Altın, Döviz & Emtia Terimleri – Sayfa 2
167 terim
Terimler
Döviz Rezervi(Foreign Exchange Reserves)Döviz rezervi, bir ülkenin merkez bankasının elinde tuttuğu yabancı para cinsinden varlıklar ve altından oluşan birikimdir. Kur istikrarı, dış borç ödemeleri ve kriz anlarında güvence için kullanılır.Döviz Satış Kuru(Selling Rate)Döviz satış kuru, bir banka ya da döviz bürosunun müşteriye döviz satarken uyguladığı kurdur. Döviz almak istediğinde ödeyeceğin Türk lirası tutarı bu kurla hesaplanır ve satış kuru her zaman alış kurundan yüksektir.Döviz Swapı(Currency Swap)Döviz swapı, iki tarafın belirli bir tutardaki farklı para birimlerini bugün takas edip, önceden anlaşılan bir tarihte ve kurla geri değiştirmeyi taahhüt ettiği finansal işlemdir.Döviz Tevdiat Hesabı(Foreign Currency Deposit Account)Döviz tevdiat hesabı (DTH), bankada dolar, euro ya da sterlin gibi yabancı para cinsinden açılan mevduat hesabıdır. Birikimini yabancı para olarak tutmanı sağlar; vadesiz ya da vadeli açılabilir ve getirisi döviz cinsinden hesaplanır.Efektif Kur(Effective Exchange Rate)Bankacılıkta efektif kur, nakit döviz yani banknot alım satımında uygulanan kurdur. İktisatta ise efektif kur, bir paranın ticaret ortaklarının paralarından oluşan sepete karşı ağırlıklı ortalama değerini gösteren endeksi ifade eder.Egzotik Pariteler(Exotic Currency Pairs)Egzotik pariteler, ABD doları ya da euro gibi gelişmiş bir para birimi ile Türk lirası, Güney Afrika randı, Meksika pesosu gibi gelişmekte olan bir ülke para biriminden oluşan döviz çiftleridir.Emtia(Commodity)Emtia, kalitesi standart olan ve kimin ürettiğinden bağımsız olarak birbirinin yerine geçebilen temel ham madde ya da tarım ürünüdür. Petrol, doğal gaz, altın, bakır, buğday ve kahve emtiaya örnektir.Emtia Borsası(Commodity Exchange)Emtia borsası, altın, petrol, doğal gaz, metaller ve tarım ürünleri gibi standartlaştırılmış hammaddelerin spot ya da vadeli sözleşmelerle alınıp satıldığı organize piyasadır.Emtia Endeksi(Commodity Index)Emtia endeksi, enerji, metal ve tarım ürünleri gibi bir emtia sepetinin fiyat performansını tek bir sayıyla izleyen göstergedir. Genellikle vadeli işlem sözleşmesi fiyatları üzerinden hesaplanır ve fonlar için karşılaştırma ölçütü olarak kullanılır.Emtia Fiyatları(Commodity Prices)Emtia fiyatları, petrol, doğal gaz, altın, bakır, buğday ve pamuk gibi standart özelliklere sahip, büyük hacimlerde alınıp satılan temel ürünlerin piyasa fiyatlarıdır. Bu fiyatlar küresel arz ve talebe göre oluşur.Emtia Piyasası(Commodity Market)Emtia piyasası, petrol, metal ve tarım ürünleri gibi ham maddelerin spot ya da vadeli sözleşmelerle alınıp satıldığı piyasalardır. Üreticiler, tüketiciler, finans kurumları ve spekülatörler bu piyasada fiyat oluşumuna katılır.Emtia Süper Döngüsü(Commodity Supercycle)Emtia süper döngüsü, emtia fiyatlarının yapısal talep değişimleri nedeniyle on yıl ya da daha uzun süren güçlü bir yükseliş, ardından uzun bir düşüş dönemine girmesini anlatan kavramdır.Endüstriyel Metaller(Industrial Metals)Endüstriyel metaller, başta bakır, alüminyum, çinko, nikel, kurşun ve kalay olmak üzere sanayi üretiminde, inşaatta ve imalatta yoğun kullanılan metallerdir. Baz metaller olarak da anılır; fiyatları ekonomik faaliyete duyarlıdır.Enerji Emtiaları(Energy Commodities)Enerji emtiaları, ham petrol, doğal gaz, benzin, motorin, jet yakıtı, kömür ve elektrik gibi enerji üretiminde ve tüketiminde kullanılan, standart sözleşmelerle alınıp satılan ürünlerdir.Eski Tarihli Altın(Old-Dated Gold Coin)Eski tarihli altın, üzerindeki basım yılı içinde bulunulan yıldan önce olan Cumhuriyet altınıdır. Darphane'ye göre ayar ve ağırlık yeni tarihliyle aynıdır; piyasadaki fiyat farkı daha çok yıpranmadan doğar.EuroEuro, Avrupa Birliği'ne üye 21 ülkenin ortak para birimidir. Kodu EUR, simgesi €'dur ve 100 sente bölünür. Para politikasını Frankfurt merkezli Avrupa Merkez Bankası yürütür; dünyanın en çok kullanılan ikinci rezerv parasıdır.Fiziki Altın(Physical Gold)Fiziki altın, elle tutulabilen ve sahibinin kendisinin saklayabildiği altındır: gram ve külçe altın, çeyrek gibi sikkeler ve takılar bu gruba girer. Banka hesabındaki ya da fondaki altından farklı olarak somut bir nesnedir.ForexForex (foreign exchange), para birimlerinin birbirine karşı alınıp satıldığı küresel döviz piyasasıdır. Türkiye'de genellikle kaldıraçlı döviz işlemlerini anlatmak için de kullanılır ve bu işlemler yüksek zarar riski taşır.Forex Seansları(Forex Trading Sessions)Forex seansları, 24 saat açık olan döviz piyasasında işlemlerin yoğunlaştığı ana finans merkezlerine göre ayrılan zaman dilimleridir. Genellikle Sidney, Tokyo, Londra ve New York seansları olarak dörde ayrılır.Good DeliveryGood Delivery, Londra Külçe Piyasası Birliği'nin (LBMA) uluslararası toptan piyasada kabul edilen altın ve gümüş külçeler için belirlediği standarttır. Altın külçeler 350-430 troy ons ağırlıkta ve en az 995 saflıkta olmalıdır.Gösterge Kur(Indicative Exchange Rate)Gösterge kur, merkez bankasının piyasada oluşan kurları izleyerek her iş günü ilan ettiği, bilgi ve referans amaçlı döviz kurudur. Bankalar ve döviz bürolarındaki işlem kurlarından farklı olabilir.Gram Altın(Gram Gold)Gram altın, bir gram ağırlığındaki yüksek saflıkta (24 ayar) altını ya da bu miktarın fiyatını ifade eder. Türkiye'de altın yatırımının en yaygın ölçü birimidir; fiyatı ons altın fiyatı ve döviz kurundan türetilir.Gram Gümüş(Gram Silver)Gram gümüş, bir gram saf gümüşün Türk lirası cinsinden fiyatını ya da bu birimle alınıp satılan gümüşü anlatır. Fiyatı ons gümüşün dolar fiyatı ve dolar/TL kuru üzerinden hesaplanır.Gremse Altın(Gremse Gold Coin)Gremse altın, piyasada ikibuçukluk Cumhuriyet altınına verilen geleneksel addır. Ziynet ikibuçukluk 17,54 gram, sikke ikibuçukluk 18,04 gramdır; ikisi de 22 ayardır.Gümüş(Silver)Gümüş, hem takı ve yatırım amaçlı kullanılan değerli bir metal hem de elektronik, güneş paneli ve sanayi üretiminde yaygın kullanılan bir hammaddedir. Uluslararası piyasada dolar cinsinden ons üzerinden fiyatlanır.Gümüş Fonu(Silver Fund)Gümüş fonu, portföyünü ağırlıklı olarak gümüşe ve gümüşe dayalı sermaye piyasası araçlarına yatıran, yatırımcıya fiziki gümüş saklamadan gümüş fiyatındaki değişime dolaylı katılım sağlayan yatırım fonudur.Gümüş Hesabı(Silver Account)Gümüş hesabı, bankalarda gram cinsinden gümüş alıp tutmaya imkân veren kıymetli maden depo hesabıdır. Hesaptaki gümüşün TL değeri, uluslararası gümüş fiyatı ve döviz kuruna göre günlük olarak değişir.Güvenli Liman(Safe Haven)Güvenli liman, piyasalarda belirsizlik ve kriz dönemlerinde değerini koruması ya da artırması beklenen, bu yüzden yatırımcıların sığındığı varlıkları anlatır. Altın, güçlü ülkelerin devlet tahvilleri ve bazı para birimleri bu gruba örnektir.Hamit Altını(Hamit Gold Coin)Hamit altını, Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid (1876-1909) dönemine ait tuğralı altın liradır. Reşat altını gibi 7,216 gram ve 22 ayar kabul edilir; takı ve hediye amacıyla alınır.Ham Petrol(Crude Oil)Ham petrol, yer altından çıkarıldığı hâliyle henüz rafineride işlenmemiş, hidrokarbonlardan oluşan doğal sıvı yakıttır. Rafinerilerde benzin, motorin, jet yakıtı ve petrokimya ürünlerine dönüştürülür; dünyanın en çok işlem gören emtialarındandır.Has Altın(Pure Gold)Has altın, içine başka metal karıştırılmamış, yaklaşık saf altındır ve 24 ayar olarak anılır. Piyasada 995 ve 999,9 milyem saflıktaki külçeler has altın kabul edilir.Hindistan Rupisi(Indian Rupee)Hindistan rupisi, Hindistan Cumhuriyeti'nin resmî para birimidir ve INR koduyla gösterilir. Bir rupi 100 paiseye bölünür; parayı Hindistan Merkez Bankası (Reserve Bank of India) yönetir.Hurda Altın(Scrap Gold)Hurda altın, kırılmış, eskimiş ya da artık kullanılmayan altın takı ve parçalardır. Kuyumcu bu altınları işçilik ödemeden, ağırlık ve saflık (milyem) üzerinden değerlendirir; sonra eritilip yeniden kullanılırlar.İkibuçuk Altın(2.5 Lira Gold Coin)İkibuçuk altın, Darphane'nin bastığı ve birlik altının iki buçuk katı ağırlığındaki 22 ayar Cumhuriyet altınıdır. Ziynet türü 17,54 gram, sikke türü 18,04 gramdır.İsveç Kronu(Swedish Krona)İsveç kronu, İsveç'in resmî para birimidir ve SEK koduyla gösterilir. Bir kron 100 öreye bölünür; para politikasını dünyanın en eski merkez bankası kabul edilen Riksbank yürütür.İsviçre Frangı(Swiss Franc)İsviçre frangı, İsviçre ve Lihtenştayn'ın resmî para birimidir. Kodu CHF'dir ve 100 santime bölünür. Siyasi istikrar ve güçlü kamu maliyesi nedeniyle kriz dönemlerinde güvenli liman olarak görülür.İşçilik Ücreti(Workmanship Fee)İşçilik ücreti, altın ve gümüş gibi kıymetli madenlerden yapılan takı ve ziynet ürünlerinde, madenin kendi değerine ek olarak üretim ve tasarım emeği için alınan bedeldir. Genellikle satışta ürün fiyatına eklenir, geri satışta ise çoğu zaman ödenmez.Japon Yeni(Japanese Yen)Japon yeni, Japonya'nın resmî para birimidir. Kodu JPY, simgesi ¥'dir. Uzun yıllar süren çok düşük faiz politikası nedeniyle carry trade işlemlerinde fonlama parası olarak kullanılır ve güvenli liman sayılır.Kahve(Coffee)Kahve, kahve ağacının çekirdeklerinden elde edilen ve dünyada en çok işlem gören tarım emtialarından biridir. Piyasada başlıca iki türü vardır: arabika ve robusta; ikisi de ayrı vadeli kontratlarla alınıp satılır.Kakao(Cocoa)Kakao, kakao ağacının meyvesinden elde edilen ve çikolatanın ana hammaddesi olan çekirdektir. Üretimin büyük kısmı Batı Afrika'da, özellikle Fildişi Sahili ve Gana'da yapılır; vadeli kontratlarla işlem görür.Kambiyo(Foreign Exchange)Kambiyo, bir ülkenin parasının başka bir ülkenin parasıyla değiştirilmesi ve dövizle yapılan ödeme, transfer ve alım satım işlemlerinin genel adıdır. Bankacılıkta döviz işlemlerinin yürütüldüğü bölüme de kambiyo servisi denir.Kanada Doları(Canadian Dollar)Kanada doları, Kanada'nın resmî para birimidir ve CAD koduyla gösterilir. Bir dolar 100 sente bölünür; parayı Kanada Bankası (Bank of Canada) çıkarır ve para politikasını yönetir.Kıymetli Madenler Fonu(Precious Metals Fund)Kıymetli madenler fonu, portföyünü ağırlıklı olarak altın, gümüş, platin gibi kıymetli madenlere ve bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarına yatıran, maden fiyatlarını fon payı üzerinden izlemeyi sağlayan yatırım fonudur.Kur Çapası(Exchange Rate Anchor)Kur çapası, enflasyonu düşürmek için döviz kurunun sabitlendiği ya da önceden açıklanan bir patikada tutulduğu para politikası yaklaşımıdır. Amaç, fiyat beklentilerini kurun öngörülebilir seyrine bağlamaktır.Kur Farkı(Exchange Rate Difference)Kur farkı, döviz cinsinden bir alacak, borç ya da işlemin kaydedildiği tarihteki kur ile tahsil, ödeme veya değerleme tarihindeki kur arasındaki değişimden doğan kazanç ya da kayıptır.Kur Geçişkenliği(Exchange Rate Pass-Through)Kur geçişkenliği, döviz kurundaki değişimin ithalat fiyatlarına, üretici fiyatlarına ve tüketici enflasyonuna ne ölçüde yansıdığını gösteren kavramdır. Yüksek geçişkenlik, kur artışının fiyatlara hızla ve güçlü biçimde geçtiğini anlatır.Kur Korumalı Mevduat(FX-Protected Deposit)Kur korumalı mevduat (KKM), Türk lirası mevduatın vade sonunda, kur artışı faiz getirisini aşarsa aradaki farkın tasarruf sahibine ödendiği bir mevduat uygulamasıdır. 2021 sonunda başlatılmış, 2025'te yeni hesap açılışı sonlandırılmıştır.Kur Krizi(Currency Crisis)Kur krizi, bir para biriminin kısa sürede büyük değer kaybına uğradığı ve merkez bankasının kuru koruyamadığı durumdur. Çoğu zaman döviz rezervlerinin erimesi ve kur rejiminin değişmesiyle sonuçlanır.Kur Oynaklığı(Exchange Rate Volatility)Kur oynaklığı, bir döviz kurunun belirli bir dönemde ne kadar ve ne sıklıkla dalgalandığını gösteren ölçüdür. Oynaklık yükseldikçe kurun gelecekteki değerini tahmin etmek zorlaşır ve kur riski artar.Kur Rejimi(Exchange Rate Regime)Kur rejimi, bir ülkenin para biriminin diğer paralar karşısındaki değerinin nasıl belirleneceğini ve merkez bankasının bu süreçteki rolünü tanımlayan sistemdir. Sabit kurdan serbest dalgalanmaya kadar farklı türleri vardır.Kur Riski(Exchange Rate Risk)Kur riski, döviz kurlarındaki beklenmedik değişimlerin, döviz cinsinden borç, alacak, gelir, gider ya da yatırımların yerel para karşılığını olumsuz etkileme ihtimalidir. Döviz riski olarak da anılır.Kur Şoku(Currency Shock)Kur şoku, bir para biriminin döviz karşısındaki değerinin kısa sürede, beklenmedik biçimde ve sert şekilde değişmesidir. Genellikle ani değer kaybını anlatır ve fiyatlara, borçlara hızla yansır.Kuveyt Dinarı(Kuwaiti Dinar)Kuveyt dinarı, Kuveyt'in resmî para birimidir ve KWD koduyla gösterilir. Bir dinar 1.000 filse bölünür; değeri tek bir paraya değil, açıklanmayan bir para sepetine göre yönetilir.Kuyumcu(Jeweler)Kuyumcu, altın, gümüş ve değerli taşlardan yapılmış takıları ve sikke altınları üreten, alan ve satan kişi ya da işletmedir. Türkiye'de altın birikiminin büyük bölümü kuyumcular üzerinden alınıp satılır.Külçe Altın(Gold Bullion)Külçe altın, belirli ağırlık ve saflıkta dökülmüş ya da preslenmiş, üzerinde üretici, saflık ve ağırlık bilgisi bulunan yatırım amaçlı altın çubuğudur. Gramlık küçük külçelerden kilogramlık ve daha büyük külçelere kadar çeşitleri vardır.Külçe Gümüş(Silver Bullion)Külçe gümüş, rafineride dökülüp damgalanmış, genellikle 999 saflıkta gümüş kalıbıdır. 100 gram, 500 gram ve 1 kilogram gibi standart ağırlıklarda satılır ve yatırım amaçlı fiziki gümüşün en yaygın biçimidir.LBMA Altın Fiyatı(LBMA Gold Price)LBMA altın fiyatı, Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA) çatısı altında günde iki kez elektronik ihaleyle belirlenen ve dünya genelinde altın sözleşmelerinde referans olarak kullanılan dolar cinsinden ons fiyatıdır.Lityum(Lithium)Lityum, en hafif metal olan ve lityum iyon bataryaların temel hammaddesi olan bir elementtir. Telefonlardan elektrikli araçlara kadar şarj edilebilir pillerde kullanıldığı için önemi son yıllarda hızla artmıştır.LME(London Metal Exchange)LME (London Metal Exchange), bakır, alüminyum, çinko, nikel, kurşun ve kalay gibi endüstriyel metallerin vadeli sözleşmelerle alınıp satıldığı ve dünya genelinde referans fiyatların oluştuğu Londra merkezli metal borsasıdır.Majör Pariteler(Major Currency Pairs)Majör pariteler, ABD dolarının euro, Japon yeni, İngiliz sterlini gibi gelişmiş ülkelerin en çok işlem gören para birimleriyle oluşturduğu döviz çiftleridir. Forex piyasasının en likit ve en dar alış-satış farklı çiftleridir.