Yazılım & No-Code Terimleri – Sayfa 4

362 terim

Terimler

LogLog, bir yazılımın ya da sistemin çalışırken gerçekleşen olayları tarih ve saatiyle kaydettiği kayıttır. Hataları bulmak, kullanıcı hareketlerini izlemek ve güvenlik olaylarını incelemek için kullanılır.Loglama(Logging)Loglama (logging), bir yazılımın çalışırken gerçekleşen olayları belirli bir düzen ve seviye sistemiyle kayıt altına alması işlemidir. Hata ayıklama, performans izleme ve güvenlik denetimi için temel bir uygulamadır.LTS(Long-Term Support)LTS (Long-Term Support), bir yazılım sürümüne normalden çok daha uzun süre güvenlik ve hata düzeltmesi sağlanacağını belirten etikettir. İstikrarın yenilikten önemli olduğu sunucular ve iş sistemleri için tercih edilir.Mantıksal Operatör(Logical Operator)Mantıksal operatör, birden fazla koşulu birleştiren ya da bir koşulu tersine çeviren operatördür. En yaygın üçü AND (ve), OR (veya) ve NOT (değil) operatörleridir; sonuçları her zaman doğru ya da yanlıştır.Manuel Test(Manual Testing)Manuel test, yazılımın herhangi bir otomasyon aracı kullanılmadan bir test uzmanı ya da kullanıcı tarafından elle, adım adım denenmesidir. Kullanılabilirlik, tasarım ve beklenmedik davranışları fark etmede güçlüdür.Media QueryMedia query, CSS'te belirli koşullar sağlandığında, örneğin ekran genişliği belli bir değerin altına indiğinde, yalnızca o duruma özel stil kurallarının uygulanmasını sağlayan bir yapıdır.MergeMerge, Git'te iki ayrı daldaki değişikliklerin tek bir dalda birleştirilmesidir. Genelde bir özellik dalında tamamlanan iş, merge ile ana dala alınır ve iki geçmiş tek hatta toplanır.Merge ConflictMerge conflict, Git'in iki daldaki değişiklikleri kendiliğinden birleştiremediği durumdur. Genelde aynı dosyanın aynı satırı iki farklı dalda değiştirildiğinde çıkar ve hangi hâlin kalacağına sizin karar vermeniz gerekir.Meta Etiketi(Meta Tag)Meta etiketi, HTML sayfasının head bölümüne yazılan ve sayfa içeriği hakkında tarayıcılara, arama motorlarına ve sosyal medya platformlarına bilgi veren, ziyaretçiye doğrudan görünmeyen etiketlerdir.Metot(Method)Metot (method), nesne yönelimli programlamada bir sınıfa ya da nesneye ait olan fonksiyondur. Nesnenin verisiyle çalışır ve genellikle `nesne.metot()` biçiminde çağrılır; örneğin `hesap.para_yatir(500)` bir metot çağrısıdır.MIT Lisansı(MIT License)MIT lisansı, adını Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden alan kısa ve izin verici bir açık kaynak lisansıdır. Telif ve lisans bildirimini korumanız şartıyla kodu ticari ürünler dahil her yerde kullanmanıza, değiştirmenize ve dağıtmanıza izin verir.MiddlewareMiddleware (ara katman yazılım), uygulamalar, servisler ya da bir uygulamanın bileşenleri arasında duran ve veri iletimi, kimlik doğrulama, kayıt tutma gibi ortak işleri üstlenen yazılım katmanıdır.Mikroservis(Microservices)Mikroservis, bir uygulamanın her biri tek bir işe odaklanan, kendi başına geliştirilip dağıtılabilen ve birbiriyle genellikle API ya da mesaj kuyruğu üzerinden haberleşen küçük servislere bölündüğü mimari yaklaşımdır.MinificationMinification (küçültme), CSS, JavaScript ve HTML dosyalarından boşluk, satır sonu ve yorum gibi çalışmak için gerekmeyen karakterlerin atılarak dosya boyutunun azaltılmasıdır.Mobil Uyumlu(Mobile-Friendly)Mobil uyumlu, bir web sitesinin veya uygulamanın telefon ve tablet gibi küçük ekranlarda yakınlaştırma gerektirmeden okunabilmesi, düğmelerine kolay dokunulabilmesi ve hızlı açılması demektir.MockMock, yazılım testlerinde gerçek bir bağımlılığın, örneğin veritabanı, ödeme servisi ya da e-posta sağlayıcısının yerine geçen ve davranışı önceden belirlenen sahte nesnedir. Testi hızlı, bağımsız ve tekrarlanabilir kılar.MockupMockup, bir arayüz tasarımının renk, yazı tipi, görsel ve gerçekçi içerikle son hâline çok yakın biçimde hazırlanmış ancak tıklanamayan, statik görsel modelidir; tasarımın nasıl görüneceğini göstermek için kullanılır.Modül(Module)Modül, belirli bir işe ait fonksiyonları, sınıfları ve değişkenleri bir arada tutan, programın geri kalanından ayrı bir kod birimidir. Genellikle tek bir dosyadır ve başka dosyalardan import edilerek kullanılır.Modüler Yapı(Modular Design)Modüler yapı, bir yazılımın her biri belirli bir işi üstlenen, net bir arayüzle dışarıya açılan ve diğer parçalardan olabildiğince bağımsız çalışan modüllere bölünerek tasarlanmasıdır.Monolitik Mimari(Monolithic Architecture)Monolitik mimari, bir uygulamanın arayüz, iş mantığı ve veri erişimi dâhil tüm parçalarının tek bir kod tabanında geliştirildiği ve tek bir birim olarak derlenip sunucuya dağıtıldığı yazılım mimarisidir.MultithreadingMultithreading, bir programın birden fazla thread (iş parçacığı) kullanarak birden çok işi aynı anda ya da iç içe yürütmesidir. Çok çekirdekli işlemcilerden daha iyi yararlanmayı ve arayüzün donmamasını sağlar.MVCMVC (Model-View-Controller), bir uygulamayı veri ve iş kuralları (Model), kullanıcıya görünen arayüz (View) ve ikisi arasındaki trafiği yöneten kontrolcü (Controller) olarak üç parçaya ayıran mimari desendir.MVVMMVVM (Model-View-ViewModel), arayüzü (View) veriden (Model) ayıran ve aradaki ViewModel katmanı ile veri bağlama sayesinde ekranın verideki değişiklikleri kendiliğinden göstermesini sağlayan mimari desendir.MX Kaydı(MX Record)MX kaydı (Mail Exchange Record), bir alan adına gönderilen e-postaların hangi posta sunucusuna teslim edileceğini belirten DNS kaydıdır. ad@ornek.com adresinin çalışması bu kayda bağlıdır.MySQLMySQL, verileri tablolarda saklayan ve SQL diliyle yönetilen açık kaynak kodlu bir ilişkisel veritabanı yönetim sistemidir. Web sitelerinde, özellikle WordPress gibi PHP tabanlı sistemlerde çok yaygın kullanılır.NameserverNameserver (ad sunucusu), bir alan adının DNS kayıtlarını tutan ve bu adla ilgili sorulara yetkili cevap veren sunucudur. ns1.hosting.com gibi adlarla alan adı panelinde tanımlanır.Nesne(Object)Nesne (object), nesne yönelimli programlamada bir sınıftan üretilen, kendi verilerini (özellikler) ve davranışlarını (metotlar) taşıyan somut örnektir. Örneğin `Araba` sınıfından üretilen her araç ayrı bir nesnedir.Nesne Yönelimli Programlama(Object-Oriented Programming)Nesne yönelimli programlama (OOP), yazılımı veri ve bu veri üzerinde çalışan davranışları bir arada tutan nesneler etrafında düzenleyen programlama yaklaşımıdır. Kapsülleme, kalıtım, çok biçimlilik ve soyutlama temel ilkeleridir.Next.jsNext.js, React üzerine kurulu, sunucu tarafı oluşturma (SSR), statik sayfa üretimi ve dosya tabanlı yönlendirme gibi özellikleri hazır sunan açık kaynaklı bir web çatısıdır. Vercel şirketi tarafından geliştirilir.NginxNginx (engine-x diye okunur), web sitelerini sunmak, gelen istekleri arka uygulamalara iletmek ve yükü sunucular arasında dağıtmak için kullanılan açık kaynaklı, yüksek performanslı bir web sunucusudur.Node.jsNode.js, JavaScript kodunu tarayıcı dışında, yani sunucuda ve bilgisayarda çalıştırmayı sağlayan açık kaynaklı bir çalışma ortamıdır. Chrome'un V8 motorunu kullanır ve web sunucuları, API'ler ve komut satırı araçları için yaygındır.NoSQLNoSQL, verileri sabit tablolar yerine doküman, anahtar-değer, sütun ailesi ya da graf gibi esnek yapılarda saklayan veritabanlarının genel adıdır. Adı "Not only SQL" (yalnızca SQL değil) olarak yorumlanır.NullNull, programlamada bir değişkenin bilerek boş bırakıldığını, yani hiçbir değer göstermediğini belirten özel değerdir. Sıfır ya da boş metinden farklıdır; Python'da bunun karşılığı None'dır.Olay Güdümlü Mimari(Event-Driven Architecture)Olay güdümlü mimari (event-driven architecture), sistemdeki bileşenlerin birbirini doğrudan çağırmak yerine "sipariş verildi" gibi olay mesajları yayınladığı ve ilgili bileşenlerin bu olayları dinleyerek tepki verdiği yazılım mimarisidir.Operatör(Operator)Operatör, programlamada bir ya da daha fazla değer üzerinde işlem yapan semboldür. Toplama için `+`, karşılaştırma için `==`, atama için `=` gibi işaretler operatördür; üzerinde işlem yapılan değerlere ise işlenen denir.Ortam Değişkeni(Environment Variable)Ortam değişkeni (environment variable), işletim sisteminde ya da bir programın çalıştığı ortamda tanımlanan ve programların okuyabildiği ad-değer çiftidir. Ayarları ve gizli bilgileri kodun içine yazmadan programa aktarmak için kullanılır.Oturum(Session)Oturum (session), bir kullanıcının web sitesine ya da uygulamaya girişinden çıkışına kadar geçen etkileşim süresi ve bu süre boyunca sunucuda tutulan kullanıcıya özel bilgilerdir. Giriş durumu ve sepet gibi veriler oturumda saklanır.Önbellekleme(Caching)Önbellekleme (caching), sık kullanılan verilerin bir kopyasını daha hızlı erişilen bir yerde saklayarak aynı isteğe tekrar tekrar baştan hesaplama yapmadan cevap verme yöntemidir.Özyineleme(Recursion)Özyineleme (recursion), bir fonksiyonun bir problemi çözmek için kendini daha küçük bir girdiyle yeniden çağırmasıdır. Her özyinelemeli fonksiyonda çağrıları durduran bir temel durum bulunmalıdır, yoksa program sonsuza kadar kendini çağırır.Pair ProgrammingPair programming (eşli programlama), iki geliştiricinin aynı görev üzerinde tek bir bilgisayarda ya da ekran paylaşımıyla birlikte çalıştığı, birinin kodu yazarken diğerinin yönlendirip incelediği yazılım geliştirme tekniğidir.Paket Yöneticisi(Package Manager)Paket yöneticisi, yazılım paketlerini ve kütüphaneleri tek komutla kurmayı, güncellemeyi ve kaldırmayı sağlayan araçtır. Bir paketin ihtiyaç duyduğu diğer paketleri de otomatik olarak bulup yükler.Parametre(Parameter)Parametre, bir fonksiyon tanımlanırken parantez içine yazılan ve fonksiyonun dışarıdan alacağı değeri temsil eden isimdir. Fonksiyon çağrıldığında bu parametrelere gerçek değerler, yani argümanlar gönderilir.Paylaşımlı Hosting(Shared Hosting)Paylaşımlı hosting, birçok web sitesinin aynı fiziksel sunucunun işlemci, bellek ve disk kaynaklarını ortak kullandığı barındırma türüdür. Ucuz ve kolaydır, ama kaynaklar ve kontrol sınırlıdır.Performans Testi(Performance Testing)Performans testi, bir yazılımın farklı koşullar altında ne kadar hızlı, kararlı ve ölçeklenebilir çalıştığını ölçen testlerin genel adıdır. Yük testi, stres testi ve dayanıklılık testi bu grubun alt türleridir.PHPPHP, özellikle dinamik web siteleri ve web uygulamaları geliştirmek için kullanılan, sunucu tarafında çalışan açık kaynaklı bir betik dilidir; WordPress ve Laravel gibi yaygın araçlar PHP ile yazılmıştır.PingPing, bir cihazdan gönderilen küçük bir sinyalin hedefe gidip geri dönme süresini ölçen ağ testidir. Sonuç milisaniye (ms) cinsinden verilir ve bağlantının gecikmesini gösterir.PipelinePipeline (iş hattı), yazılımda bir işin sırayla ve otomatik olarak geçtiği adımlar zinciridir. En sık kullanımıyla kodun derlenmesi, test edilmesi ve yayına alınması adımlarını otomatikleştiren CI/CD hattını ifade eder.PointerPointer (işaretçi), bir değerin kendisini değil, o değerin bellekteki adresini tutan değişkendir. Özellikle C ve C++ dillerinde belleğe doğrudan erişmek ve büyük verileri kopyalamadan aktarmak için kullanılır.PortPort, bir cihazdaki hangi uygulamanın ağ trafiğini alacağını belirleyen 0 ile 65535 arasındaki numaradır. IP adresi binayı, port numarası ise o binadaki daireyi gösterir.POST İsteği(POST Request)POST isteği, sunucuya yeni veri göndermek, örneğin form doldurmak, kayıt oluşturmak ya da dosya yüklemek için kullanılan HTTP metodudur. Gönderilen veri adreste değil, isteğin gövdesinde taşınır.ProcessProcess, bilgisayarda çalışmakta olan bir programın örneğidir. Türkçede süreç ya da işlem denir; her process'in işletim sistemi tarafından ayrılmış kendi bellek alanı ve kaynakları vardır.Product OwnerProduct Owner (ürün sahibi), Scrum ekibinde ürünün değerini en üst düzeye çıkarmaktan sorumlu olan, ürün iş listesini (backlog) yöneten ve hangi işin hangi sırayla yapılacağına karar veren kişidir.Programlama(Programming)Programlama, bir problemi bilgisayarın uygulayabileceği net ve sıralı adımlara bölüp bu adımları bir programlama diliyle yazma işidir. Ortaya çıkan talimatlar dizisine program denir.PromisePromise, ileride tamamlanacak bir asenkron işlemin sonucunu temsil eden nesnedir. İşlem sürerken bekleyen durumda olur, sonra başarıyla tamamlanır ya da hatayla reddedilir.Prosedürel Programlama(Procedural Programming)Prosedürel programlama, programı yukarıdan aşağıya çalışan komutlar ve bu komutları gruplayan prosedürler (fonksiyonlar) şeklinde yazan programlama yaklaşımıdır. C ve Pascal gibi diller bu stilin tipik örnekleridir.Prototip(Prototype)Prototip, bir ürünün nihai hâli üretilmeden önce fikri test etmek, kullanıcı geri bildirimi almak ve tasarım kararlarını doğrulamak için hazırlanan, gerçeğe benzeyen ama eksik ya da basitleştirilmiş ilk modelidir.PullPull, Git'te uzak depodaki yeni commit'leri indirip bulunduğunuz dala birleştirmektir. Aslında iki komutun birleşimidir: önce fetch ile değişiklikler alınır, sonra merge ile yerel dala katılır.Pull RequestPull request (PR), bir daldaki değişikliklerin ana dala alınması için açılan inceleme ve onay talebidir. Ekip kodu inceler, yorum yapar, testler çalışır ve onaydan sonra değişiklik birleştirilir.PushPush, Git'te yerel depoda oluşturduğunuz commit'leri GitHub gibi uzak depoya göndermektir. Böylece değişiklikleriniz ekibin geri kalanı tarafından görülebilir ve yedeklenmiş olur.PWA(Progressive Web App)PWA (Progressive Web App), bir web sitesinin ana ekrana eklenebilmesini, çevrim dışı çalışabilmesini ve bildirim gönderebilmesini sağlayarak mobil uygulama gibi davranmasını mümkün kılan web teknolojileri bütünüdür.