Kullanılabilirlik Nedir?
İngilizce: Usability
Yayın: · Son güncelleme:
Kullanılabilirlik Nedir? Kısaca
Kullanılabilirlik (usability), bir ürünün belirli kullanıcılar tarafından belirli bir amaca ulaşmak için ne kadar etkili, verimli ve memnuniyet verici biçimde kullanılabildiğini anlatan kalite ölçütüdür.
Kullanılabilirlik nedir?
Kullanılabilirlik, bir ürünün kolay kullanılıp kullanılmadığını ölçer. ISO 9241-11 standardı kavramı üç ölçütle tanımlar: etkinlik (kullanıcı hedefine ulaşabiliyor mu?), verimlilik (ne kadar emek ve zaman harcıyor?) ve memnuniyet (deneyimden ne kadar hoşnut?).
Kavram UX'in bir parçasıdır ama daha dar ve ölçülebilir bir alandır. "Bu uygulama güzel mi?" sorusundan çok "kullanıcı faturasını kaç dakikada ödedi?" sorusuyla ilgilenir.
Test nasıl yapılır?
En yaygın yöntem gözlemdir. Gerçek kullanıcılara somut görevler verilir ve ürünü kullanırken izlenir. Katılımcıdan düşüncelerini sesli söylemesi istenir; bu tekniğe "sesli düşünme" denir. Moderatör yardım etmez, yalnızca not alır.
Bir belediyenin su faturası ödeme sayfasını test ettiğinizi düşünün. Beş katılımcıya "abone numaranızla son faturanızı ödeyin" görevini verirsiniz. Üç kişi abone numarasını faturanın neresinde bulacağını bilemiyorsa, sayfaya örnek bir fatura görseli eklemek basit ama etkili bir çözüm olur.
Kullanılabilirlik uzmanı Jakob Nielsen'in sık alıntılanan önerisine göre beş kullanıcıyla yapılan küçük bir test, sorunların büyük kısmını ortaya çıkarır. Büyük tek bir test yerine sık ve küçük testler önerilir.
Sık görülen sorunlar
Pratikte en çok karşılaşılan sorunlar şunlardır: belirsiz buton metinleri ("Gönder" yerine "Ödemeyi tamamla" gibi açık ifadeler daha iyidir), gereksiz uzun formlar, açıklamasız hata mesajları ve tutarsız menüler. Bu sorunların çoğu ekip içinde fark edilmez, çünkü ekip ürünü ezbere bilir.
Kullanılabilirlik ile erişilebilirlik de birbirini tamamlar; erişilebilir bir arayüz çoğu zaman herkes için daha kullanışlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kullanılabilirlik ile UX arasındaki fark nedir?
Kullanılabilirlik, ürünün ne kadar kolay ve verimli kullanıldığını ölçer. UX ise bunun yanında duygular, beklentiler ve markayla ilişki gibi daha geniş bir deneyimi kapsar.
Kullanılabilirlik testi için kaç kullanıcı gerekir?
Nitel testlerde genellikle beş kullanıcı önerilir. İstatistiksel karşılaştırma yapılacaksa daha büyük gruplar gerekir.