Kripto Terimleri – Sayfa 6
368 terim
Terimler
Soulbound TokenSoulbound token (SBT), bir cüzdana bağlanan ve başka bir adrese aktarılamayan, satılamayan tokendir; diploma, üyelik, katılım belgesi veya itibar kaydı gibi kişiye özgü bilgileri zincir üstünde göstermek için tasarlanır.Sözleşme Hesabı(Contract Account)Sözleşme hesabı, Ethereum ve EVM uyumlu ağlarda bir özel anahtar yerine üzerinde yüklü akıllı sözleşme koduyla yönetilen hesap türüdür. Kendiliğinden işlem başlatamaz; bir çağrı geldiğinde kodundaki kurallara göre çalışır.SPL TokenSPL token, Solana blokzincirinde oluşturulan tokenlar için kullanılan standarttır. Adını Solana Program Library'den (Solana Program Kütüphanesi) alır ve hem değiştirilebilir tokenları hem de NFT'leri tek bir ortak token programı üzerinden tanımlar.Spot Ethereum ETFSpot Ethereum ETF, fiyatını doğrudan elinde tuttuğu ETH ile takip eden ve borsada hisse gibi işlem gören yatırım fonudur. ABD'de bu fonlar Temmuz 2024'te işlem görmeye başladı.Spot İşlem(Spot Trading)Spot işlem (spot trading), bir kripto paranın ya da başka bir varlığın o anki piyasa fiyatından alınıp satıldığı ve varlığın hemen alıcının hesabına geçtiği, kaldıraç kullanılmayan temel işlem türüdür.SPV(Simplified Payment Verification)SPV (Simplified Payment Verification), bir cüzdanın tüm blokzinciri indirmeden yalnızca blok başlıklarını ve Merkle ispatlarını kullanarak bir işlemin bloğa dahil edildiğini doğrulamasını sağlayan yöntemdir.StablecoinStablecoin, değerini genellikle ABD doları gibi bir itibari paraya ya da başka bir varlığa sabitlemeyi amaçlayan kripto varlıktır; amaç, kripto piyasalarındaki fiyat oynaklığından korunmuş bir dijital birim sunmaktır.Stacking SatsStacking sats, bitcoin'i en küçük birimi olan satoshi cinsinden küçük tutarlarla, genellikle düzenli aralıklarla biriktirme alışkanlığını anlatan bir kripto topluluğu deyimidir.StakingStaking, hisse ispatı kullanan bir blokzincirde kripto varlıkların ağın güvenliğine katkı amacıyla kilitlenmesi ve karşılığında protokolden ödül alınmasıdır; ödüller sabit değildir ve varlığın fiyat riski devam eder.Staking as a Service(Staking-as-a-Service)Staking as a Service (SaaS), hisse ispatı ağlarında doğrulayıcı düğümünün kurulumu, işletilmesi ve bakımının ücret karşılığında bir hizmet sağlayıcıya bırakıldığı modeldir; varlık sahibi teknik işle uğraşmadan staking ödülü almayı hedefler.Staking Ödülü(Staking Reward)Staking ödülü, hisse ispatı kullanan bir blokzincirde ağın güvenliğine katkı için varlığını stake eden doğrulayıcılara ya da onlara delege eden kullanıcılara yeni basılan tokenlar ve işlem ücretlerinden dağıtılan kazançtır.Stealth LaunchStealth launch, bir kripto tokenın önceden duyuru, ön satış ya da beyaz liste olmadan aniden piyasaya sürülmesidir; genellikle merkeziyetsiz bir borsada doğrudan likidite havuzu açılarak yapılır.STO(Security Token Offering)STO (Security Token Offering, menkul kıymet token arzı), şirket payı, kâr payı, borç ya da gelir hakkı gibi menkul kıymet niteliği taşıyan hakları temsil eden tokenların yatırımcılara satışıdır. Bu tür satışlar genellikle sermaye piyasası düzenlemelerine tabidir.Stratejik Bitcoin Rezervi(Strategic Bitcoin Reserve)Stratejik Bitcoin Rezervi, bir devletin Bitcoin'i uzun vadeli rezerv varlık olarak tutması fikrine verilen addır. ABD'de 2025'te imzalanan bir başkanlık kararnamesiyle, el konulmuş Bitcoin'lerden oluşan böyle bir rezerv kurulması öngörüldü.Sürekli Vadeli Sözleşme(Perpetual Futures)Sürekli vadeli sözleşme (perpetual futures), bir kripto varlığın fiyatı üzerine kurulan, vade tarihi olmayan ve genellikle kaldıraçla işlem gören bir türev üründür; fiyatı fonlama oranı mekanizmasıyla spot fiyata yakın tutulur.Sybil Saldırısı(Sybil Attack)Sybil saldırısı, tek bir saldırganın çok sayıda sahte kimlik, hesap ya da düğüm oluşturarak bir ağda orantısız etki kazanmaya çalışmasıdır. Blokzincirler bunu iş ispatı ve hisse ispatı gibi maliyetli mekanizmalarla zorlaştırır.Tahmin Piyasası(Prediction Market)Tahmin piyasası, bir seçim, spor karşılaşması ya da ekonomik veri gibi gelecekteki bir olayın sonucuna bağlı payların alınıp satıldığı ve fiyatların piyasanın o sonuca biçtiği olasılığı yansıttığı piyasadır.Tam Seyreltilmiş Değer(Fully Diluted Valuation)Tam seyreltilmiş değer (FDV), bir kripto tokenın maksimum arzının tamamı bugünkü fiyattan piyasada olsaydı ulaşacağı toplam değerdir; gelecekteki arz artışının yaratabileceği seyrelmeyi görmeye yarar.TaprootTaproot, Kasım 2021'de etkinleştirilen ve Bitcoin'e Schnorr imzalarını ve daha esnek harcama koşullarını getiren soft fork güncellemesidir. Karmaşık işlemleri daha verimli ve daha gizli hâle getirmeyi amaçlar.Tap-to-EarnTap-to-earn (T2E), kullanıcıların genellikle bir mesajlaşma uygulaması içindeki mini oyunda ekrana dokunarak puan topladığı ve bu puanların ileride kripto tokena dönüştürülmesinin vaat edildiği oyun modelidir.Teminat Oranı(Collateral Ratio)Teminat oranı, bir kripto kredisinde ya da teminatlı stablecoin sisteminde yatırılan teminatın değerinin borcun değerine oranıdır; oran belirlenen eşiğin altına düşerse pozisyon tasfiye (likidasyon) edilebilir.TendermintTendermint, blokzincirler için geliştirilmiş, Bizans hata toleranslı bir konsensüs ve ağ katmanı yazılımıdır. Cosmos ekosisteminin temelini oluşturur ve uygulama mantığını konsensüsten ayıran ABCI arayüzüyle bilinir.TestnetTestnet (test ağı), bir blokzincirin ana ağıyla benzer çalışan ama üzerindeki tokenların gerçek değeri olmayan, geliştiricilerin uygulama ve güncellemeleri risksiz biçimde denediği ayrı bir ağdır.Tether (USDT)(Tether)Tether (USDT), Tether şirketinin çıkardığı ve değerini 1 ABD dolarına sabitlemeyi hedefleyen, ihraççının tuttuğu rezervlerle desteklendiği belirtilen, merkezi bir stablecoindir.TGE(Token Generation Event)TGE (Token Generation Event, token oluşturma etkinliği), bir kripto projesinin tokenlarının ilk kez oluşturulduğu ve yatırımcılara, ekibe ya da topluluğa dağıtılmaya başlandığı andır. Çoğu zaman tokenın borsalarda işlem görmeye başlamasıyla aynı döneme denk gelir.The MergeThe Merge, Ethereum'un Eylül 2022'de iş ispatı (PoW) konsensüsünü bırakıp hisse ispatına (PoS) geçtiği güncellemedir. Mevcut yürütme katmanı, Beacon Chain ile birleştirilmiş ve madencilik sona ermiştir.Tokenizasyon(Tokenization)Tokenizasyon (tokenization), gayrimenkul, tahvil, fon payı ya da sanat eseri gibi bir varlığa ait sahiplik veya alacak haklarının blokzincir üzerinde dijital tokenlarla temsil edilmesi sürecidir.Tokenize Hisse(Tokenized Stock)Tokenize hisse, bir şirketin hisse senedini ya da onun fiyatını blokzincir üzerinde temsil eden tokendır; ürünün yapısına göre gerçek hisseye dayalı olabilir ya da yalnızca fiyatı izleyip sahiplik hakkı vermeyebilir.Tokenize Mevduat(Tokenized Deposit)Tokenize mevduat, bir bankadaki mevduatın blokzinciri ya da dağıtık defter üzerinde dijital token olarak temsil edilmesidir; token bankaya karşı bir alacağı gösterir ve mevduatın yasal niteliğini korur.Tokenomik(Tokenomics)Tokenomik (tokenomics), bir kripto tokenının toplam arzı, nasıl dağıtıldığı, piyasaya hangi takvimle çıktığı ve ekosistemde ne işe yaradığı gibi ekonomik özelliklerinin bütünüdür.Token ClaimToken claim, bir airdrop, token satışı ya da ödül programı sonucunda hak kazanılan kripto tokenların, kullanıcının kendi cüzdanından bir akıllı sözleşmeye işlem göndererek talep edilip cüzdana aktarılmasıdır.Token SwapToken swap, bir kripto tokenın başka bir tokenla doğrudan takas edilmesidir; genellikle merkeziyetsiz borsalarda likidite havuzları ve akıllı sözleşmeler aracılığıyla, bazen de proje token göçlerinde eski tokenın yenisiyle değiştirilmesi anlamında kullanılır.Token Yakımı(Token Burn)Token yakımı (token burn), kripto tokenların kimsenin erişemeyeceği bir adrese gönderilerek ya da akıllı sözleşmeyle yok edilerek kalıcı olarak dolaşımdan çıkarılması ve böylece arzın azaltılmasıdır.Toplam Arz(Total Supply)Toplam arz (total supply), bir kripto paranın ya da tokenın bugüne kadar oluşturulmuş ve yakılarak yok edilmemiş tüm birimlerinin sayısıdır. Kilitli ya da henüz dağıtılmamış tokenları da içerir; dolaşımdaki arzdan ve maksimum arzdan farklıdır.Toplam Kripto Piyasa Değeri(Total Crypto Market Cap)Toplam kripto piyasa değeri, izlenen tüm kripto paraların piyasa değerlerinin, yani dolaşımdaki arz ile güncel fiyatın çarpımının toplamıdır. Kripto piyasasının genel büyüklüğünü ve yönünü izlemek için kullanılır.TOTAL3TOTAL3, Bitcoin ve Ethereum hariç tüm kripto paraların toplam piyasa değerini gösteren bir grafik göstergesidir. Altcoin piyasasının genel gidişatını izlemek için grafik platformlarında kullanılır.To the MoonTo the moon (aya kadar), kripto ve meme hisse topluluklarında bir varlığın fiyatının çok büyük oranda yükseleceği beklentisini anlatan argo bir ifadedir. Genellikle roket emojisiyle birlikte kullanılır ve aşırı iyimserliği yansıtır.TPS(Transactions Per Second)TPS (Transactions Per Second), bir blokzincirin ya da ödeme sisteminin saniyede işleyebildiği işlem sayısıdır. Ağların kapasitesini karşılaştırmak için kullanılır ama tek başına hız ve kaliteyi göstermez.TradFi(Traditional Finance)TradFi (Traditional Finance), bankalar, borsalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri ve merkez bankaları gibi düzenlenmiş kurumlardan oluşan geleneksel finans sistemini anlatmak için kripto dünyasında kullanılan kısaltmadır.TRC-20TRC-20, Tron blokzinciri üzerinde akıllı sözleşmelerle oluşturulan tokenlar için kullanılan teknik standarttır. Ethereum'daki ERC-20 standardına benzer kurallar tanımlar ve bu sayede tokenlar cüzdanlar ve borsalar tarafından ortak biçimde desteklenir.TronTron, akıllı sözleşme çalıştırabilen, yetkilendirilmiş hisse ispatı (DPoS) ile işleyen bir blokzincir ağıdır; yerel kripto parası TRX'tir ve özellikle TRC-20 standardındaki stablecoin transferleriyle bilinir.TVL(Total Value Locked)TVL (Total Value Locked), bir DeFi protokolüne ya da blokzincir ağına yatırılmış ve akıllı sözleşmelerde tutulan tüm kripto varlıkların güncel piyasa değeri toplamıdır; genellikle dolar cinsinden ifade edilir.USDC(USD Coin)USDC (USD Coin), Circle şirketinin çıkardığı, değerini 1 ABD dolarına sabitlemeyi hedefleyen ve nakit ile kısa vadeli ABD devlet tahvili gibi rezervlerle desteklendiği açıklanan merkezi bir stablecoindir.UTXO(Unspent Transaction Output)UTXO (Unspent Transaction Output, harcanmamış işlem çıktısı), Bitcoin gibi blokzincirlerde önceki işlemlerden kalan ve henüz harcanmamış coin parçalarıdır; bir cüzdanın bakiyesi bu parçaların toplamından oluşur.ValidiumValidium, işlemlerin doğruluğunu sıfır bilgi ispatıyla ana zincirde kanıtlayan ama işlem verisini ana zincir yerine zincir dışında saklayan bir ölçekleme çözümüdür. Daha ucuzdur, ancak veri erişimi için ek güvene dayanır.Vanity Adres(Vanity Address)Vanity adres, başında ya da sonunda kullanıcının seçtiği belirli harf veya rakam dizisini içeren, çok sayıda deneme yapılarak üretilmiş kripto cüzdan adresidir. Kişiselleştirme sağlar, ancak üretim aracı güvenli değilse fonlar risk altına girer.VaporwareVaporware, büyük vaatlerle duyurulan ancak çalışan bir ürünü hiçbir zaman ortaya çıkmayan ya da sürekli ertelenen yazılım ve projeler için kullanılan terimdir; kriptoda çoğunlukla token satışı yapıp ürün geliştirmeyen projeleri anlatır.Veri Kullanılabilirliği(Data Availability)Veri kullanılabilirliği (data availability), bir bloğu ya da rollup paketini oluşturan işlem verisinin ağdaki herkes tarafından indirilebilir ve doğrulanabilir şekilde yayımlanmış olmasının güvencesidir. Ölçekleme çözümlerinin güvenliği buna dayanır.VestingVesting, bir kripto projesinde ekibe, erken yatırımcılara ya da danışmanlara ayrılan tokenların hepsinin birden değil, önceden belirlenmiş bir takvime göre kademeli olarak serbest bırakılmasıdır.veToken(Vote-Escrowed Token)veToken (vote-escrowed token), bir protokolün yönetişim tokenının belirli bir süre kilitlenmesiyle elde edilen, devredilemeyen ve kilit süresi uzadıkça daha fazla oy gücü ile ödül payı sağlayan tokendır.VyperVyper, Ethereum ve EVM uyumlu ağlarda akıllı sözleşme yazmak için geliştirilmiş, Python'a benzeyen bir programlama dilidir. Kodun okunabilir ve denetlenebilir olmasını öne çıkarmak için bazı özellikleri bilerek dışarıda bırakır.WAGMIWAGMI, İngilizce "We're All Gonna Make It" (hepimiz başaracağız) ifadesinin kısaltmasıdır. Kripto ve NFT topluluklarında iyimserlik, dayanışma ve birlikte kazanma inancını dile getirmek için kullanılan argo bir selamlaşma ve moral sözüdür.Wallet DrainerWallet drainer (cüzdan boşaltıcı), kullanıcıyı sahte bir site ya da uygulama üzerinden kötü niyetli bir işlem veya imza onaylamaya ikna ederek kripto cüzdanındaki varlıkları saldırgana aktaran dolandırıcılık yazılımıdır.Wash TradingWash trading, aynı kişi ya da birlikte hareket eden tarafların bir varlığı kendi aralarında alıp satarak gerçek olmayan işlem hacmi ve fiyat görüntüsü yaratmasıdır. Yatırımcıları yanıltan bir piyasa manipülasyonu türüdür.Web3Web3, internet hizmetlerinin blokzincir, kripto cüzdanlar ve tokenlar üzerine kurulmasını ve kullanıcıların verileri ile dijital varlıkları üzerinde büyük platformlar yerine daha fazla doğrudan kontrol sahibi olmasını hedefleyen internet vizyonudur.Web Cüzdan(Web Wallet)Web cüzdan, bir internet tarayıcısı üzerinden, web sitesi ya da tarayıcı eklentisi olarak erişilen kripto para cüzdanıdır. Kullanımı kolaydır, ancak internete sürekli bağlı olduğu için sahte siteler ve oltalama saldırılarına açıktır.WeiWei, Ethereum'un para birimi ETH'nin bölünebileceği en küçük birimdir. 1 ETH, 10^18 (bir milyar kere milyar) wei'ye eşittir. Akıllı sözleşmeler tutarları genellikle wei cinsinden işler.WhitelistWhitelist (beyaz liste), kriptoda bir token satışına, NFT basımına ya da belirli bir işleme öncelikli veya ayrıcalıklı erişim hakkı tanınan önceden onaylanmış cüzdan adresleri ya da kullanıcılar listesidir.WhitepaperWhitepaper, bir kripto projesinin amacını, teknik yapısını, token ekonomisini ve yol haritasını anlatan resmî tanıtım belgesidir. Projeyi incelemek için önemli bir kaynaktır ama içeriğindeki vaatlerin gerçekleşeceğini garanti etmez.XRPXRP, XRP Ledger adlı açık kaynaklı blokzincirin yerel kripto parasıdır; işlem ücretlerini ödemek ve sınır ötesi transferlerde köprü varlık olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır, madencilik yoluyla üretilmez.