İçeriğe geç
parazade
Yazılım & No-Code

İkili Sayı Sistemi Nedir?

İngilizce: Binary Number System

Yayın: · Son güncelleme:

İkili Sayı Sistemi Nedir? Kısaca

İkili sayı sistemi, yalnızca 0 ve 1 rakamlarını kullanan, 2 tabanlı sayı sistemidir. Bilgisayarlar tüm veriyi ve komutları bu iki değerle temsil eder; her basamağa bit denir.

İkili Sayı Sistemi nedir?
İçindekiler
  1. İkili sayı sistemi nedir?
  2. Onluk sisteme nasıl çevrilir?
  3. Nerede karşınıza çıkar?

İkili sayı sistemi nedir?

İkili sayı sistemi (binary), sayıları yalnızca 0 ve 1 rakamlarıyla yazan 2 tabanlı bir sistemdir. Gündelik hayatta kullandığımız onluk sistemde her basamak 10'un bir kuvvetini gösterir. İkili sistemde ise her basamak 2'nin kuvvetine karşılık gelir: sağdan sola 1, 2, 4, 8, 16 diye ilerler.

Bilgisayarlar elektrik devrelerinde "akım var" ve "akım yok" gibi iki durumu güvenilir biçimde ayırt edebilir. Bu iki durum 1 ve 0 olarak okunur. Metin, fotoğraf, müzik ya da program fark etmez; hepsi sonunda bu iki değerin dizileri olarak saklanır. Tek bir ikili basamağa bit, sekiz bitlik gruba ise bayt denir (bit ve bayt maddesine bakabilirsiniz).

Onluk sisteme nasıl çevrilir?

Her basamaktaki rakamı, o basamağın değeriyle çarpıp toplarsınız. Örneğin 1011 sayısını ele alalım:

Basamak değeri 8 4 2 1
Rakam 1 0 1 1

Hesap şöyle olur: 8 + 0 + 2 + 1 = 11. Ters yönde, onluk bir sayıyı ikiliye çevirmek için sayıyı art arda 2'ye bölüp kalanları aşağıdan yukarıya okursunuz. 6 sayısı bu yöntemle 110 olarak yazılır.

Nerede karşınıza çıkar?

Yazılımla ilgilenmeye başlayan biri ikili sistemi en çok dosya boyutlarında, IP adreslerinde ve renk kodlarında görür. Uzun ikili diziler okunması zor olduğu için programcılar genellikle onaltılık sayı sistemi ile kısaltılmış gösterimi tercih eder. Pratik yapmak isterseniz 0 ile 15 arasındaki sayıları kâğıt üzerinde ikiliye çevirerek başlayın; dört bitlik bu tablo sonraki konuların temelini oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Binary ne demek?

Binary, İngilizcede ikili anlamına gelir ve yazılımda ikili sayı sistemini ya da ikili veriyi ifade eder. Örneğin "binary dosya" denince metin olarak okunamayan, doğrudan 0 ve 1 dizilerinden oluşan dosya kastedilir.

8 bit ile en fazla hangi sayı yazılır?

Sekiz bitin hepsi 1 olduğunda 11111111 elde edilir, bu da onluk sistemde 255'tir. Sıfırı da sayınca 8 bit toplam 256 farklı değer gösterebilir.

İlgili terimler

Bit ve Bayt(Bit and Byte)Bit, bilgisayardaki en küçük veri birimidir ve yalnızca 0 ya da 1 değerini alır. Bayt (byte) ise 8 bitten oluşan ve dosya boyutlarını ölçmekte kullanılan temel birimdir.Onaltılık Sayı Sistemi(Hexadecimal)Onaltılık sayı sistemi (hexadecimal), 0-9 rakamları ile A-F harflerini kullanan 16 tabanlı sayı sistemidir. İkili verileri kısa ve okunabilir biçimde yazmak için yazılımda sık kullanılır.Makine Dili(Machine Language)Makine dili, işlemcinin başka bir çeviriye gerek duymadan doğrudan çalıştırabildiği, 0 ve 1'lerden oluşan ikili komutlar dizisidir. Her işlemci ailesinin kendine ait bir makine dili vardır.İşlemci(CPU)İşlemci (CPU, merkezi işlem birimi), bilgisayarda programların komutlarını çalıştıran, hesaplama ve mantık işlemlerini yapan ana bileşendir. Performansı çekirdek sayısı, saat hızı ve mimarisiyle belirlenir.Karşılık(Provision)Karşılık, muhasebede gerçekleşmesi muhtemel ama tutarı veya zamanı kesin olmayan bir yükümlülük ya da varlık değer kaybı için önceden ayrılan ve dönemin giderine yansıtılan tahmini tutardır.Raporlama Aracı(Reporting Tool)Raporlama aracı, veritabanı, e-tablo ya da uygulamalardan gelen verileri toplayıp tablo, grafik ve gösterge panoları hâlinde sunan yazılımdır. Satış, finans ve operasyon verilerinin düzenli takibi için kullanılır.