Yazılım & No-Code Terimleri – Sayfa 5
362 terim
Terimler
QA(Quality Assurance)QA (Quality Assurance), yazılımda kalite güvencesi demektir. Ürünün belirlenen kalite standartlarını karşılaması için süreçlerin planlanması, hataların önlenmesi ve testlerle doğrulanmasını kapsayan çalışmaların bütünüdür.QA Mühendisi(QA Engineer)QA mühendisi (kalite güvence mühendisi), bir yazılımın gereksinimlere uygun, hatasız ve güvenilir çalıştığından emin olmak için test stratejisi oluşturan, manuel ve otomatik testler yürüten ve kalite süreçlerini iyileştiren uzmandır.Query StringQuery string (sorgu dizesi), bir URL'de soru işaretinden sonra gelen ve anahtar=değer çiftleriyle sunucuya ek bilgi gönderen bölümdür. Arama, filtreleme, sayfalama ve kampanya takibi için kullanılır.Race ConditionRace condition (yarış durumu), iki ya da daha fazla işlemin aynı veriye aynı anda erişmesi ve sonucun işlemlerin hangi sırayla çalıştığına bağlı hâle gelmesidir. Bu durum tutarsız ve tekrarlanması zor hatalara yol açar.React NativeReact Native, Meta'nın geliştirdiği, JavaScript ve React bileşen mantığıyla tek kod tabanından iOS ve Android için yerel arayüze sahip mobil uygulamalar oluşturmayı sağlayan açık kaynaklı bir çatıdır.React.jsReact.js, Meta (eski adıyla Facebook) tarafından geliştirilen, kullanıcı arayüzlerini yeniden kullanılabilir bileşenlerle kurmayı sağlayan açık kaynaklı bir JavaScript kütüphanesidir. Tek sayfa web uygulamalarında çok yaygındır.READMEREADME, bir yazılım projesinin kök klasöründe bulunan ve projenin ne işe yaradığını, nasıl kurulup çalıştırılacağını ve nasıl katkı verileceğini anlatan, genellikle Markdown biçiminde yazılmış tanıtım dosyasıdır.RebaseRebase, Git'te bir daldaki commit'leri alıp başka bir dalın en ucuna yeniden uygulamaktır. Sonuçta geçmiş, birleştirme kayıtları olmadan tek ve düz bir çizgi gibi görünür.RefactoringRefactoring (yeniden düzenleme), yazılımın dışarıdan görünen davranışını değiştirmeden kodun iç yapısını daha okunur, sade ve bakımı kolay hâle getirmek için yapılan düzenlemelerdir. Yeni özellik eklemek ya da hata düzeltmek değildir.Regresyon Testi(Regression Testing)Regresyon testi, yazılıma yapılan yeni bir değişiklikten sonra daha önce sorunsuz çalışan özelliklerin hâlâ doğru çalıştığını doğrulamak için yapılan tekrar testidir. Amaç, düzeltilen ya da eklenen bir şeyin başka yeri bozmadığından emin olmaktır.ReleaseRelease, bir yazılımın belirli bir sürümünün tamamlanıp kullanıcılara sunulmasıdır. Türkçede sürüm yayını ya da sürüm çıkışı olarak geçer ve genelde bir sürüm numarası, sürüm notları ve kurulabilir paketlerle birlikte gelir.RepositoryRepository (repo, depo), bir projenin dosyalarını ve bu dosyalarda yapılan tüm değişikliklerin geçmişini bir arada tutan klasördür. Git gibi sürüm kontrol sistemleri her kaydı bu depoda saklar.Responsive Tasarım(Responsive Design)Responsive tasarım, bir web sitesinin düzeninin, görsellerinin ve yazılarının ekran genişliğine göre kendiliğinden uyum sağlamasıdır. Aynı sayfa telefon, tablet ve bilgisayarda okunaklı ve kullanışlı görünür.RESTfulRESTful, REST mimari ilkelerine uygun biçimde tasarlanmış sistemleri ve API'leri tanımlayan sıfattır. RESTful bir API kaynakları anlamlı adreslerle sunar ve işlemleri HTTP metotlarıyla ifade eder.REST APIREST API, uygulamaların HTTP protokolü üzerinden ve genellikle JSON biçiminde veri alışverişi yaptığı, REST mimari ilkelerine dayanan uygulama programlama arayüzüdür. Web'de en yaygın API türüdür.Retrospektif(Retrospective)Retrospektif, geriye dönük değerlendirme anlamına gelir; çevik ekiplerde her sprintin sonunda ekibin neyin iyi gittiğini, neyin zorladığını konuşup bir sonraki döngü için somut iyileştirme kararları aldığı toplantıdır.Reverse ProxyReverse proxy (ters vekil sunucu), ziyaretçilerden gelen istekleri karşılayıp arkadaki bir ya da birden fazla sunucuya ileten ve cevabı ziyaretçiye geri döndüren aracı sunucudur.RubyRuby, 1990'ların ortasında Japonya'da geliştirilen, okunabilir ve doğal dile yakın sözdizimiyle bilinen, yorumlanan ve nesne yönelimli bir programlama dilidir. En çok Ruby on Rails çatısıyla web geliştirmede kullanılır.RustRust, bellek güvenliğini çöp toplayıcıya ihtiyaç duymadan derleme anında denetleyen, hızlı ve sistem seviyesinde çalışan bir programlama dilidir. C ve C++'ın kullanıldığı alanlara güvenli bir alternatif olarak öne çıkar.Sabit(Constant)Sabit (constant), programlamada bir kez değer atandıktan sonra program boyunca değiştirilmemesi gereken isimli veridir. Pi sayısı, bir vergi oranı ya da en fazla deneme hakkı gibi değerler sabit olarak tanımlanır.Script Dili(Scripting Language)Script dili (betik dili), kodun genellikle önceden derlenmeden bir yorumlayıcı tarafından çalıştırıldığı, hızlı yazılıp denenmeye uygun programlama dilidir. Python, JavaScript, PHP, Ruby ve Bash bu gruba girer.ScrumScrum, karmaşık ürünlerin en fazla bir ay süren sprintler hâlinde geliştirildiği; Product Owner, Scrum Master ve geliştiricilerden oluşan küçük ekiplerin belirli toplantılar ve iş listeleriyle çalıştığı çevik bir çerçevedir.Scrum MasterScrum Master, Scrum ekibinin Scrum çerçevesini doğru anlamasını ve uygulamasını sağlayan, toplantıları kolaylaştıran, ekibin önündeki engelleri kaldıran ve sürekli iyileşmeyi destekleyen kişidir.SDKSDK (Software Development Kit), belirli bir platform, cihaz ya da hizmet için uygulama geliştirmeyi kolaylaştıran araçların, kütüphanelerin, belgelerin ve örnek kodların bir araya getirildiği yazılım geliştirme kitidir.Senior DeveloperSenior developer, yazılım geliştirmede uzun süreli deneyimi olan, karmaşık işleri bağımsız olarak yürüten, teknik kararlar alan, kod incelemesi yapan ve daha az deneyimli geliştiricilere yol gösteren kıdemli yazılımcıdır.Senkron(Synchronous)Senkron, işlemlerin sırayla ve birbirini bekleyerek yürütülmesi demektir. Yazılımda senkron kodda her satır, bir önceki satırın işi bitmeden çalışmaya başlamaz.Servis Odaklı Mimari(Service-Oriented Architecture)Servis odaklı mimari (SOA), bir kurumdaki farklı uygulamaların işlevlerini standart arayüzlere sahip yeniden kullanılabilir servisler olarak sunduğu ve bu servislerin ağ üzerinden birbiriyle haberleştiği yazılım mimarisidir.SFTPSFTP (SSH File Transfer Protocol), dosyaları SSH bağlantısı üzerinden şifreli olarak aktaran protokoldür. Hem kimlik bilgilerinizi hem dosyalarınızı yolda okunamaz hâle getirir.SharewareShareware, kullanıcının önce ücretsiz deneyip beğenirse satın aldığı yazılım dağıtım modelidir. Deneme sürümü genelde belirli bir gün sayısıyla ya da kısıtlı özelliklerle sınırlıdır, tam sürüm için lisans alınır.ShellShell (kabuk), kullanıcının yazdığı komutları okuyup işletim sistemine ileten ve sonuçları gösteren komut yorumlayıcı programdır. Bash, Zsh, Fish ve PowerShell en bilinen shell türleridir.Sınıf(Class)Sınıf (class), nesne yönelimli programlamada aynı türden nesnelerin hangi verileri ve davranışları taşıyacağını tanımlayan şablondur. Sınıftan üretilen her somut örneğe nesne denir.Sıralama Algoritmaları(Sorting Algorithms)Sıralama algoritmaları, bir listedeki elemanları küçükten büyüğe, alfabetik ya da başka bir ölçüte göre dizmek için kullanılan adım adım yöntemlerdir. Hız, bellek kullanımı ve kararlılık bakımından birbirinden ayrılırlar.SingletonSingleton, bir sınıftan uygulama boyunca yalnızca tek bir nesne (örnek) oluşturulmasını ve bu nesneye her yerden aynı noktadan erişilmesini sağlayan yaratımsal bir tasarım desenidir.SOAPSOAP (Simple Object Access Protocol), uygulamaların XML biçimindeki mesajlarla ve sıkı kurallarla veri alışverişi yaptığı bir web servisi protokolüdür. Kurumsal ve kamu sistemlerinde hâlâ yaygındır.Soyutlama(Abstraction)Soyutlama (abstraction), programlamada karmaşık ayrıntıları gizleyip kullanıcıya yalnız ihtiyaç duyduğu işlevleri sade bir biçimde sunma ilkesidir. Nesne yönelimli programlamada soyut sınıflar ve arayüzlerle uygulanır.Sözde Kod(Pseudocode)Sözde kod (pseudocode), bir algoritmanın adımlarını belirli bir programlama dilinin kurallarına bağlı kalmadan, sade ve yapılandırılmış bir dille yazma yöntemidir. Kod yazmadan önce mantığı planlamak için kullanılır.Sözdizimi(Syntax)Sözdizimi (syntax), bir programlama dilinde kodun hangi kelimeler, semboller ve sırayla yazılması gerektiğini belirleyen kurallar bütünüdür. Kurallara uymayan kod çalışmaz ve sözdizimi hatası verir.Sözdizimi Hatası(Syntax Error)Sözdizimi hatası (syntax error), yazılan kodun programlama dilinin yazım kurallarına uymaması nedeniyle program çalışmadan önce ortaya çıkan hatadır. Eksik parantez, kapanmamış tırnak ve yanlış girinti en sık nedenlerdir.Sözlük(Dictionary)Sözlük (dictionary), programlamada verileri anahtar-değer çiftleri hâlinde saklayan veri yapısıdır. Her değere sıra numarasıyla değil, benzersiz bir anahtarla ulaşılır; örneğin `{"ad": "Ayşe", "yas": 32}`.Spagetti Kod(Spaghetti Code)Spagetti kod, akışı tabaktaki spagetti gibi birbirine dolanmış, yapısı belirsiz, takip etmesi ve değiştirmesi çok zor koddur. Genelde plansız büyüyen, kopyala yapıştırla genişleyen ve kuralsız yazılan projelerde ortaya çıkar.Spring BootSpring Boot, Java tabanlı Spring çatısıyla uygulama geliştirmeyi kolaylaştıran, varsayılan ayarlar ve gömülü sunucuyla birkaç dakikada çalışan servis kurmayı sağlayan açık kaynaklı bir araçtır.SprintSprint, Scrum'da ekibin önceden belirlenmiş bir hedefe ulaşmak için çalıştığı, en fazla bir ay süren sabit uzunluktaki çalışma döngüsüdür; her sprint sonunda kullanılabilir bir ürün parçası ortaya çıkar.SSHSSH (Secure Shell), uzaktaki bir bilgisayara ya da sunucuya şifreli bağlantı kurup komut çalıştırmayı sağlayan ağ protokolüdür. Sunucu yönetiminin temel aracıdır ve varsayılan olarak 22 numaralı portu kullanır.SSR(Server-Side Rendering)SSR (Server-Side Rendering), bir web sayfasının HTML içeriğinin her istekte sunucuda oluşturulup tarayıcıya hazır biçimde gönderilmesidir. Sayfanın ilk açılışını hızlandırır ve arama motorlarının içeriği kolayca okumasını sağlar.StackStack (yığın), son eklenen elemanın ilk çıkarıldığı (LIFO) bir veri yapısıdır. Aynı adla, programın fonksiyon çağrılarını ve yerel değişkenlerini tuttuğu bellek bölgesine de stack denir.Stack TraceStack trace, bir hata ya da istisna oluştuğunda programın o ana kadar hangi fonksiyonları hangi sırayla çağırdığını dosya ve satır numaralarıyla gösteren rapordur. Hatanın kaynağını bulmanın en hızlı yollarından biridir.Statik IP(Static IP)Statik IP, bir cihaza ya da bağlantıya kalıcı olarak atanan ve zamanla değişmeyen IP adresidir. Sunucular, uzaktan erişim ve IP'ye dayalı izin listeleri için tercih edilir.Statik Web Sitesi(Static Website)Statik web sitesi, sayfaları önceden hazırlanmış HTML, CSS ve JavaScript dosyalarından oluşan ve her ziyaretçiye aynı içeriği sunucuda yeniden üretmeden gönderen web sitesidir.StringString, programlamada harf, rakam, boşluk ve sembollerden oluşan metin verisini tutan veri tipidir. Türkçede karakter dizisi ya da metin olarak da anılır ve çoğu dilde tırnak içinde yazılır: "Merhaba".Sunucu(Server)Sunucu (server), ağ üzerinden başka bilgisayarlara ve cihazlara veri, dosya, web sayfası ya da uygulama hizmeti sağlayan bilgisayar veya yazılımdır. İstek gönderen tarafa istemci denir.Sunucu Yönetimi(Server Administration)Sunucu yönetimi, bir sunucunun kurulumundan güvenliğine, güncellenmesinden yedeklenmesine kadar sürekli ve sorunsuz çalışmasını sağlayan işlerin bütünüdür. Sistem yöneticiliği olarak da anılır.Sürekli Entegrasyon(Continuous Integration)Sürekli entegrasyon (Continuous Integration, CI), geliştiricilerin kod değişikliklerini gün içinde sık sık ortak depoya birleştirdiği ve her birleştirmede otomatik derleme ile testlerin çalıştığı yazılım geliştirme pratiğidir.Sürüm Kontrol Sistemi(Version Control System)Sürüm kontrol sistemi (version control system), dosyalarda yapılan her değişikliği kim, ne zaman ve neden yaptığıyla birlikte kaydeden ve gerektiğinde eski sürümlere dönmeyi sağlayan yazılımdır. En yaygın örneği Git'tir.Switch CaseSwitch case, bir değişkenin değerini birden fazla seçenekle karşılaştırıp eşleşen seçeneğin kodunu çalıştıran koşul yapısıdır. Çok sayıda if-else yerine daha düzenli bir yazım sağlar.Şelale Modeli(Waterfall Model)Şelale modeli (waterfall), yazılım geliştirme aşamalarının gereksinim, tasarım, kodlama, test ve bakım sırasıyla, her aşama bitmeden bir sonrakine geçilmeden yürütüldüğü doğrusal proje yönetim modelidir.Tailwind CSSTailwind CSS, hazır bileşenler yerine her biri tek bir stil kuralı uygulayan küçük yardımcı sınıflar sunan, "utility-first" yaklaşımlı açık kaynaklı bir CSS çatısıdır. Tasarım doğrudan HTML içinde sınıflarla kurulur.Tarayıcı(Web Browser)Tarayıcı (web browser), internetteki web sayfalarını açmak, görüntülemek ve sayfalar arasında gezinmek için kullanılan yazılımdır. Chrome, Safari, Firefox ve Edge en yaygın tarayıcılardandır.Tarayıcı Önbelleği(Browser Cache)Tarayıcı önbelleği (browser cache), ziyaret ettiğiniz web sitelerine ait görsel, stil ve betik dosyalarının cihazınızda geçici olarak saklandığı alandır. Aynı siteyi tekrar açtığınızda sayfanın daha hızlı yüklenmesini sağlar.Tasarım Deseni(Design Pattern)Tasarım deseni (design pattern), yazılım geliştirmede sık karşılaşılan tasarım sorunlarına karşı denenmiş, yeniden kullanılabilir çözüm şablonudur. Hazır kod değil, bir sorunun nasıl çözüleceğini anlatan genel bir yapıdır.TCP/IPTCP/IP, internetteki cihazların birbirleriyle nasıl veri alışverişi yapacağını belirleyen protokoller takımıdır. IP verinin adresini ve rotasını, TCP ise verinin eksiksiz ve sıralı ulaşmasını sağlar.