Veri Kullanılabilirliği Nedir?
İngilizce: Data Availability
Yayın: · Son güncelleme:
Veri Kullanılabilirliği Nedir? Kısaca
Veri kullanılabilirliği (data availability), bir bloğu ya da rollup paketini oluşturan işlem verisinin ağdaki herkes tarafından indirilebilir ve doğrulanabilir şekilde yayımlanmış olmasının güvencesidir. Ölçekleme çözümlerinin güvenliği buna dayanır.
Veri kullanılabilirliği, bir blokzincirde yayımlanan blok ya da işlem paketinin içeriğinin gerçekten erişilebilir olduğu anlamına gelir. Bir blok başlığının yayımlanması yetmez; o bloğu oluşturan işlem verisi de herkesin indirip kontrol edebileceği şekilde ortada olmalıdır.
Veri kullanılabilirliği nedir?
Bir blok üreticisi yalnızca başlığı yayımlayıp veriyi saklarsa, diğer katılımcılar bloğun geçerli olup olmadığını denetleyemez. Rollup'larda bu sorun daha da kritiktir: Kullanıcılar, operatör ortadan kaybolsa bile hesap durumlarını yeniden kurup varlıklarını ana zincire çekebilmek için işlem verisine ihtiyaç duyar. Optimistic rollup'larda itiraz etmek, ZK rollup'larda ise durumu yeniden oluşturmak bu veriye bağlıdır.
Neden önemli?
Ölçekleme çözümleri işlemi ana zincirden dışarı taşır ama veriyi bir yere koymak zorundadır. Verinin nereye konduğu güvenlik modelini belirler:
- Ana zincir: En güçlü güvence, ama en pahalı seçenek.
- Ayrı veri katmanı (DA katmanı): Yalnızca veri yayımlamak için tasarlanmış ağlar; daha ucuz, farklı güven varsayımları.
- Komite: Belirli kurumların veriyi sakladığı model; en ucuz ama en çok güven gerektiren seçenek.
Validium bu son iki modeli kullanır.
Veri örnekleme
Hafif istemcilerin tüm bloğu indirmeden verinin erişilebilir olduğundan emin olabilmesi için veri kullanılabilirliği örneklemesi (DAS) geliştirilmiştir. İstemciler bloğun rastgele küçük parçalarını ister; yeterince örnek başarıyla alınırsa verinin tamamının yayımlandığı yüksek olasılıkla doğrulanır. Ethereum'un danksharding yol haritası da bu fikre dayanır.
Kısacası veri kullanılabilirliği, "işlem doğru mu?" sorusundan önce gelen "işlemi görebiliyor muyum?" sorusunun cevabıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
DA katmanı ne demek?
DA katmanı, rollup gibi ağların işlem verisini yayımlamak için kullandığı, veri kullanılabilirliğine odaklanan blokzincir ya da altyapıdır. Ana zincire göre daha ucuz veri alanı sunmayı hedefler.
Veri kullanılabilir değilse ne olur?
Kullanıcılar hesap durumlarını doğrulayamaz, hatalı işlemlere itiraz edemez ve bazı durumlarda varlıklarını güvenle çekemez. Bu yüzden ölçekleme çözümlerinde temel bir güvenlik koşuludur.