Karakter Kodlaması Nedir?
İngilizce: Character Encoding
Yayın: · Son güncelleme:
Karakter Kodlaması Nedir? Kısaca
Karakter kodlaması, metindeki her harfin ve işaretin bilgisayarda hangi bayt dizisiyle saklanacağını belirleyen kurallar bütünüdür. ASCII, Windows-1254 ve UTF-8 en bilinen kodlamalardır.
Karakter kodlaması nedir?
Karakter kodlaması, metnin bilgisayarda sayılara ve oradan baytlara nasıl çevrileceğini tanımlayan sistemdir. Bilgisayar "ş" harfini doğrudan tanımaz; yalnızca bir bayt dizisi görür. Hangi dizinin hangi harfe karşılık geldiğini kodlama söyler.
Aynı bayt dizisi farklı kodlamalarda farklı karakterlere denk gelebilir. Metni yazan program ile okuyan program aynı kodlamayı kullanmazsa harfler bozulur. Türkçe metinlerde "ı" yerine "ý" ya da "ı" görmenizin nedeni budur.
Hangi kodlamalar yaygındır?
Türkiye'deki kullanıcıların karşılaşabileceği başlıca kodlamalar şunlardır:
| Kodlama | Özellik |
|---|---|
| ASCII | 128 karakter, Türkçe harf yok |
| ISO-8859-9 | Türkçe için tek baytlık Latin-5 tablosu |
| Windows-1254 | Eski Windows sürümlerinin Türkçe tablosu |
| UTF-8 | Tüm Unicode karakterleri, 1-4 bayt |
Eski tek baytlık tablolar her dil için ayrı hazırlandığından bir belgede hem Türkçe hem Yunanca harf kullanmak zordu. UTF-8 bu sınırı kaldırdığı için yeni projelerde varsayılan tercih hâline geldi.
Bozuk karakterler nasıl düzeltilir?
İlk adım dosyanın hangi kodlamayla kaydedildiğini bulmaktır. VS Code ya da Notepad++ gibi editörler sağ alt köşede dosyanın kodlamasını gösterir ve "farklı kodlamayla yeniden aç" seçeneği sunar. Varsayımsal bir örnek: muhasebe programından aldığınız bir CSV dosyası Windows-1254 ile kaydedilmişse, onu UTF-8 olarak açtığınızda Türkçe harfler bozulur; doğru kodlamayı seçince düzelir.
Kalıcı çözüm, ekipteki tüm araçları aynı kodlamaya ayarlamaktır. Editör, veritabanı, web sunucusu ve dışa aktarım ayarlarını UTF-8 yapmak, verinin bir sistemden diğerine geçerken bozulma riskini büyük ölçüde azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular
Karakter kodlaması ile şifreleme aynı şey mi?
Hayır. Kodlama metni herkesin bildiği bir kurala göre baytlara çevirir, gizlilik sağlamaz. Şifreleme ise veriyi yalnızca anahtarı bilen kişinin çözebileceği biçime dönüştürür.
Bir dosyanın kodlamasını nasıl öğrenirim?
Çoğu kod editörü açık dosyanın kodlamasını durum çubuğunda gösterir. Linux ve macOS'ta terminalde file komutu da tahmini kodlamayı söyler, ancak bu tahmin her zaman kesin değildir.