değil kendi bakiyeni kullanır; Türkiye'de kripto ile ödeme yasağı nedeniyle kullanımı sınırlıdır.Kripto Cüzdan(Crypto Wallet)Kripto cüzdan, kripto varlıklara erişmeni sağlayan özel anahtarları saklayan ve işlemleri imzalamanı sağlayan yazılım ya da cihazdır; varlıkların kendisi cüzdanda değil, blokzincirde kayıtlıdır.Kripto Dolandırıcılığı(Crypto Scam)Kripto dolandırıcılığı, kripto varlıklar üzerinden insanları kandırarak para ya da varlık ele geçirmeyi amaçlayan sahtekârlık yöntemlerinin genel adıdır. Sahte platformlar, oltalama ve yüksek getiri vaatleri en yaygın türlerdir.Kripto Endeksi(Crypto Index)Kripto endeksi, belirli kurallara göre seçilen bir grup kripto paranın fiyat performansını tek bir değerde özetleyen göstergedir. Piyasayı izlemek ve endeks takip eden yatırım ürünlerine temel oluşturmak için kullanılır.Kripto ETP(Crypto ETP)Kripto ETP (borsada işlem gören ürün), fiyatı bir ya da birden fazla kripto varlığa bağlı olan ve geleneksel bir borsada hisse gibi alınıp satılan yatırım ürünlerinin genel adıdır. ETF, ETN ve ETC gibi türleri vardır.Kripto Faiz(Crypto Interest)Kripto faiz, kripto varlıkların bir platforma ya da protokole ödünç verilmesi veya yatırılması karşılığında elde edilen getiridir. Banka mevduatına benzetilse de mevduat güvencesi yoktur ve platform ya da protokol riski taşır.Kripto Fonu(Crypto Fund)Kripto fonu, yatırımcılardan toplanan parayı kripto varlıklarda ya da bu varlıklarla ilişkili araçlarda profesyonel olarak yöneten yatırım aracıdır. Borsa yatırım fonu, özel fon ya da girişim sermayesi fonu biçiminde olabilir.Kripto İşlem Çifti(Crypto Trading Pair)Kripto işlem çifti, bir borsada birbirine karşı alınıp satılabilen iki varlığı gösterir (ör. BTC/USDT). İlk varlık alınıp satılan baz varlık, ikincisi fiyatın ifade edildiği karşıt varlıktır.Kripto İşlem Vergisi(Crypto Transaction Tax)Kripto işlem vergisi, kripto varlık alım, satım ve transfer işlemlerinin tutarı üzerinden, kazanç olup olmadığına bakılmaksızın alınan bir işlem vergisi türüdür; Türkiye'de 2026'da önerilmiş, ilgili maddeler Meclis'te geri çekilmiştir.Kripto Korku ve Açgözlülük Endeksi(Crypto Fear and Greed Index)Kripto Korku ve Açgözlülük Endeksi, kripto piyasasındaki genel duyarlılığı 0 (aşırı korku) ile 100 (aşırı açgözlülük) arasında özetleyen bir göstergedir. Oynaklık, hacim ve sosyal medya gibi verilerden hesaplanır.Kripto Kredi(Crypto Loan)Kripto kredi, kripto varlıkların teminat olarak yatırılıp karşılığında stablecoin, başka bir kripto varlık ya da itibari para borç alınmasıdır. Teminatın değeri düşerse pozisyon otomatik olarak tasfiye edilebilir.Kripto Kredi Kartı(Crypto Credit Card)Kripto kredi kartı, harcamalarda kripto para ödülü veren ya da kripto varlık teminatıyla kredi limiti sunan kredi kartıdır. Harcama sırasında genellikle itibari para kullanılır; borç geri ödenmezse faiz ve teminat riski doğar.