Kripto Terimleri – Sayfa 2
326 terim
Terimler
Dağıtık Defter Teknolojisi(Distributed Ledger Technology)Dağıtık defter teknolojisi (DLT), aynı kayıt defterinin tek bir merkezde değil, ağdaki birçok bilgisayarda eş zamanlı tutulduğu ve güncellemelerin ortak kurallarla onaylandığı veri kayıt yöntemidir. Blokzincir, DLT'nin en bilinen türüdür.DankshardingDanksharding, Ethereum'un rollup'lara geçici ve ucuz veri alanı (blob) sağlayarak ölçeklenmeyi hedefleyen sharding tasarımıdır. İlk adımı olan proto-danksharding (EIP-4844), Mart 2024'teki Dencun güncellemesiyle devreye girdi.DAO(Decentralized Autonomous Organization)DAO (merkeziyetsiz otonom organizasyon), kurallarının akıllı sözleşmelere yazıldığı ve kararların üyelerin genellikle yönetişim tokenlarıyla verdiği oylarla alındığı, merkezi bir yönetim kurulu olmadan işleyen topluluk yapısıdır.DCA Botu(DCA Bot)DCA botu, maliyet ortalaması (dollar-cost averaging) yöntemini otomatikleştiren, belirli aralıklarla sabit tutarda alım yapan bir araçtır. Zamanlama kaygısını azaltmayı hedefler, ancak fiyat düşüşü riskini ortadan kaldırmaz.DeFi(Decentralized Finance)DeFi (merkeziyetsiz finans), borç verme, borç alma, takas ve faiz benzeri getiri gibi finansal hizmetlerin banka ya da aracı kurum yerine blokzincir üzerindeki akıllı sözleşmelerle sunulduğu uygulamaların genel adıdır.DegenDegen, İngilizce "degenerate" kelimesinden türeyen kripto argosudur. Çok yüksek riskli, spekülatif ve çoğu zaman araştırılmamış işlemlere giren yatırımcıyı ya da bu tür davranışları anlatır. Bazen şakayla, bazen eleştiri amacıyla kullanılır.Delist(Delisting)Delist, bir kripto paranın ya da tokenın borsada işlem görmesinin sonlandırılması, yani listeden çıkarılmasıdır. Borsa genellikle önceden duyuru yapar ve kullanıcılara varlıklarını satmaları ya da çekmeleri için süre tanır.DepegDepeg, bir stablecoinin ya da sabit değere bağlı başka bir tokenın, bağlı olduğu değerden (örneğin 1 ABD doları) belirgin ve kalıcı biçimde sapmasıdır; tokenın güvenilirliğine dair ciddi bir uyarı işaretidir.DeSci(Decentralized Science)DeSci (Decentralized Science, merkeziyetsiz bilim), bilimsel araştırmaların finansmanı, verilerin paylaşımı, yayın ve hakem süreçleri gibi alanlarda blokzincir, DAO ve token yapılarını kullanarak daha açık ve erişilebilir bir sistem kurmayı amaçlayan bir harekettir.Diamond HandsDiamond hands (elmas eller), kripto ve borsa topluluklarında fiyat sert düştüğünde ya da çok dalgalandığında bile elindeki varlığı satmayan, pozisyonunu uzun süre koruyan yatırımcıyı anlatan argo bir ifadedir.Dijital Altın(Digital Gold)Dijital altın, sınırlı arzı ve merkezi bir otoriteye bağlı olmaması nedeniyle Bitcoin için kullanılan bir benzetmedir. Altın gibi değer saklama aracı olabileceği fikrini anlatır; ancak Bitcoin'in fiyatı altından çok daha oynaktır.Dijital İmza(Digital Signature)Dijital imza, bir mesajın ya da işlemin belirli bir özel anahtar sahibi tarafından onaylandığını ve sonradan değiştirilmediğini kanıtlayan kriptografik yöntemdir. Kripto paralarda her transfer dijital imzayla yetkilendirilir.Dijital Türk Lirası(Digital Turkish Lira)Dijital Türk lirası, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) Türk lirasının dijital biçimi olarak tasarladığı merkez bankası dijital parası (CBDC) projesidir; tedavüle çıkarılmasına ilişkin nihai karar henüz açıklanmamıştır.DogecoinDogecoin (DOGE), 2013'te bir internet esprisi olarak ortaya çıkan, Shiba Inu köpeği simgesini kullanan ve iş ispatıyla çalışan bir kripto paradır; ilk memecoin olarak bilinir ve sabit bir maksimum arzı yoktur.Doğrulayıcı(Validator)Doğrulayıcı (validator), hisse ispatı kullanan bir blokzincirde varlık kilitleyerek yeni blok öneren, başkalarının önerdiği blokları onaylayan ve karşılığında ödül alan, kural ihlalinde ise cezalandırılabilen katılımcıdır.Dolaşımdaki Arz(Circulating Supply)Dolaşımdaki arz (circulating supply), bir kripto paranın ya da tokenın şu an piyasada serbestçe alınıp satılabilen miktarıdır; kilitli, henüz basılmamış ya da yakılmış birimler bu sayıya dahil edilmez.Donanım Cüzdanı(Hardware Wallet)Donanım cüzdanı, kripto varlıkların özel anahtarlarını internete kapalı, güvenli bir çip içinde saklayan ve işlemleri cihazın içinde imzalayan, USB ya da Bluetooth ile bağlanan küçük fiziksel cihazdır.Düğüm(Node)Düğüm (node), bir blokzincir ağına bağlı olan, ağın yazılımını çalıştıran, işlemleri ve blokları kurallara göre doğrulayan ve genellikle blokzincirin bir kopyasını saklayan bilgisayardır.DYOR(Do Your Own Research)DYOR, İngilizce "Do Your Own Research" (kendi araştırmanı yap) ifadesinin kısaltmasıdır. Kripto dünyasında, bir yatırım kararını başkalarının yorumlarına değil kendi incelemene dayandırman gerektiğini hatırlatmak için kullanılır.ECDSA(Elliptic Curve Digital Signature Algorithm)ECDSA (Elliptic Curve Digital Signature Algorithm), eliptik eğri kriptografisine dayanan bir dijital imza algoritmasıdır. Bitcoin ve Ethereum, işlemlerin gerçekten özel anahtar sahibi tarafından onaylandığını kanıtlamak için ECDSA kullanır.EIP(Ethereum Improvement Proposal)EIP (Ethereum Improvement Proposal), Ethereum'a yeni özellik, standart ya da süreç değişikliği önermek için kullanılan, belirli bir şablona göre yazılmış teknik tasarım belgesidir. Topluluk tartışmasından sonra benimsenebilir.Eliptik Eğri Kriptografisi(Elliptic Curve Cryptography)Eliptik eğri kriptografisi (ECC), eliptik eğriler üzerindeki matematiksel işlemlere dayanan bir açık anahtarlı kriptografi yöntemidir. Bitcoin ve Ethereum'da özel anahtardan açık anahtar üretmek ve işlemleri imzalamak için kullanılır.Emir Defteri(Order Book)Emir defteri (order book), bir borsada belirli bir varlık için bekleyen tüm alış ve satış limit emirlerinin fiyat seviyelerine ve miktarlarına göre listelendiği, anlık güncellenen kayıttır.Emisyon Oranı(Emission Rate)Emisyon oranı, bir kripto paranın belirli bir sürede (genellikle yılda) blok ödülleri, staking ödülleri veya teşvikler yoluyla dolaşıma sokulan yeni birim miktarıdır; arzın ne hızla büyüdüğünü gösterir.Endeks Fiyatı(Index Price)Endeks fiyatı, bir kripto paranın birden fazla spot borsadaki fiyatlarının ağırlıklı ortalamasıyla hesaplanan referans fiyattır. Vadeli işlemlerde işaret fiyatı ve fonlama oranı hesaplamalarında kullanılır.ERC-20ERC-20, Ethereum ağında değiştirilebilir (birbirinin aynı) tokenların nasıl oluşturulacağını ve transfer edileceğini tanımlayan ortak akıllı sözleşme standardıdır; cüzdanların ve borsaların bu tokenları aynı şekilde desteklemesini sağlar.ERC-4337ERC-4337, Ethereum'da protokol değişikliği gerektirmeden hesap soyutlamayı (account abstraction) sağlayan standarttır. Akıllı sözleşme cüzdanlarının özel işlem akışıyla çalışmasını, ücretlerin başkasınca ödenmesini ve esnek güvenlik kurallarını mümkün kılar.Esnek Staking(Flexible Staking)Esnek staking, kripto varlıkların belirli bir vade taahhüdü olmadan stake edildiği ve kullanıcının genellikle istediği zaman çekebildiği staking türüdür; esneklik karşılığında ödül oranı çoğunlukla daha düşüktür.EthashEthash, Ethereum'un 2022'deki The Merge'e kadar kullandığı, büyük bir veri kümesini (DAG) belleğe almayı gerektiren bellek yoğun iş ispatı algoritmasıdır. Amaç, madenciliği ekran kartlarıyla erişilebilir tutmaktı.EthereumEthereum, 2015'te hayata geçen, akıllı sözleşmeler ve merkeziyetsiz uygulamalar çalıştırılabilen programlanabilir bir blokzincirdir; yerel kripto parası Ether (ETH), işlem ücretlerini ödemek için kullanılır.Ethereum 2.0Ethereum 2.0 (Eth2), Ethereum'u hisse ispatına taşımayı ve daha ölçeklenebilir hâle getirmeyi amaçlayan yükseltmeler dizisine verilen eski addır. Ayrı bir coin değildir; terim yerini konsensüs katmanı ifadesine bırakmıştır.ETH/BTC Paritesi(ETH/BTC Ratio)ETH/BTC paritesi, bir Ethereum'un kaç Bitcoin ettiğini gösteren orandır. Ethereum'un Bitcoin'e göre güçlenip zayıfladığını izlemek ve altcoin piyasasının genel eğilimini okumak için kullanılır.EVM(Ethereum Virtual Machine)EVM (Ethereum Virtual Machine), Ethereum ağındaki akıllı sözleşmeleri çalıştıran ve her düğümde aynı sonucu üreten sanal hesaplama ortamıdır. Her işlemin maliyeti gas ile ölçülür.EVM Uyumlu(EVM Compatible)EVM uyumlu, bir blokzincirin Ethereum Sanal Makinesi'nin kurallarını desteklediği ve Ethereum için yazılmış akıllı sözleşmeleri, cüzdanları ve araçları büyük ölçüde değişiklik yapmadan çalıştırabildiği anlamına gelir.Exit ScamExit scam (çıkış dolandırıcılığı), bir kripto projesinin, borsanın ya da platformun yatırımcılardan para topladıktan sonra faaliyetini aniden bırakıp fonlarla ortadan kaybolmasıdır. Rug pull da bu dolandırıcılığın bir türüdür.Fair LaunchFair launch (adil lansman), bir tokenın ön satış, özel yatırımcı turu ya da ekibe ayrılmış büyük bir pay olmadan, herkesin aynı anda ve aynı koşullarla erişebildiği şekilde piyasaya sürülmesidir.Fan TokenFan token, spor kulüpleri ya da markaların taraftarlarına oylamalara katılma, ödül ve ayrıcalık kazanma gibi haklar sunmak için çıkardığı kripto tokendır; şirkete ortaklık ya da kâr payı hakkı vermez.Faucet(Crypto Faucet)Faucet, kullanıcılara küçük miktarlarda ücretsiz kripto para ya da test ağı tokenı dağıtan web sitesi veya uygulamadır; bugün en yaygın kullanımı, geliştiricilerin testnet üzerinde deneme yapması için test tokenı vermektir.Fiat Para(Fiat Currency)Fiat para (itibari para), değerini altın gibi fiziksel bir varlıktan değil, devletin yasal ödeme aracı ilan etmesinden ve kullanıcıların güveninden alan paradır. Türk lirası, dolar ve euro fiat paraya örnektir.Fiyat Etkisi(Price Impact)Fiyat etkisi (price impact), bir alım ya da satım işleminin büyüklüğü nedeniyle piyasadaki fiyatı kendi aleyhine değiştirmesidir; özellikle likiditesi düşük havuzlarda büyük işlemler belirgin fiyat etkisi yaratır.Flash Kredi(Flash Loan)Flash kredi (flash loan), DeFi platformlarında teminat gerektirmeyen ancak alındığı tek bir blokzincir işlemi içinde geri ödenmesi zorunlu olan; ödenmezse tüm işlemin otomatik olarak geri alındığı bir kredi türüdür.FlippeningFlippening, kripto dünyasında Ethereum'un toplam piyasa değeri bakımından Bitcoin'i geçerek en büyük kripto para olması senaryosunu anlatan terimdir. Daha geniş anlamda, iki varlığın piyasa değeri sıralamasının yer değiştirmesi için de kullanılır.FOMO(Fear of Missing Out)FOMO (Fear of Missing Out), başkalarının kazandığını düşünüp fırsatı kaçırma korkusuyla, araştırma yapmadan ve plansız biçimde bir varlığa yatırım yapma eğilimidir; kripto piyasasında sık görülen bir davranış hatasıdır.Fonlama Oranı(Funding Rate)Fonlama oranı (funding rate), sürekli vadeli kripto sözleşmelerinde sözleşme fiyatını spot fiyata yakın tutmak için uzun ve kısa pozisyon sahiplerinin belirli aralıklarla birbirine yaptığı ödemenin oranıdır.ForkFork (çatallanma), bir blokzincirin protokol kurallarında değişiklik yapılması ya da ağın geçici olarak iki farklı blok dizisine ayrılmasıdır; kalıcı olarak ikiye bölünmeye yol açabilen hard fork ve geriye uyumlu soft fork olarak ayrılır.Front-RunningFront-running, başkasının henüz gerçekleşmemiş bir işlemini önceden görüp ondan önce işlem yaparak fiyat hareketinden yararlanma davranışıdır; kriptoda genellikle mempool'daki bekleyen işlemler üzerinden yaşanır.FUD(Fear Uncertainty Doubt)FUD (Fear, Uncertainty, Doubt), bir varlık ya da proje hakkında korku, belirsizlik ve şüphe yaratan, çoğu zaman abartılı ya da doğrulanmamış haber ve söylentilerin piyasada panik satışlara yol açmasıdır.GameFiGameFi, "game" (oyun) ve "finance" (finans) kelimelerinin birleşimidir. Oyun içi varlıkların NFT, ödüllerin ise kripto token olarak verildiği ve oyuncuların oynayarak dijital varlık kazanabildiği blokzincir tabanlı oyunları anlatır.Gas Fiyatı(Gas Price)Gas fiyatı, Ethereum ve EVM uyumlu ağlarda bir işlemin tükettiği her gas birimi için ödenen bedeldir ve genellikle gwei cinsinden ifade edilir. Toplam işlem ücreti, kullanılan gas miktarı ile gas fiyatının çarpımıdır.Gas Ücreti(Gas Fee)Gas ücreti, Ethereum ve benzeri blokzincirlerde bir işlemi ya da akıllı sözleşme çağrısını gerçekleştirmek için harcanan hesaplama karşılığında ağa ödenen ücrettir; ağın yerel varlığıyla ödenir ve yoğunluğa göre değişir.Gem CoinGem coin, kripto topluluklarında henüz az bilinen, piyasa değeri küçük olan ve ileride çok değerleneceği iddia edilen kripto paralar için kullanılan argo bir terimdir. "Gem" İngilizcede değerli taş, cevher anlamına gelir.Genesis Blok(Genesis Block)Genesis blok (genesis block), bir blokzincirin oluşturulan ilk bloğudur; kendisinden önce bir blok olmadığı için önceki bloğa referans içermez ve ağdaki diğer tüm bloklar zincirleme olarak bu bloğa bağlanır.Gerçek Dünya Varlıkları(Real World Assets)Gerçek dünya varlıkları (Real World Assets, RWA), devlet tahvili, gayrimenkul, emtia ya da kredi alacağı gibi blokzincir dışında var olan varlıkların tokenize edilerek blokzincir üzerinde temsil edilmesini anlatan kavramdır.Getiri Çiftçiliği(Yield Farming)Getiri çiftçiliği (yield farming), kripto varlıkları DeFi protokollerine likidite sağlamak, borç vermek ya da stake etmek için yatırıp karşılığında işlem ücreti ve ödül tokenı kazanmaya çalışma stratejisidir.Gizlilik Odaklı Kripto Para(Privacy Coin)Gizlilik odaklı kripto para (privacy coin), işlemlerdeki gönderici, alıcı ve tutar bilgilerini blokzincirde herkese açık biçimde göstermemek için özel kriptografik yöntemler kullanan kripto para türüdür.GM(GM (Good Morning))GM, İngilizce "Good Morning" (günaydın) ifadesinin kısaltmasıdır. Kripto, NFT ve Web3 topluluklarında saatten bağımsız olarak kullanılan, topluluğa aidiyeti ve iyimserliği gösteren gündelik bir selamlaşmadır.Grid Bot(Grid Trading Bot)Grid bot, belirlenen bir fiyat aralığını eşit kademelere bölüp her kademede otomatik alım ve satım emirleri veren bir işlem botudur. Yatay piyasada küçük fiyat dalgalanmalarından yararlanmayı hedefler.GweiGwei, Ethereum'un para birimi ETH'nin küçük bir alt birimidir; 1 gwei, 1 milyar wei'ye, yani 0,000000001 ETH'ye eşittir. Ethereum'da gas fiyatları genellikle gwei cinsinden gösterilir.Hafif Düğüm(Light Node)Hafif düğüm (light node), blokzincirin tamamını indirmek yerine yalnızca blok başlıklarını ve gerekli kanıtları alarak işlemleri doğrulayan düğüm türüdür. Mobil cüzdanlar gibi kaynakları sınırlı cihazlarda kullanılır.HalvingHalving, Bitcoin'de madencilere verilen blok sübvansiyonunun yaklaşık her 210.000 blokta, yani ortalama dört yılda bir yarıya indirilmesidir; amaç yeni bitcoin arzının hızını kademeli olarak düşürmektir.