Yazılım & No-Code Terimleri – Sayfa 6
362 terim
Terimler
Tech LeadTech lead (teknik lider), bir yazılım ekibinin teknik yönünü belirleyen, mimari ve teknoloji kararlarını koordine eden, kod kalitesini gözeten ve ekip üyelerine teknik rehberlik yaparken çoğunlukla kod yazmaya da devam eden kişidir.Teknik Borç(Technical Debt)Teknik borç (technical debt), yazılımda hız kazanmak için seçilen kolay ya da geçici çözümlerin, ileride kodu değiştirmeyi zorlaştırarak ek iş ve maliyet doğurmasıdır. Tıpkı finansal borç gibi faizi vardır ve ödenmezse büyür.Tema(Theme)Tema, bir yazılımın, uygulamanın ya da web sitesinin renk, yazı tipi, yerleşim gibi görsel özelliklerini toplu olarak belirleyen ve içeriği değiştirmeden uygulanabilen tasarım paketidir.Temiz Kod(Clean Code)Temiz kod (clean code), başka bir geliştiricinin kolayca okuyup anlayabileceği, değiştirebileceği ve test edebileceği biçimde yazılmış koddur. Anlamlı isimler, küçük ve tek işe odaklı fonksiyonlar ve gereksiz karmaşıklıktan uzak bir yapı temel özellikleridir.TerminalTerminal, bilgisayara fare ve pencereler yerine yazılı komutlarla talimat vermeyi sağlayan metin tabanlı arayüz programıdır. Yazdığınız komutları arka plandaki shell programına iletir ve sonucunu ekranda gösterir.Test Ortamı(Staging Environment)Test ortamı (staging), yazılımın canlıya çıkmadan önce gerçek sisteme olabildiğince benzeyen bir kopyada denendiği ortamdır. Hataları kullanıcıya ulaşmadan yakalamak için son prova işlevi görür.Test Otomasyonu(Test Automation)Test otomasyonu, yazılım testlerinin bir insan tarafından elle yapılması yerine önceden yazılmış betikler ve araçlar aracılığıyla otomatik olarak çalıştırılması ve sonuçların raporlanmasıdır.Test Senaryosu(Test Case)Test senaryosu (test case), bir yazılım özelliğinin doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için izlenecek adımları, kullanılacak verileri ve beklenen sonucu tanımlayan yazılı belgedir.ThreadThread, bir programın içinde bağımsız olarak çalışabilen en küçük iş birimidir. Türkçede iş parçacığı denir; aynı process içindeki thread'ler belleği paylaşır ve işletim sistemi tarafından ayrı ayrı zamanlanır.TLD(Top-Level Domain)TLD (Top-Level Domain, üst düzey alan adı), bir alan adının en sağındaki uzantı kısmıdır. ornek.com adresindeki ".com" ya da ornek.tr adresindeki ".tr" birer TLD'dir.Try CatchTry catch, hata çıkarabilecek kodu try bloğunda çalıştırıp bir istisna oluştuğunda catch bloğunda yakalayan hata yönetimi yapısıdır. Böylece program çökmek yerine hatayı kontrollü biçimde ele alır.TypeScriptTypeScript, Microsoft tarafından geliştirilen ve JavaScript'e statik tip sistemi ekleyen açık kaynaklı bir programlama dilidir; yazılan kod derlenerek tarayıcı ve Node.js'in çalıştırabildiği düz JavaScript'e dönüştürülür.Uçtan Uca Test(End-to-End Testing)Uçtan uca test (end-to-end, E2E), bir uygulamayı gerçek kullanıcının gözünden, arayüzden veritabanına kadar tüm katmanlarıyla birlikte baştan sona bir iş akışı üzerinden test etme yöntemidir.UDPUDP (User Datagram Protocol), veriyi bağlantı kurmadan ve teslim onayı beklemeden gönderen hızlı bir taşıma protokolüdür. Gecikmenin kayıptan daha önemli olduğu oyun ve canlı görüşme gibi işlerde kullanılır.UI(User Interface)UI (User Interface, kullanıcı arayüzü), bir kullanıcının yazılım, web sitesi ya da cihazla etkileşim kurduğu butonlar, menüler, formlar, ikonlar ve yazılar gibi görünen ve dokunulan tüm öğelerin bütünüdür.UI/UX Tasarım(UI/UX Design)UI/UX tasarım, dijital bir ürünün hem kullanıcı deneyimini (UX) hem de görsel arayüzünü (UI) birlikte ele alan; araştırmadan wireframe, prototip ve son görsel tasarıma kadar uzanan tasarım disiplinidir.UMLUML (Unified Modeling Language, Birleşik Modelleme Dili), bir yazılım sisteminin yapısını ve davranışını sınıf, kullanım senaryosu ve sıralama diyagramı gibi standart çizimlerle göstermeye yarayan görsel modelleme dilidir.UndefinedUndefined, özellikle JavaScript'te bir değişkene henüz değer atanmadığını ya da istenen özelliğin bulunmadığını gösteren özel değerdir. Ekranda "undefined" görmek, kodun var olmayan bir veriye ulaşmaya çalıştığına işaret eder.UptimeUptime, bir sunucunun, sitenin ya da hizmetin belirli bir dönemde kesintisiz çalıştığı sürenin oranıdır. Genellikle yüzde olarak verilir; yüzde 99,9 uptime, yılda yaklaşık 8,8 saat kesinti demektir.URIURI (Uniform Resource Identifier), internette ya da bir sistemde bir kaynağı benzersiz biçimde tanımlayan karakter dizisidir. URL, URI'nin kaynağın nerede bulunduğunu da gösteren en yaygın türüdür.URLURL (Uniform Resource Locator), internetteki bir sayfanın, görselin ya da dosyanın tam adresidir. Tarayıcıya hangi protokolle, hangi sunucuya ve o sunucuda hangi kaynağa gidileceğini söyler.User StoryUser story (kullanıcı hikâyesi), bir yazılım özelliğini kullanıcının gözünden, kim olduğu, ne istediği ve neden istediği bilgisiyle kısa ve sade bir cümlede anlatan çevik gereksinim yazma biçimidir.UX(User Experience)UX (User Experience, kullanıcı deneyimi), bir kişinin bir ürün, web sitesi ya da hizmetle etkileşimi boyunca yaşadığı kolaylık, verimlilik ve memnuniyet duygusunun tamamını ve bu deneyimi tasarlama disiplinini ifade eder.Veritabanı(Database)Veritabanı, verilerin düzenli, aranabilir ve güncellenebilir biçimde saklandığı elektronik kayıt sistemidir. Müşteri listeleri, siparişler ve ürün bilgileri gibi veriler veritabanlarında tutulur.Veritabanı Yönetim Sistemi(DBMS)Veritabanı yönetim sistemi (DBMS), verilerin saklanmasını, sorgulanmasını, güncellenmesini ve korunmasını sağlayan yazılımdır. MySQL, PostgreSQL, SQL Server ve MongoDB yaygın örneklerdir.Veri Entegrasyonu(Data Integration)Veri entegrasyonu, farklı sistem ve kaynaklardaki verilerin toplanıp temizlenerek tek, tutarlı bir görünüm altında birleştirilmesidir. Raporlama ve analiz için ortak bir veri tabanı oluşturmayı amaçlar.Veri Tipi(Data Type)Veri tipi, bir değerin ne tür bir veri olduğunu ve onunla hangi işlemlerin yapılabileceğini belirleyen sınıflandırmadır. Tam sayı, ondalıklı sayı, metin (string) ve mantıksal değer (boolean) en yaygın veri tipleridir.Veri Yapıları(Data Structures)Veri yapıları, verilerin bilgisayar belleğinde düzenli ve verimli biçimde saklanması ve işlenmesi için kullanılan yöntemlerdir. Dizi, bağlı liste, stack, kuyruk, ağaç, graf ve hash tablosu en bilinen örneklerdir.VPS(Virtual Private Server)VPS (Virtual Private Server, sanal özel sunucu), tek bir fiziksel sunucunun sanallaştırma ile bölünmesiyle oluşan ve her birine ayrılmış kaynak ile tam yönetim yetkisi verilen sanal sunucudur.Vue.jsVue.js, kullanıcı arayüzleri ve tek sayfa uygulamaları geliştirmek için kullanılan açık kaynaklı bir JavaScript çatısıdır. Kademeli benimsenebilmesi ve öğrenmesi kolay şablon yapısıyla bilinir.WebhookWebhook, bir sistemde belirli bir olay gerçekleştiğinde, önceden verilen bir adrese otomatik olarak HTTP isteği gönderen bildirim mekanizmasıdır. Ödeme alındığında mağazanın anında haberdar olması buna örnektir.WebSocketWebSocket, tarayıcı ile sunucu arasında tek bir bağlantıyı açık tutarak iki tarafın da istediği an veri göndermesini sağlayan iletişim protokolüdür. Canlı sohbet ve anlık bildirimlerde kullanılır.Web Formu(Web Form)Web formu, bir internet sayfasında kullanıcının ad, e-posta, mesaj gibi bilgileri girip gönderdiği alanlar bütünüdür. İletişim, kayıt, başvuru ve sipariş işlemlerinin temel aracıdır.Web Geliştirme(Web Development)Web geliştirme, internet tarayıcısı üzerinden erişilen web sitelerinin ve web uygulamalarının kodlanması, test edilmesi, sunucuya yüklenmesi ve bakımının yapılması sürecinin tamamıdır.Web Sitesi(Website)Web sitesi, ortak bir alan adı altında yayımlanan, birbirine bağlantılarla bağlı web sayfalarından oluşan ve internet üzerinden tarayıcı aracılığıyla erişilebilen içerik bütünüdür.Web Sunucusu(Web Server)Web sunucusu, tarayıcılardan HTTP veya HTTPS üzerinden gelen istekleri karşılayan ve karşılığında web sayfası, görsel ya da veri gönderen yazılımdır. Bu yazılımın çalıştığı bilgisayara da web sunucusu denir.Web Tasarım(Web Design)Web tasarım, bir web sitesinin yerleşimini, renklerini, yazı tiplerini, görsellerini ve kullanıcı akışını planlayarak sitenin hem estetik hem de kolay kullanılır olmasını sağlayan tasarım alanıdır.Web Uygulaması(Web Application)Web uygulaması, kurulum gerektirmeden internet tarayıcısı üzerinden çalışan, kullanıcının veri girip işlem yapabildiği ve sunucu ile sürekli etkileşim kuran yazılımdır; online bankacılık ve e-posta servisleri bu türe örnektir.While Döngüsü(While Loop)While döngüsü (while loop), belirtilen koşul doğru olduğu sürece bir kod bloğunu tekrar tekrar çalıştıran döngü türüdür. Kaç tur süreceği önceden bilinmeyen işlerde, örneğin kullanıcı doğru şifreyi girene kadar beklemek için kullanılır.WireframeWireframe, bir web sayfasının ya da uygulama ekranının renk, görsel ve ayrıntı içermeden yalnızca yerleşim, içerik blokları ve gezinme yapısıyla çizildiği basit iskelet taslağıdır.WordPressWordPress, web sitesi ve blog kurmak için kullanılan, ücretsiz ve açık kaynaklı bir içerik yönetim sistemidir. PHP ve MySQL üzerinde çalışır; tema ve eklentilerle hemen her tür siteye uyarlanabilir.WordPress Eklentisi(WordPress Plugin)WordPress eklentisi (plugin), WordPress sitesine kod yazmadan yeni bir özellik ekleyen yazılım paketidir. İletişim formu, SEO ayarları, önbellek ve e-ticaret gibi işlevler eklentilerle sağlanır.WordPress Teması(WordPress Theme)WordPress teması, bir WordPress sitesinin görünümünü ve sayfa düzenini belirleyen şablon dosyaları paketidir. Tema değiştirildiğinde içerik korunur, yalnızca sitenin tasarımı değişir.XMLXML (Extensible Markup Language), verileri kullanıcı tarafından tanımlanan etiketler arasında hiyerarşik biçimde saklayan, hem insan hem makine tarafından okunabilen bir işaretleme dilidir.Yama(Patch)Yama (patch), bir yazılımdaki hatayı ya da güvenlik açığını düzeltmek için yayımlanan küçük kod değişikliğidir. Programın tamamını yeniden kurmadan yalnız sorunlu kısmı onarır ve genelde güncelleme olarak gelir.YAMLYAML, verileri girinti ve iki nokta işaretiyle, insanların kolayca okuyup yazabileceği biçimde düzenleyen bir veri serileştirme dilidir. En çok yapılandırma dosyalarında kullanılır.Yapıcı Metot(Constructor)Yapıcı metot (constructor), bir sınıftan yeni nesne oluşturulduğu anda otomatik olarak çalışan ve nesnenin başlangıç değerlerini atayan özel metottur. Python'da `__init__`, Java ve C#'ta sınıfla aynı adı taşır.Yazılım(Software)Yazılım, bir bilgisayarın ya da akıllı cihazın ne yapacağını adım adım tarif eden programların, verilerin ve talimatların bütünüdür. Donanım fiziksel parçaları, yazılım ise bu parçaları çalıştıran mantığı ifade eder.Yazılım Dokümantasyonu(Software Documentation)Yazılım dokümantasyonu, bir yazılımın nasıl kurulduğunu, kullanıldığını, nasıl çalıştığını ve geliştirildiğini anlatan kullanıcı kılavuzu, teknik belge, API referansı ve kod açıklamaları gibi yazılı materyallerin tamamıdır.Yazılım Geliştirici(Software Developer)Yazılım geliştirici, kullanıcıların ya da işletmelerin ihtiyaçlarını karşılayan programları, web sitelerini, mobil uygulamaları ve sistemleri tasarlayan, kodlayan, test eden ve bakımını yapan kişidir.Yazılım Geliştirme(Software Development)Yazılım geliştirme, bir ihtiyacı çalışan programa dönüştürmek için yapılan analiz, tasarım, kodlama, test, yayına alma ve bakım işlerinin tamamıdır. Yalnız kod yazmayı değil, sürecin her adımını kapsar.Yazılım Geliştirme Yaşam Döngüsü(SDLC)Yazılım geliştirme yaşam döngüsü (SDLC), bir yazılımın fikir aşamasından planlama, analiz, tasarım, kodlama, test, dağıtım ve bakım adımlarıyla kullanımdan kalkmasına kadar geçtiği süreci tanımlayan çerçevedir.Yazılım Mimarı(Software Architect)Yazılım mimarı, bir yazılım sisteminin genel yapısını, bileşenlerini, teknoloji seçimlerini ve kalite hedeflerini belirleyen; bu kararların ekipler tarafından tutarlı biçimde uygulanmasını gözeten kıdemli teknik uzmandır.Yazılım Mimarisi(Software Architecture)Yazılım mimarisi, bir yazılım sisteminin ana bileşenlerini, bu bileşenlerin birbiriyle nasıl iletişim kurduğunu ve sistemin hangi ilkelere göre büyüyeceğini belirleyen üst düzey yapı ve kararlar bütünüdür.Yazılım Mühendisliği(Software Engineering)Yazılım mühendisliği, yazılımı mühendislik ilkeleriyle planlayan, tasarlayan, test eden ve yıllarca bakımını sürdüren disiplindir. Amaç yalnız çalışan değil, güvenilir, ölçeklenebilir ve değiştirilmesi kolay yazılım üretmektir.Yazılım Testi(Software Testing)Yazılım testi, bir programın beklendiği gibi çalışıp çalışmadığını kontrol etmek ve hataları kullanıcıya ulaşmadan bulmak için yapılan sistemli denemelerin bütünüdür. Elle ya da otomatik araçlarla yapılabilir.Yorumlayıcı(Interpreter)Yorumlayıcı (interpreter), kaynak kodu önceden çalıştırılabilir dosyaya çevirmeden, çalışma anında satır satır okuyup yürüten yazılımdır. Python, PHP, Ruby ve JavaScript çoğunlukla yorumlayıcı ya da benzeri motorlarla çalışır.Yorum Satırı(Code Comment)Yorum satırı (code comment), kaynak kodun içine yazılan ama derleyici ya da yorumlayıcı tarafından çalıştırılmayan açıklama metnidir. Kodun neden öyle yazıldığını anlatmak ya da geçici olarak bir satırı devre dışı bırakmak için kullanılır.Yük Dengeleme(Load Balancing)Yük dengeleme (load balancing), gelen trafiği birden fazla sunucu arasında dağıtarak hiçbir sunucunun aşırı yüklenmemesini ve hizmetin kesintisiz sürmesini sağlayan yöntemdir.Yük Testi(Load Testing)Yük testi (load testing), bir uygulamanın beklenen sayıda kullanıcı ya da istek altında ne kadar hızlı ve kararlı çalıştığını ölçmek için yapılan performans testidir. Sistemin kampanya, bayram ya da yoğun saatlere hazır olup olmadığını gösterir.