İçeriğe geç
parazade
Kripto

HTLC Nedir?

İngilizce: Hash Time-Locked Contract

Yayın: · Son güncelleme:

HTLC Nedir? Kısaca

HTLC (Hash Time-Locked Contract), alıcının belirli bir süre içinde gizli bir değeri açıklaması şartıyla ödemeyi almasını, aksi hâlde paranın gönderene dönmesini sağlayan koşullu sözleşmedir. Lightning Network ve atomik takaslarda kullanılır.

HTLC nedir?
İçindekiler
  1. HTLC nedir?
  2. Nasıl çalışır?
  3. Nelere dikkat etmeli?

HTLC, "Hash Time-Locked Contract" yani "hash ve zaman kilitli sözleşme" ifadesinin kısaltmasıdır. İki koşulu birleştiren bir ödeme yapısıdır: bir hash kilidi ve bir zaman kilidi.

HTLC nedir?

  • Hash kilidi: Para, yalnızca belirli bir hash değerini üreten gizli bilgiyi (preimage) sunan kişi tarafından alınabilir.
  • Zaman kilidi: Bu gizli bilgi belirli bir süre içinde sunulmazsa para gönderene geri döner.

Böylece ya alıcı şartı yerine getirip parayı alır ya da süre dolar ve gönderen parasını geri alır. Arada güvenilir bir aracıya gerek kalmaz.

Nasıl çalışır?

Varsayımsal bir örnek: Ayşe, Mehmet üzerinden Can'a ödeme yapmak istiyor.

  1. Can gizli bir değer seçer, hash'ini Ayşe'ye verir.
  2. Ayşe, Mehmet'e "gizli değeri gösterirsen parayı al" koşuluyla HTLC kurar.
  3. Mehmet de Can'a aynı hash ile, biraz daha kısa süreli bir HTLC kurar.
  4. Can gizli değeri açıklayıp Mehmet'ten ödemeyi alır; Mehmet de öğrendiği değerle Ayşe'den alır.

Lightning Network'teki çok atlamalı ödemeler bu mantıkla çalışır. Aynı yapı, iki farklı blokzincir arasında aracısız takas yapmayı sağlayan atomik takaslarda da kullanılır.

Nelere dikkat etmeli?

  • Süreler doğru ayarlanmazsa aracı düğümler zarar görebilir; bu yüzden zincirdeki her adımın süresi bir öncekinden kısa tutulur.
  • Yoğun ağ koşullarında zaman kilidi dolmadan işlemin bloğa girmesi zorlaşabilir.
  • Sıradan kullanıcılar HTLC'yi doğrudan kurmaz; cüzdan yazılımları bunu otomatik yapar. Bu nedenle güvenilir ve güncel cüzdan kullanmak önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

HTLC'de ödeme gerçekleşmezse ne olur?

Zaman kilidi süresi dolduğunda para otomatik olarak gönderenin harcayabileceği hâle gelir. Böylece fonlar süresiz kilitli kalmaz.

Atomik takas HTLC ile nasıl yapılır?

İki taraf, aynı hash'e bağlı HTLC'leri iki ayrı zincirde kurar. Biri gizli değeri açıklayıp ödemesini aldığında diğeri de aynı değerle kendi ödemesini alabilir.

İlgili terimler

Zaman Kilidi(Timelock)Zaman kilidi (timelock), bir kripto işlemin ya da varlığın belirli bir tarih, blok yüksekliği veya süre dolmadan harcanamamasını sağlayan mekanizmadır. Ödeme kanallarında, vesting'de ve yönetişim gecikmelerinde kullanılır.Lightning NetworkLightning Network, Bitcoin ağının üzerine kurulu, kullanıcıların açtıkları ödeme kanalları aracılığıyla her ödemeyi zincire yazmadan hızlı ve düşük ücretle Bitcoin transferi yapmasını sağlayan bir katman 2 ağıdır.Ödeme Kanalı(Payment Channel)Ödeme kanalı, iki tarafın blokzincirde bir miktar fonu kilitleyip sonraki birçok ödemeyi zincir dışında imzalı mesajlarla yapmasını, yalnız açılış ve kapanışı zincire yazmasını sağlayan ölçekleme yöntemidir.Bitcoin ScriptBitcoin Script, bir Bitcoin çıktısının hangi koşullarla harcanabileceğini tanımlayan, yığın (stack) tabanlı ve kasıtlı olarak sınırlı tutulmuş programlama dilidir. Çoklu imza ve zaman kilidi gibi özellikler bununla yapılır.Blokzincir(Blockchain)Blokzincir, işlem kayıtlarının bloklar hâlinde gruplanıp kriptografik özetlerle birbirine zincirlendiği, tek bir merkez yerine ağdaki çok sayıda bilgisayarda tutulan ortak ve değiştirilmesi çok zor bir dijital defterdir.Programlanabilir Para(Programmable Money)Programlanabilir para, kullanımı ya da transferi yazılım kurallarına bağlanabilen dijital paradır; örneğin belirli bir koşul gerçekleşince ödemenin kendiliğinden yapılması ya da paranın yalnız belirli amaçlarla harcanabilmesi sağlanabilir.